«سید عباس عراقچی» و «سرگئی لاوروف» وزیران امور خارجه ایران و روسیه در پایان مذاکرات خود در مسکو، سند برنامه همکاریهای وزارتخانههای امور خارجه دو کشور را امضا کردند.
در این سند که به دنبال اجرای شدن معاهده جامع راهبردی ایران و روسیه تدوین شده، برنامه رایزنیها میان وزارتخانههای امور خارجه دو کشور برای سالهای ۲۰۲۶ تا ۲۰۲۸ مشخص شده است.
عراقچی: روابط ایران و روسیه هر روز نزدیکتر میشود
عراقچی در دیدار همتای روس خودهم گفت: ما مواضع مشابهی در خصوص تقریبا همه مسائل بینالمللی داریم و در همه مسائل از هم حمایت کردیم. روابط ایران و روسیه هر روز نزدیکتر و پیوستهتر میشود. وزیر خارجه با بیان اینکه «مشورتهای ما بهصورت مستمر و خیلی نزدیک، همیشه ادامه داشته و در همه سطوح جریان دارد»، گفت: روابط ایران و روسیه همهجانبه و چندبعدی است و همه زمینههای سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و دفاعی و امنیتی را دربر میگیرد. او با تاکید بر این نکته که «امضا و اجرای معاهده بین ایران و روسیه به این روابط شتاب بیشتری داده است»، گفت: خوشبختانه مواضع مشابهی در خصوص تقریبا همه مسائل بینالمللی داریم و در همه مسائل همواره از هم حمایت کردیم. عراقچی با بیان اینکه «روابط ما هر روز نزدیکتر و پیوستهتر میشود»، گفت: ما از موضع روسیه در محکومکردن حمله آمریکا و اسرائیل به ایران و اعلام همبستگی و حمایت از مردم ایران تشکر و قدردانی میکنیم. لازم است در خصوص آینده این تحولات با هم مشورت کنیم.
لاوروف :گفتگو ی ایران و روسیه بسیار ارزشمند است
سرگئی لاوروف وزیرخارجه روسیه هم گفت: گفتگو بین وزارتخانههای امور خارجه ایران و روسیه را بسیار ارزشمند میدانیم.
دیپلمات ارشد روس گفت که «بسیار مهم است که ما در طول سال ۲۰۲۵ میلادی، پنجمین دیدار خود را برگزار میکنیم؛ دیدارهایی که نشاندهنده علاقمندی و تماسهای تنگاتنگ بین وزارتخانههای امور خارجه دو کشور و همچنین نشاندهنده هماهنگی نزدیک بین دو کشور است».
تحرک درروابط با معاهده مشارکت راهبردی ایران و روسیه
وزیر امور خارجه روسیه در کنفرانس خبری مشترک با عراقچی هم گفت که اجرای معاهده مشارکت راهبردی ایران و روسیه تحرک تازهای به همکاریهای دو کشور میبخشد.
لاوروف با اشاره به توسعه روابط تهران و مسکو طی سالهای اخیر، تأکید کردکه این مناسبات بهطور قابل ملاحظهای تقویت شده است.
وزیر خارجه روسیه همچنین به ویژگیهای گفتگوهای سیاسی میان دو کشور اشاره کرد و گفت: این تعاملات در سطح عالی، در سطح بینوزارتی و نیز در ارتباطات میان محافل جامعه مدنی جریان دارد و پایههای روابط حسن همجواری ایران و روسیه را مستحکمتر میسازد.
وی در بخش دیگری از سخنان خود به همکاریهای تجاری، اقتصادی و سرمایهگذاری میان دو کشور پرداخت و اظهار داشت: روند این همکاریها مثبت بوده و حجم مبادلات کالا طی ۱۰ ماه نخست سال جاری بیش از ۱۰ درصد رشد داشته ، در حالی که در ۱۰ سال گذشته نیز رشد مبادلات بیش از ۱۵ درصد ثبت شده است.
