هنگامی که بریتانیا در پی آغاز جنگ جهانی اول تصمیم گرفت تا ایران را به اشغال درآورد، نیروهای بریتانیایی در خلیج فارس تلاش خود را برای ورود به سواحل جنوبی ایران از جمله بوشهر آغاز کردند. اما بریتانیا با مقاومت مردمی در بوشهر روبرو شد. به همین سبب تلاش کرد تا با پرداخت چهل هزار پوند رئیسعلی دلواری، بزرگ منطقه تنگستان و سواحل بوشهر را به سکوت و بیعملی وادارد. اما جواب رئیسعلی به فرستادگان بریتانیا چنین بود:
«چگونه میتوانم بیطرفی اختیار کنم در حالی که استقلال ایران در معرض خطر جدی قرار گرفتهاست؟»
بیطرفی دولت مشروطه
هنوز چند روزی از رسیدن احمدشاه به سن قانونی و افتتاح مجلس سوم نگذشته بود که با ترور ولیعهد اتریش آتش جنگ جهانی اول زبانه کشید. انگلستان، روسیه تزاری و فرانسه در برابر اتریش، آلمان و عثمانی قرار گرفتند و جهان ابتدای قرن بیستم دچار جنگی خانمانسوز شد. دولت میرزا حسن مستوفیالممالک در تهران اعلان بیطرفی کرد. اما با توجه به ضعف سیاسی و نظامی ایران، به ویژه پس از نابسامانیهای جنبش مشروطه، هیچکدام از قدرتهای درگیر در جنگ به بیطرفی ایران در جنگ وقعی نگذاشتند.
چندی نگذشت که ایران به عرصه جنگ میان عثمانی با روسیه و بریتانیا تبدیل شد. روسها از شمال، عثمانی از غرب و بریتانیا از جنوب ایران را به اشغال خود درآوردند. عدهای از نمایندگان وطن پرست مجلس و رجال سیاسی روی به اعتراض به این نقض بیطرفی آوردند. گروهی بر این عقیده بودند که باید با توجه به استثمار ایران از سوی روس و انگلیس دولت ایران جانب آلمان و عثمانی را
بگیرد.
همین مسأله سبب جریتر شدن روس و انگلیس و تهدید روسیه به اشغال پایتخت شد. وطن پرستان از تهران مهاجرت کردند و در کرمانشاه دولت ملی تشکیل دادند. اما گروهی از رجال نزدیک به روسیه و بریتانیا شاه را تشویق کردند تا در پایتخت بماند و دولتی نزدیک به متفقین در تهران تشکیل شود.
دلیران تنگستان
کشتیهای جنگی بریتانیا در سواحل بوشهر لنگر انداختند و برای پیوستن به روسها وارد خاک ایران شدند. نظامیان انگلیسی وارد شهر بوشهر شدند و میهندوستان معترض به اشغال ایران را بازداشت کردند و به هندوستان فرستادند.
مراجع و علمای نجف در پی استفتاء بزرگان میهن دوست ایرانی فتوای مقابله با تجاوزگری انگلستان را صادر کردند. با این فتوا، رئیسعلی دلواری، شیخ حسین چاهکوتاهی و زایرخضر خان بزرگان منطقه بوشهر علم جنگ علیه بریتانیا را برافراشتند. بریتانیا تصمیم گرفت تا دلوار را نیز به تصرف درآورد، اما مقاومت مردم این منطقه به رهبری رئیسعلی دلواری آنها را ناکام گذاشت.
انگلستان مجبور شد تا برای غلبه بر دلیران تنگستان از نیروهای کمکی خود در عراق و هند بهره بگیرد. تلاش استعمار پیر برای تطمیع رئیسعلی نیز ناکام ماند و روز به روز بر تلفات ارتش بریتانیا افزوده میشد. در این زمان بود که بریتانیا روی به تهدید رئیسعلی آورد. نامه تهدیدآمیز از طرف مقامات انگلیسی به رئیسعلی نگاشته شد مبنی بر اینکه: «چنانچه بر ضد دولت انگلستان قیام و اقدام کنید، مبادرت به جنگ مینماییم، در این صورت خانههایتان ویران و نخلهایتان را قطع خواهیم کرد.» رئیسعلی در پاسخ مقامات انگلیسی نوشت: «خانه ما کوه است و انهدام و تخریب آنها خارج از حیطه قدرت و امکان امپراتوری بریتانیای کبیر است. بدیهی است که در صورت اقدام آن دولت به جنگ با ما، تا آخرین حد امکان مقاومت خواهیم کرد.»
شهادت دلیرمرد
جنگ میان دلیران تنگستان به رهبری رئیسعلی دلواری و نیروهای بریتانیا و خوانین متحد آنان از سوی دیگر بهطور پیاپی و پراکنده تا شهریور ۱۲۹۴ خورشیدی ادامه یافت و انگلیسیها نتوانستند بر رئیسعلی و یارانش برتری یابند. سرانجام با توطئه بریتانیا، رئیسعلی هنگام شبیخون به قوای بریتانیا در محلی به نام «تنگک صفر» توسط فردی نفوذی به نام غلامحسین تنگکی، از پشت سر هدف گلوله قرار گرفت و در سن ۳۳ سالگی شهید شد.
با شهادت رئیسعلی مقاومت مردم ایران در برابر متجاوزان به پایان نرسید. شکل گیری نهضت مقاومت مردم فارس در برابر تجاوز بریتانیا، آغاز نهضت جنگل در برابر تجاوزگری روسیه تزاری و بریتانیا و تشکیل دولت مقاومت ملی در کرمانشاه، ایران را به عرصه مقاومت در برابر تجاوزگری قدرتهای جهانی بدل کرد. این مقاومت به اشکال مختلف تا پایان جنگ جهانی اول ادامه یافت و درخت ریشه دار و کهنسال ایران تاریخی با خون شهیدان دلیری چون رئیسعلی دلواری و یارانش سیراب شد، تا ایران برای نسلهای آینده باقی
بماند.
شما چه نظری دارید؟