آیت‌الله‌العظمی حسین مظاهری

  رستگاری دنیا و آخرت    
جناده که از اصحاب امام حسن مجتبی(ع) باست، نقل می کند در بیماری منجر به رحلت آن حضرت، خدمتشان رسیدم. دیدم وضعیت جسمانی امام خیلی ناراحت‌کننده است و فهمیدم دیگر کاری از دستم برنمی آید؛ از این رو عرض کردم: «مرا موعظه کنید»؛ یعنی جناده  به جای گریه و زاری، از آن فرصت کوتاه، استفادة علمی و معنوی کرد. این توصیه در حساس‌ترین مواقع، یعنی هنگام شهادت امام حسن(ع)بیان شده  و از این جهت، جزو مهمترین نصایح است؛ چراکه اگر مطالبی مهمتر از آن بود، اقتضا می‌کرد که امام در آن موقعیت خاص، آنها را بیان کنند.
امام‌فرمود: «إستَعد لسَفَرک و حَصّل زادَک قبلَ حُلول أجلک: برای سفر آخرت آماده باش و توشة آخرت را قبل از آنکه اجل فرا برسد، جمع‌آوری کن...  و اعمل لدُنیاک‏کأنک‏ تعیشُ‏ أبداً و اعمل لآخرتک کأنک تموتُ غداً: برای دنیا چنان کار کن که گویا تا ابد زنده هستی و برای آخرت به‌گونه‌ای تلاش کن که گویی فردا خواهی مرد. و إذا أردت عزاً بلا عشیره و هیبۀ بلا سُلطان، فاخرُج مِن ذُل معصیۀ الله الی عزّ طاعۀ الله عز و جل:  هرگاه بخواهی بدون داشتن خویشان و قبیلة بزرگ، عزیز گردی و بدون داشتن سلطنت، مهابت و بزرگی داشته باشی، از ذلت نافرمانی خداوند، به سوی عزت فرمانبرداری اش بیرون آی.»
اگر انسان مهیا و آمادة عزیمت به منزل آخرت نباشد، معلوم است که خیلی خسارت خواهد دید. توصیه برای این آمادگی، در آیات و روایات زیاد به چشم می‌خورد. در نصایح علمای اخلاقی نیز شبیه این سفارش فراوان یافت می‌شود. مثلاً شهید اول(ره) در رسائل می‌فرماید: باید دائماً به فکر مرگ بود و همیشه آمادگی کوچ از این دنیا را داشت. در شبانه‌روز بارها به یاد معاد باشیم تا نصب العین ما شود.
انسان باید وقت خروج از خانه، به این فکر کند که آیا برمی‌گردد یا نه؟ در محل کار به خود بگوید: آیا من از اینجا خارج می‌شوم یا نه؟ هر شب موقع خواب، با خود بیندیشد که آیا فردا صبح بیدار می‌شوم یا نه؟ و به این صورت، ده بیست مرتبه به فکر مرگ، قبر و قیامت باشد. با این فکر، اعماش را اصلاح کند و راجع به گذشته، واقعاً توبه نماید و با توبه، گناهان و خطاهای خود را جبران کند.
علمای علم اخلاق، به این عمل، «قانون مراقبه» می‌گویند که امام موسی‌بن‌جعفر(ع) می‌فرمایند:«لیسَ‏ منّا مَن‏ لم‏ یُحاسب‏ نفسهُ فی کُل یوم: کسی که هر روز نفس خود را محاسبه نکند، از ما نیست.» بر این اساس، مؤمن حقیقی باید پیش از خواب، حساب روزش را بکند و محاسبة او نظیر کسی باشد که اکنون می‌خواهند او را در قبر بگذارند. قرآن کریم می‌فرماید: برخی انسان‌ها هنگام قبض روح، با خدا درد دل می‌کنند و می گویند:«رب ارجعون لعلی أعملُ صالحاً فیما تَرکتُ کلا: پروردگارا، مرا بازگردان، شاید در آنچه وانهاده‏ام کار نیکی انجام دهم. نه چنین است» (مؤمنون، ۹۹ ـ ۱۰۰). می گویند: خدایا مرا برگردان تا آدم شوم، خطاب می‌شود: امکان ندارد و باید در عالم برزخ بمانی!
اما انسان هر شب موقع خواب، می‌تواند برگردد، می‌تواند توبه کند و توبه اش پذیرفته می شود. همان موقع انسان باید فکر کند که اگر اکنون ملک الموت جانم را گرفته بود و به‌جای رختخواب، به سوی قبر می‌رفتم، چه می‌کردم؟ پس حال که خدای متعال توفیق توبه و بازگشت داده و می‌توانم پروندة اعمالم را پاک کنم، باید نهایت استفاده را از این فرصت بکنم. به‌خصوص در زمان حاضر که مرگهای ناگهانی فراوان شده، انسان باید بیشتر به یاد قیامت باشد و هر شب اعمالش را محاسبه و پس از آن توبه کند. به عبارت دیگر، بنا بر سفارش امام حسن مجتبی(ع)آمادة مرگ باشد که فرمود:قبل از آنکه پشیمان بشوید، قبل از آنکه بگوییدای کاش، ای کاش! مهیای سفر آخرت باشید. این ای کاش گفتن‌ها، در عالم قبر و برزخ و قیامت، فایده‌ای ندارد. چنان‌که قرآن در آیة دیگری می‌فرماید: «ذلک‏ بما قَدّمَت‏ أیدیکُم‏: این [عقوبت‏] به خاطر کار و کردار پیشین شماست» (آل عمران، ۱۸۲)؛ یعنی هرچه انسان از دنیا به آخرت بفرستد، در قیامت به همان مبتلا خواهد شد؛ اگر اعمالش خوب است، مونس خوبی دارد و جایگاهش نیز مطلوب است، و اگر اعمال بدی داشته، مونسش بد و وحشتناک خواهد شد و جایگاه ناپسندی به وی می‌دهند.
احتمال وجود معاد و عذاب برزخ و قیامت نیز کافی است که انسان مهیای مرگ باشد، چه رسد به اینکه قطعی و یقینی است. اساساً اگر کسی به این یقین هم نرسد، رفع «ضرر احتمالی» لازم است. ابن‌ابی‌العوجاء که در زمان امام صادق(ع) می‌زیست، شخصی نابغه ولی کوردل بود. روزی امام او را در مکه دیدند،  فرمود: «تو چرا اینجا آمده‏ای؟ »گفت: «برای اینکه کارهای جنون‏آمیز مردم را تماشا کنم!» امام فرمود:   « اگر مطلب این باشد که تو می‏گویی که قطعاً چنین نیست، ما و تو اهل نجات هستیم؛ ولی اگر مطلب این باشد که ما می‏گوییم که قطعاً چنین است، ما نجات می‏یابیم و تو هلاک خواهی شد.» نقل شده است که ابن ابی العوجاء، ساعتی بعد از این جریان عبرت انگیز از دنیا رفت.