عراقچی: روابط ایران و روسیه ماهیتی جامع دارد
عراقچی هم تاکید کرد: امروز مذاکراتی بسیار نزدیک، دقیق و جزئی در تمامی حوزهها، شامل مسائل دوجانبه، منطقهای و بینالمللی، برگزار شد. روابط دوجانبه جمهوری اسلامی ایران و فدراسیون روسیه طی سالهای اخیر، بهویژه در سال جاری، از گسترش چشمگیری برخوردار بوده است.
وزیر خارجه تاکید کرد که با امضای معاهده مشارکت جامع میان دو کشور، همکاریها وارد مرحلهای جدید شده و شتاب بیشتری گرفته است. به گفته او، این معاهده هماکنون وارد مرحله اجرا شده و دو طرف بر اساس چشمانداز ترسیمشده در آن در حال حرکت هستند.
عراقچی گفت: روابط اقتصادی ایران و روسیه بهطور قابل توجهی گسترش یافته است. همکاریها در حوزه انرژی، حملونقل و ترانزیت، بهویژه در پروژه راهبردی کریدور شمال–جنوب و قطعه رشت–آستارا، در حال پیشرفت است. همچنین تجارت دوجانبه روندی افزایشی دارد و زمینههای جدیدی برای توسعه آن در حال پیگیری است. کمیسیون مشترک اقتصادی دو کشور نیز با ۱۷ کارگروه تخصصی در ماه فوریه برگزار خواهد شد.
ایران متعهد به انپیتی است
وزیر امور خارجه همچنین تاکید کرد که تهران بهعنوان عضوی متعهد به معاهده منع گسترش سلاحهای هستهای ( NPT)، به تمامی تعهدات خود پایبند است، اما بر اساس همین معاهده از حقوق قانونی خود صرفنظر نخواهد کرد. وی گفت: استفاده صلحآمیز از انرژی هستهای، از جمله غنیسازی، حق مسلم ایران است و این حق علیرغم حملات صورتگرفته همچنان پابرجاست. حملات آمریکا و رژیم صهیونیستی به تأسیسات هستهای ایران اگرچه به برخی ساختمانها و تجهیزات آسیب وارد کرده، اما نه توانسته فناوری بومی کشور را از بین ببرد و نه اراده جمهوری اسلامی ایران را تضعیف کند.
وزیر امور خارجه در بخش دیگری از کنفرانس مطبوعاتی خود با سرگئی لاوروف تاکید کرد که ایران و روسیه در مقابله با تحریمها و اقدامات یکجانبه، اشتراک نظر و در چارچوب سازمانهای بینالمللی و منطقهای همکاری نزدیکی دارند.
او افزود: گروه «دوستان منشور ملل متحد» با عضویت ایران، روسیه، چین و دیگر کشورها تشکیل شده است و ایران از هر اقدام بینالمللی در مقابله با نظام سلطه، زورگویی و قلدری آمریکا حمایت میکند.
ایران مخالف حضور نیروی خارجی در قفقاز است
وزیر خارجه در ادامه کنفرانس خبری اشاره کرد: ایران معتقد است امنیت و ثبات در مناطق قفقاز و آسیای مرکزی باید توسط کشورهای همان منطقه تأمین شود. در همین چارچوب، ایران سازوکار «۳+۳» را برای قفقاز پیشنهاد داده است و این مسیر را با جدیت دنبال میکند.
عراقچی تاکید کرد: ایران بهطور قاطع با حضور هرگونه نیروی خارجی در منطقه قفقاز مخالف است و این موضع به همسایگان و شرکای منطقهای اعلام شده است و ایران و روسیه در این زمینه موضعی مشترک دارند .
وزیر خارجه کشورمان همچنین با اشاره به حملات متجاوزانه رژیم صهیونیستی و آمریکا به تاسیسات هستهای ایران در ژوئن که در میانه مذاکرات غیرمستقیم در عمان صورت گرفت، گفت:از طرف ما هیچ پیامی برای آمریکا ارسال نشده است. آنها به دیپلماسی و مذاکره خیانت کردند. طرف مقابل با عملکرد خود به دیپلماسی و اصل مذاکره خدشه وارد کرده است. با این حال، چنانچه رویکرد خود را اصلاح کند و برای گفتگویی برابر، محترمانه و مبتنی بر منافع متقابل آمادگی واقعی نشان دهد، ایران موضوع مذاکره را مجدداً بررسی خواهد کرد. در شرایط کنونی، نشانهای قانعکننده از چنین آمادگیای
مشاهده نمیشود.
