اطلاعات نوشت: در دنیای پرزرق و برق امروز، هنرهای سنتی همچون نگینهایی درخشان، هویت تاریخی یک سرزمین را حفظ میکنند که در این میان هنر زریبافی یا زربفت، جایگاهی بیبدیل دارد؛ هنری که بیش از ۲هزار سال در تاروپود فرهنگ ایران تنیده شده است و فراز و نشیبهای تاریخ این سرزمین را از دوران باستان تا به امروز به چشم دیده ، اما این هنر اکنون درآستانه فراموشی و حتی نابودی قرار گرفته است.
پارچهای که تاج هنرهای نساجی ایران نام گرفته و با بهرهگیری از ابریشم خالص و نخهای گلابتونِ طلا و نقره، شفافیتی خیرهکننده و لطافتی بینظیر مییابد. اما این هنر اکنون در کجای جغرافیای فرهنگی ایران ایستاده است؟ پاسخ این سئوال را باید از کسانی یافت که خود، آخرین حاملان این میراث گرانبها هستند.
«جهانبخش ترکی» سالها شاگردی بزرگان نامداری چون مرحوم استاد پورعطار، مرحوم استاد عمیدی، استاد مهدی شمسعلی و استاد شبانی را کرده است و امروز تنها زریباف چهارمحال و بختیاری و یکی از معدود استادان این رشته در کشور است.
وی درباره جایگاه زریبافی در میان هنرهای سنتی ایران به ایرنا گفت: زریبافی یا زربفت، تاج هنرهای نساجی ایران محسوب میشود. قدمت این هنر به بیش از ۲هزار سال میرسد و فراز و نشیبهای تاریخ ایران را از ساسانیان تا صفویه به چشم دیده است.
ترکی تصریح کرد: آنچه زری بافی را به یک «هنر فاخر» تبدیل میکند، فقط مواد اولیه ارزشمند مانند ابریشم و نخ گلابتون (طلا و نقرهای که به دور ابریشم تابیده میشود) نیست؛ بلکه ظرافت خیرهکننده، شفافیت بینظیر، دشواری بیحد بافت و زمان طولانی خلق یک اثر است. این پارچهها در گذشته زینتبخش دربار شاهان و اماکن مقدس بود و امروزه در موزههای معتبر جهان، گواهی بر ذوق و ظرافت هنرمند ایرانی به شمار میرود.
وی مهمترین تفاوت زریبافی با دیگر هنرها را در مواد اولیه و نحوه بافت دانست و گفت: در زری بافی، علاوهبر ابریشم خالص، از نخ گلابتون (طلا و نقره) به عنوان یکی از پودها استفاده میشود که به پارچه درخشش و شفافیت منحصربهفردی میبخشد. از نظر فنی، بافت به ۲روش سنتی و ژاکارد (نوعی بافت روی پارچه با برجستگیهای خاص) انجام میشود؛ در روش سنتی، دستگاه بافندگی ساده و تمام چوبی است که نیاز به همکاری ۲استاد دارد؛ یک استاد گوشوارهکش در بالای دستگاه و یک استاد بافنده پشت دستگاه قرار میگیرد. این هماهنگی و ظرافت دستی، کار را بسیار پیچیده و زمانبر و آن را از سایر بافتها متمایز می کند.
ترکی از نرمی و لطافت خاص ، شفافیت و بازی نور روی سطح پارچه و پیچیدگی نقشها به عنوان ویژگی های یک زری اصیل یاد کرد و درباره مهمترین تهدید این هنر گفت: تهدیدها چندوجهی و مرکب هستند، نبود علاقهمند و شاگرد مهمترین عامل است. جوانان امروز حاضر نیستند سالهای طولانی را صرف آموزش هنری سخت و کمدرآمد کنند. در کنار آن، حجیم و گران بودن دستگاههای سنتی، کمبود و گرانی مواد اولیه اصیل و فقدان بازار فروش مطمئن و گسترده، حلقههای یک زنجیر مرگبار هستند که این هنر را خفه میکند و با تاسف باید گفت که این هنر در بدترین شرایط ممکن به سر میبرد.
وی افزود: اگر روند فعلی ادامه یابد، دیر یا زود خواهیم شنید که این هنر ارزشمند و با شکوه پس از قرنها برای همیشه نابود شده است.
