استاد دینانی الگویی ارزشمند برای نسل‌های جدید متفکران فراهم کرد

 کنفرانس بین‌المللی «ماجرای فکر فلسفی در اندیشه‌های غلامحسین ابراهیمی دینانی» روز شنبه، ششم دی‌ماه، با حضور جمعی از استادان و پژوهشگران فلسفه و جامعه‌شناسی در پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی برگزار شد. محور این نشست بررسی میراث فلسفی استاد دینانی و جایگاه او در تداوم و تحول تفکر فلسفی معاصر ایران و جهان اسلام بود و به بازشناسی نقش فلسفه در عرصه‌های علمی، فرهنگی و دینی اختصاص داشت.
به گزارش ایکنا، سیدجواد میری، دبیر نشست، در آغاز سخنان خود بر ضرورت بازخوانی اندیشه متفکران معاصر تأکید کرد و آن را نه فعالیتی حاشیه‌ای، بلکه ضرورتی تمدنی دانست. وی فقدان گفت‌وگوی انتقادی میان اندیشمندان ایرانی را مانعی جدی برای شکل‌گیری سنت زنده فکری و تولید مفاهیم بومی برشمرد. به گفته او، تصویر ایران در سطح جهانی بدون گفت‌وگوی علمی و تبادل اندیشه میان متفکران ایرانی و اسلامی، دچار فاصله‌ای عمیق با هستی تمدنی و بنیان فرهنگی ایران خواهد شد.
میری همچنین بر ضرورت ترجمه آثار فلسفی متفکران ایرانی و اسلامی به زبان‌های جهانی تأکید کرد و افزود: صرف ترجمه بدون مفهوم‌پردازی و خوانش انتقادی متون، نمی‌تواند حضور ایران در اندیشه جهانی را تثبیت کند. در این راستا، کنفرانس‌های متفکرمحور، فضایی مؤثر برای نقد، بررسی و گفت‌وگو درباره اندیشه‌های بزرگ جهان اسلام و ایران هستند که نتایج این نشست‌ها باید در قالب کتاب، منتشر و سپس به زبان‌های دیگر ترجمه شوند تا اندیشه‌های فلسفی ایرانی بیش از پیش در سطح جهانی شناخته شوند.
در ادامه، حسین کلباسی اشتری، استاد دانشگاه، ویژگی برجسته استاد دینانی را بهره‌مندی همزمان از آموزش‌های حوزوی و دانشگاهی معرفی کرد و آن را یک امتیاز بزرگ در سنت ایرانی-اسلامی دانست .
وی با اشاره به کتاب سه‌جلدی «ماجرای فکر فلسفی در جهان اسلام» گفت: این اثر، نقدها و مخالفت‌های فقها، عرفا و اهل حدیث با فلسفه را جمع‌آوری کرده و پاسخ‌های فلسفی استاد دینانی را ارائه می‌دهد.
کلباسی اشتری، فقدان آثار مرجع در تاریخ فلسفه جهان اسلام و کمبود منابع تحلیلی در این حوزه را یادآور شد و میراث فلسفی استاد دینانی را سرمایه‌ای ارزشمند اما کمتر خوانده‌شده دانست.
شهین اعوانی، استاد فلسفه و شاگرد دیرین دینانی، ضمن تبریک نود و دومین سال زندگی استاد، بر جایگاه اثر ماندگار «قواعد کلی فلسفی» تأکید کرد و آن را مرجع اصلی دانشجویان فلسفه اسلامی خواند.وی، توانایی استاد دینانی در ارتباط با مخاطبان عام و خاص و انتقال عقلانیت فلسفی در عین ایمان عمیق را از ویژگی‌های ممتاز او برشمرد و تصریح کرد: دکتر دینانی تلاش کرده اندیشه فلسفی را هم به دانشجویان و هم به جامعه عمومی منتقل کند و فلسفه اسلامی را در تعاملی سازنده با فلسفه غرب معرفی کند.
یوسف نوظهور، پژوهشگر فلسفه اسلامی، پروژه فکری دینانی را بازخوانی تمامی حوزه‌ها، از دین و فرهنگ تا علوم انسانی، تحت یک عقلانیت فلسفی معرفی کرد .
او کتاب «خواجه نصیرالدین طوسی؛ فیلسوف گفت‌وگو» را نمونه‌ای از شیوه گفت‌وگومحور استاد دانست که در آن، خواجه نصیر با طمأنینه دیدگاه رقیب را شرح، نقد و بازسازی می‌کند و از این طریق تفکر فلسفی را از جمود و حذف مخالفان رهایی می‌بخشد.
نوظهور به کاستی‌های اثر نیز اشاره کرد؛ از جمله فقدان روش‌شناسی پژوهشی مشخص، بررسی گذرا از زندگی تاریخی و سیاسی خواجه نصیر، عدم معرفی نظام‌مند آثار و سیر تحول فکری او، بی‌توجهی به منتقدان و پژوهش‌های موجود و نبود فهرست جامع منابع. وی از پژوهشگران خواست این خلأها را با تحقیقات روشمند و دانشگاهی جبران کنند تا مطالعات مربوط به فیلسوفان بزرگ جهان اسلام، کامل‌تر و معتبرتر شود .
در این نشست، علاوه بر تأکید بر اهمیت عقلانیت فلسفی، محور دیگری که مورد توجه قرار گرفت، نقش گفت‌وگو در حفظ حیات تفکر فلسفی بود. استاد دینانی با تأکید بر این که گفت‌وگو شرط شکوفایی عقل است، نشان داده است که فلسفه فقط در فضای پرسشگری، نقد و تعامل فکری می‌تواند زنده و پویا بماند. این رویکرد در آثار او، چه در تاریخ فلسفه اسلامی و چه در تحلیل اندیشه‌های معاصر، بارها تکرار شده‌است.
کنفرانس همچنین نشان داد که میراث فلسفی دینانی همچنان نیازمند بازخوانی، تحلیل و انتشار گسترده است تا اندیشه او به‌عنوان پلی میان سنت و نوآوری در فلسفه اسلامی و جهانی باقی بماند. پروژه فکری دینانی، با ترکیب عقل و ایمان و تمرکز بر گفت‌وگو، الگویی ارزشمند برای نسل‌های جدید متفکران فراهم کرده و تأکید دارد که فقط از طریق نقد، تعامل و پژوهش روشمند، فلسفه اسلامی می‌تواند در سطح جهانی اعتبار و تأثیر خود را حفظ کند.