و ی همچنین گفت که سه کشور اروپایی دیگر هیچ ظرفیتی برای مذاکره ندارند و تروییکای اروپایی با فعالسازی غیرقانونی مکانیسم ماشه، عملاً آخرین ابزار و ظرفیت مذاکراتی خود را از دست دادهاند؛ لذا ایران دلیلی برای گفتگوی مجدد با این سه کشور نمیبیند.
ما به قطر حمله نکردیم، بلکه به پایگاه آمریکا حمله کردیم
وزیر خارجه ایران در مصاحبه با شبکه الجزیره در مورد حمله موشکی به قطر اظهار داشت: «ما به قطر حمله نکردیم، بلکه به پایگاه آمریکایی در قطر حمله کردیم. اگر آمریکا به تأسیسات هستهای ما حمله کند، باید انتظار داشته باشد که ما نیز به پایگاههای نظامی آمریکا حمله کنیم. اینکه این پایگاهها در کجا قرار دارند تفاوتی ندارد. ما با کشورهای همسایه در کمال دوستی زندگی میکنیم و مشکلی با قطر یا دیگر کشورهای منطقه نداریم، اما حضور پایگاههای آمریکا در خاک برخی کشورها واقعیتی است که جنگ ما را با آمریکا رقم خواهد زد.»
دیدگاه کارشناسان درباره سفر عراقچی به روسیه
برای بررسی دقیقتر ابعاد سفر عراقچی به روسیه در هفته جاری، روزنامه اطلاعات با دوتن از صاحبنظران و کارشناسان این حوزه گفتگویی انجام داده که ماحصل آن چنین است:
دکتر عبدالرضا فرجی راد استاد جغرافیای سیاسی درباره شراکت راهبردی روسیه با ایران و این که باتوجه به تحریم اقتصادی و تجاری و فعال شدن اسنپ بک علیه کشورمان چه انتظار و کمکی از مسکو میتوان داشت؟ گفت: کلمه شریک راهبردی در این زمینه دقیق نیست معنی شریک راهبردی برای کشورهایی است که با هم رابطه راهبردی و استراتژیک دارند و در همه زمینهها با هم همکاری میکنند در حالی که ما یک تفاهم نامه مشارکت راهبردی با روسیه داریم اما قرارداد مشارکت راهبردی با شرکت راهبردی متفاوت است. کشورهایی با هم شریک راهبردی هستند که در زمان جنگ هم باهم همکاری میکنند.
وی افزود روسیه همسایه ماست و همسایگی درازمدت با یکدیگر داریم که در گذشته فرازونشیب زیادی داشت اما در سالهای اخیر بهتر شده و رابطه خوبی بین ایران و روسیه برقرار است. به گفته فرجیراد بعد از شروع جنگ اوکراین همکاریهای نظامی بین ایران و روسیه برقرار شد و این همکاری هزینههایی داشت چون اروپاییها بسیار حساس شدهاند و معتقد بودند که ایران نه تنها امنیت اوکراین بلکه امنیت اروپا را درنظر نگرفته است. در نتیجه برای تلافی آن اسنپ بک را فعال کردند اما همین رابطه بد روسیه با اروپا سبب شده است که روابط ایران و روسیه در یکی دو سال اخیر بهتر شود و رو به بهبود بگذارد. به طوری که وقتی اسنپ بک، فعال و قطعنامه شورای امنیت علیه ایران صادر شد روسیه و چین اعلام کردند که این قطعنامه غیرقانونی است و نباید اسنپ بک به این صورت فعال میشد.
