آیا چپ مغزی و راست مغزی صحت دارد؟
ممکن است شنیده باشیم که میگویند آدمها یا چپمغز هستند یا راستمغز، یکی از دو نیمکره مغزشان بر دیگری حکمفرما و غالب است.
اینکه هر کدام از نواحی مختلف مغز مختص وظیفه خاصی مثل گفتار یا پردازش تصویری است انکارناپذیر است اما هیچ شواهدی مبنی بر اینکه در افراد یکی از نیمکرههای مغز بر دیگری غالب است یا وظیفه خاص هر نیمکره با شخصیت افراد رابطه مستقیم دارد به دست نیامده است.
دو نیمکره مغز توسط دستهای تار عصبی به نام جسم پینهای به هم متصل هستند. این تارهای اتصال دهنده سبب میشوند دو نیم کره با هم ارتباط برقرار کنند و همکاری داشتهباشند. همین ویژگی کار دانشمندان را برای مطالعهیکی از نیمکرهها بهطور جداگانه سخت کرده است. بیشتر شناختی که دانشمندان و پزشکان پژوهشگر از تفاوتهای کارکردی دو نیمکره مغز دارند از مطالعه روی بیمارانی که سکته کردهاند و نیز بیمارانی که در اصطلاح به آنها مغز« دولپهای» میگویند حاصل شده است. جسم پینهای مغز این بیماران کاملاً قطع شدهاست که معمولاً پزشکان این انفصال را برای درمان درجه شدید بیماری صرع انجام میدهند.
این مطالعات نشان دادند که برای مثال، مراکز گفتاری اصلی مغز بهطور معمول در نیمکره چپ قرار دارند و هر نیمکره وظیفه عملکردهای حرکتی نیمه مخالف بدن را بر عهده دارد. این تفاوتهای واقعی میتوانند منشأ باور راست مغز بودن یا چپمغز بودن باشند. بااینحال، فعالیتهایی مثل هنرهای مختلف و ریاضیات بهقدری پیچیده هستند که به همکاری و تعامل هر دو نیمکره نیاز دارند.
به کمک تصویربرداری از مغز و نوار مغزی موارد عدم تقارن نیمکرهها در انجام کارهای به خصوصی تشخیص داده شدهاند، اموری مثل درک کلمات و ساختن تصاویر ذهنی. این نشان میدهد که نیمکرههای مختلف نقاط ضعف و قوت ویژه خود را دارند. بااینحال هم نیمکره راست میتواند عملکردهایی را که نیمکره چپ مدیریت میکند را کنترل کند و هم نیمکره چپ قادر است کارهایی که ما به کمک نیمکره راست انجام میدهیم را اداره کند.به نظر نمیرسد دانشمندان بخواهند این عدم تقارن در وظایف دو نیمکره را تسلط یک نیمکره بر دیگری بدانند. دستکم مطالعه روی ۱۰۰۰ کودک و بزرگسال، شواهدی از استیلای یک نیمکره بر دیگری به دست نداده است.
چرا پوست بدن بر اثر ضربه یا کوفتگی کبود میشود؟
کوفتگی، کبودی یا خونمردگی نوعی آسیب است که سبب خونریزی در زیر پوست میشود. به دلیل اینکه این خون از مویرگها تراوش کرده و خارج شده است، دیگر بخشی از دستگاه گردش خون نیست و در آن جایی ندارد. در نتیجه، راکد میشود و در فضاهای بین سلولها باقی میماند. محل ضربه در ابتدا قرمز است چون هموگلوبین موجود در گلبولهای قرمز هنوز مدت کمی پس از وارد آمدن آسیب هنوز مقداری اکسیژن در خود دارد. پس از گذشت چند دقیقه، اکسیژن به درون بافتهای اطراف رها میشود و کبودی تیرهتر شده و به رنگ ارغوانی در میآید.
پسازآن، گلبولهای سفید بسیج میشوند تا وظیفه پاکسازی را انجام دهند. در یک دوره یکهفتهای تا ۱۰ روزه، سلولهای خونی مرده تجزیه و محاصره میشوند و فرایند متابولیسم را طی میکنند. رنگدانه هموگلوبین بهتدریج و به ترتیب به رنگدانههای بیلی وردین (مایل به سبز)، بیلی روبین (زرد) و هموسیدرین (قهوهای طلایی) تبدیل شده و سرانجام بهکلی از بدن پاک میشود.
چه عوامل فیزیکی در قدرت گریه آوری پیاز نقش دارند؟
اینکه چگونه بریدن پیاز واکنش اشکآوری در ما به وجود میآورد را دانش فیزیک برایمان روشن کرده است. اگر چه میدانستیم ترکیب شیمیایی فراری که از پیاز آزاد میشود و پروپنتیال اِس اکساید نام دارد اعصاب قرنیه را تحریک میکند تا اشک تولید شود، اما پیش از پژوهش حاضر بهخوبی نمیدانستیم چه درصدی از قطرات مملو از این ماده شیمیایی از پیاز به چشم میرسند یا تکنیک برش چقدر در پرتاب قطرات تأثیر دارد.
پژوهشگران «دانشگاه کرنل» در ایالاتمتحده آمریکا دستگاهی شبیه به گیوتین ساختند و با استفاده از ویدئوی سرعت بالا قطراتی را که حین برش خوردن پیازها با تیغههای فولادی از پیازها به هوا پرتاب میشدند را مشاهده کردند.