وی افزود: روابط اقتصادی دو کشور هم بعد از فعال شدن اسنپ بک ادامه دارد اما متأسفانه سطح آن پایین است. در چهل سال گذشته بسیار تلاش شد که حجم مناسبات افزایش یابد اما تاکنون بیشتر از چهارمیلیارد دلار نشده است در واقع رابطه اقتصادی دو کشور با توجه به ظرفیت اقتصادی و جمعیت نود میلیونی ایران و صدوپنجاه میلیونی روسیه کم و حتی کمتر از افغانستان است.
این استاد ژئوپلتیک تصریح کرد: اقتصاد دوکشور مکمل نیستند و علت آن است که روسیه و ایران هردو صادرکننده انرژی هستند و همین دلیل تاکنون سطح روابط اقتصادی دو کشور مثل چین و ترکیه و امارات افزایش نیافته است. وی در پاسخ به این که روسیه به عنوان عضو دائم شورای امنیت چگونه میتواند درباز تنظیم نوع همکاری ایران با نهادهای بینالمللی به ویژه در موضوع هستهای ایفای نقش کند؟ اظهار داشت: اگر در شورای حکام قطعنامهای علیه ایران تصویب شود و به شورای امنیت برود روسیه حتی اگر رئیس شورا نباشد به عنوان عضو دائم میتواند قطعنامه را وتو کند.
هدف سفر عراقچی به مسکو اقتصادی نبود
فرجی درباره اهداف سفر اخیر وزیر امور خارجه به روسیه گفت: من تصور نمیکنم سفر دکتر عراقچی در رابطه با مسائل اقتصادی باشد چون مسائل اقتصادی در سفرهای رئیس جمهوری که به همراه وزرا به آسیای مرکزی و روسیه داشتند. چندین بار با رئیس جمهوری روسیه مورد بررسی قرار گرفت و پوتین هم اظهار امیدواری کرد که روابط اقتصادی گسترش یابد و به همین دلیل معتقدم مسائل هستهای و همکاریهای دوجانبه در سطح بینالمللی است.
وی افزود: آمریکاییها با روسیه در تماس هستند و پیامهایی بین آنها رد و بدل میشود و احتمال میدهم طرف ایرانی در همین رابطه با طرف روسیه صحبتی داشته است تا در گفتگوها بین پوتین و رئیس جمهوری آمریکا به آنها منتقل شود .
به گفته وی مسائل حساسی مثل سوریه و خاورمیانه و لبنان هم جزء همین گفتگوهاست. لذا در آنها مسائل سیاسی هستهای و غنیسازی مطرح است. حتی آقای پوتین هم اعلام کرده است که با نتانیاهو گفتگو داشته و اسرائیلیها اعلام کردهاند که قصد حمله ندارد لذا به نظر میرسد که طرف روس نظر ایران را هم دراینباره بگیرد. همینطور که لاورف وزیر خارجه روسیه هم اعلام کرد که ایران هم به دنبال حمله نیست اینها همهگی پیام است.
این استاد ژئوپلتیک درباره این که آیا روسیه میتواند در شکستن بنبستی که در مذاکرات ایران و آژانس وجود دارد نقش فعالی داشته باشد؟ گفت: شاید روسها بتواند در رابطه با گفتگو با آمریکا در مکالمهای داشته باشد. اما رابطه آژانس با روسیه خیلی نزدیک نیست که بخواهیم مسکو میانجی بشود. البته آقای گروسی از نیروگاه اتمی اوکراین دیدار داشت و بعد با روسها هم ملاقات کرد احتمال دارد روسها به ایران توصیه کند که مثلاً همکاری بیشتری با آژانس داشته باشد. البته درباره آژانس بیشتر مصریها فعال هستند تا این نهاد را به ایران نزدیک کند.
بهشتیپور:در روابطمان با روسیه دچار معضل تاریخی هستیم
حسن بهشتیپور، کارشناس مسائل بینالمللی هم درباره مناسبات تهران ـ مسکو و اهداف سفر اخیر عراقچی گفت: در حال حاضر چون خود روسیه هم تحریم است نسبت به گذشته تمایل بیشتری برای همکاری با ایران دارد. روسها قبلاً نگران بودند که به دلیل روابط با ما مشمول تحریم شوند و به همین خاطر در روابط خود با ایران احتیاط میکردند، ولی اکنون که خودشان تحریم هستند نگرانی زیادی بابت رابطه با ایران ندارند.