این فرایند را کسی قبل از آنها با این میزان جزئیات به تصویر نکشیده یا کمیت و کیفیتش را تعیین نکرده بود. کنجکاوی سبب شد این پژوهشگران به کمک تصویربرداری پرسرعت و نگاشت کرنش مکانیک دخیل در خروج قطرات از پیاز را حین بریدن آن مورد مطالعه قرار دهند. تعریف کرنش در فیزیک تغییر در طول جسم جامد در هر جهت نسبت به طول آن در همان جهت است.
آنها در یافتند این قطرات که تا ۶۰ سانتیمتر به هوا میروند در دو مرحله رها میشوند. نخستین مرحله یک فوران سریع شبیه به مه یا غبار است که به دنبال آن رشتههای مایع حین تبدیلشدن به تعداد بیشماری قطره ریز به بیرون پرتاب میشوند. پرانرژیترین قطرات در آغاز تماس تیغه با پوسته پیاز رها شدند.آن چه باعث شگفتی پژوهشگران شد این بود که وقتی آنها درجه تیزی تیغه و سرعت برش را تغییر دادند مشاهده کردند که با تیغههای کندتر و سرعت بالاتر قطرات بیشتری از پیاز به بیرون می تراوند.
اتفاق تعجبآور دیگر این بود که در صورت منجمد کردن پیازها پیش از برش زدنشان تعداد قطرات بیشتری با همان سرعت تولید و پرتاب میشوند. بنابراین اگر بخواهیم ترشحات پیاز هنگام درست کردن غذا کمتر بهسوی صورتمان پرتاب شوند باید سه نکته را مدنظر داشتهباشیم: چاقو را تیز کنیم، آهسته برش بزنیم و از پیازهایی که داخل یخچال هستند استفاده نکنیم؛ یعنی پیازها را در یخچال نگهداری نکنیم.این پژوهشگران در گام بعدی قصد دارند مشاهدات خود را روی واکنش واریته های مختلف پیاز نسبت به تیغهای که آنرا میبرد متمرکز کنند. همچنین میخواهند به مطالعه تأثیر بریدن پیاز روی انتشار پاتوژنهای هوابرد ازجمله باکتری سالمونلا بپردازند.
کفشها ازچه موادی ساخته میشوند؟
کفشهایی که برای موقعیتهای رسمی به پا میکنیم معمولاً از چرم ساخته میشوند. امروزه بیشتر کفشهای ورزشی از جنس لاستیک، پلاستیک و پارچه هستند که در مورد آخر گاهی تکهای چرم هم به آن دوخته میشود.
چرم دباغینشده بهراحتی آب را به خود جذب میکند و زود فاسد میشود. برای جلوگیری از آن، چرم را دباغی میکنند. به دنبال روند دباغی، به چرم ماده شیمیایی افزوده میشود. این کار سبب میشود تا پروتئینها به هم بپیوندند. دباغی کردن چرم باعث میشود تا خاصیت ضدآب بودن آن بیشتر شود، احتمال فاسدشدن آن کمتر شود و نرمی و انعطاف بیشتری پیدا کند.
روند دباغی پیچیده است. شامل مراحلی برای جدا کردن چربی و موی چسبیده به پوست جانوری، تنظیم میزان اسیدیته آن و خیساندن آن در محلول دباغی است. این محلول حاوی تانن است. تانن نوعی اسید است که در پوست درخت بلوط و دیگر بافتهای گیاهی یافت میشود. در محلول دباغی از ترکیبات کروم هم استفاده میشود چون سریعتر روی چرم اثر میگذارند و آن را در مقابل چروکخوردگی مقاومتر میکنند.
در ساخت کف کفشها هم از چرم استفاده میشود ولی امروزه برای ساخت آنها به طور گستردهای مواد ترکیبی مصنوعی به کار میبرند؛ چون کشش و دوام بیش تری دارند و از نفوذ آب به درون کفش بهخوبی جلوگیری میکنند. برخی از این مواد «اتیلین وینیل استات»، «لاستیک»، «لاستیک ترموپلاستیک»، «فوم لاستیکی» و «پلی یورتان» هستند.
لاستیک ترموپلاستیک در حقیقت دو ترکیب مخلوط شده با هم است. یکی از آنها «استیرن» است. استیرن پلاستیکی است که مدلهای هواپیما را از آن درست میکنند. ترکیب دیگر «لاستیک بوتادین» است. واژه ترموپلاستیک به معنی این است که میتوان لاستیک را ذوب کرد و در قالب ریخت که با این روش ساخت کف کفش آسانتر میشود و میتوان برجستگیها و فرورفتگیهای بیشتری در آن ایجاد کرد. همچنین اگر مادهای ترموپلاستیک باشد یعنی قابل بازیافت نیز هست.
اتیلین وینیل استات هم از دو پلیمر تشکیل شده است. بسیاری از کالاهای ساخته شده از فوم لاستیکی این پلیمرها را دارند. پلیمرها از مولکولهای مونومر که به هم متصل شدهاند و تشکیل یک زنجیره بلند را دادهاند ساخته میشوند. سفت بودن پلاستیک و بافت لاستیکی آن به خاطر وجود پلیمرها است.
شما چه نظری دارید؟