وی افزود: برای دور زدن بخشی از تحریمها یکی از راهها این است که روسیه گسترش روابط با کشورهای همسو مانند ایران، کره شمالی، کوبا و بلاروس را در دستور کار خود قرار دهد. مثلاً راه استراتژیک شمال به جنوب از چابهار ایران تا آسیای مرکزی و ترکمنستان میتواند برای روسیه مهم باشد؛ برای همین هم علاقه دارد در این پروژه سرمایهگذاری کند. همچنین مسیر جادهای بین ایران، جمهوری آذربایجان و روسیه، ایران جایگاه ویژهای برای روسیه دارد. از طرف دیگر مهمترین اقدامی که میتواند برای اقتصاد تحریمی هر دو کشور ایران و روسیه مفید باشد تعریف ارتباطات بین بانکی است. این ارتباط مدتی برقرار، ولی بعد متوقف شد و مجدد شروع شده است. واردات و صادرات متکی به بانک و بیمه است و تا این دو مورد تعیین تکلیف نشود نمیتوان به دور زدن تحریمها امیدوار بود.
رفع نیازهای نظامی متقابل
این کارشناس بینالملل در پاسخ به اینکه آیا بعد از سفر دکتر عراقچی به روسیه میتوانیم شاهد رشد بیشتر روابط دفاعی ایران و روسیه باشیم؟ اظهار داشت: بعد از جنگ ۱۲ روزه مشخص شد که ایران در حوزه دفاعی نیاز به تکنولوژی جنگندهها و رادار و موشکهای پدافندی روسیه مانند S۳۰۰ و S۴۰۰ دارد. در مقابل روسیه هم در جنگ با اوکراین به شدت به پهپادهای ایرانی نیاز دارد. شاید ارتباطات دیگری هم در حوزه نظامی باشد که به دلایل امنیتی فاش نمیشود، ولی در کل هر دو کشور میتوانند در حوزه نظامی نیازهای یکدیگر را رفع کنند.
بهشتیپور ادامه داد: روسیه در شورای امنیت تا امروز کمک زیادی به ما کرده و در گذشته قطعنامههای ضد ایرانی را وتو کرده است. مثلاً در مورد جنگ یمن که در این شورا ایران را مقصر شناخته بودند و همینطور در دوره اول ترامپ که آمریکا میخواست اسنپبک را اجرا کند روسها به کمک ما آمدند.
به گفته وی، در شرایط کنونی روسیه به دلیل جنگ با اوکراین عملاً نمیتواند مانند گذشته در شورای امنیت به ایران کمک کند ولی برای حل مشکلات خودش نیاز به ایران دارد.
بهشتیپور خاطرنشان کرد: ما در روابطمان با روسیه دچار معضل تاریخی هستیم و در افکار عمومی ایرانیها به شدت احساس روسیه ستیزی وجود دارد که این اشتباه محض است. وی تصریح کرد: ما باید در روابط خود براساس منافع ملی عمل کنیم. نباید تاریخ را واکاوی کنیم که در قطعنامه ترکمنستان چنین شد و چنان شد.
این کارشناس مسائل بینالملل یادآور شد: برعکس این موضوع، روسیه ستایی هم اشتباه است. اینکه مدام بگوییم روسیه در مسأله هستهای به ما کمک کرده یا تسلیحات نظامی به ما داده است هم درست نیست. باید واقعبین بود. روسیه هم اگر کمکی کرده حتماً در جهت منافع ملیاش بوده است و ما هم باید در جهت منافع ملی خودمان با روسیه در ارتباط باشیم.
به عقیده بهشتیپور، مدتی است در حوزه دیپلماسی با روسیه مسیر اشتباهی را در پیش گرفتهایم زیرا تعداد سفرهای مقامات بلندپایه ایرانی به روسیه بیشتر از سفر مقامات روسیه به ایران است و در دیپلماسی بینالمللی این اتفاق خوبی نیست چون میتواند تبعات منفی برای ما داشته باشد.
شما چه نظری دارید؟