سمیه میرزایی - روزنامه اطلاعات: مجمع عمومی سازمان ملل در سال ۲۰۰۱میلادی، روز ششم نوامبررا به عنوان روز جهانی «پیشگیری از تخریب محیط زیست در جنگ ها و مناقشه‌های مسلحانه» نامگذاری کرد. علت این نامگذاری این است که نگاه ها به جنگ ها فقط معطوف به تلفات انسانی، ویرانی‌های شهری و آسیب های اقتصادی نباشد بلکه قربانی خاموش دیگری به نام « محیط زیست» را هم در نظر بگیریم.

کشور ما در شرایط عادی هم سالهاست که درگیر بحران ها و البته ابر بحران های محیط زیستی مانند تغییر اقلیم و مساله ریزگردهاست. این بحران ها در شرایط جنگی شتاب بیشتری می گیرند و حیات شهروندان را به جد تهدید می‌کنند. انفجار مخازن سوخت و حمله به زیرساخت های نفتی و پالایشگاهی در طول جنگ می‌تواند انتشار گاز دی اکسید کربن و شتاب تغییرات اقلیمی را افزایش دهد، ضمن آنکه آلودگی‌های شیمیایی و صوتی ناشی از استفاده از سلاح‌های مخرب جنگی مقادیری از زباله و آوار ایجاد می‌کنند که این زباله‌ها همگی از منابع آلوده کننده آب، هوا و خاک محسوب می‌شوند. در واقع هیچ یک از انواع محیط زیست انسانی، دریایی و طبیعی از تبعات و خسارات ناشی از جنگ مصون نیستند. خاورمیانه دو سه دهه اخیررا ببینیدکه چگونه جنگ های پیاپی این منطقه را به یکی از بحرانی ترین مناطق جهان به لحاظ زیست محیطی تبدیل کرده است. کارشناسان و متخصصان چقدر فریاد می زنند که این جنگ‌ها و تبعات محیط‌زیستی آنها بدون تردید شرایط زیستی را درخاورمیانه وخیم ترمی کند و به چرخه خشونت دراین جغرافیا ازکره زمین دامن می زند؛ولی هیچ گوش شنوایی نیست! 

فهرست بلندبالایی ازجنگ ها درخاورمیانه درسه دهه اخیرپس ازجنگ ۸ ساله ایران وعراق و استفاده از سلاح های شیمیایی رژیم صدام علیه مردم درطول جنگ، وجود دارد که هر کدام از آنها پس ازگذشت چندین دهه پیامدهای خود را نشان داده است یا بعد ازاین نشان خواهد داد.جنگ خلیج فارس به فاصله سال‌های ۱۹۹۰ـ۱۹۹۱و آلودگی گسترده ناشی از تخریب عمدی چاه های نفت در کویت، جنگ عراق، درگیری‌های لبنان و رژیم صهیونیستی، جنگ ها و درگیری‌های داخلی سوریه، جنگ یمن و عربستان سعودی، جنگ غزه، جنگ ۱۲ روزه علیه ایران و اینک حمله آمریکا و رژیم صهیونیستی به کشورمان همگی از جمله وقایعی هستند که قربانی بی صدا ولی پر دامنه‌ای به نام محیط زیست هم دارند. 

پس از چهار روز از آغاز حملات رژیم صهیونیستی به ایران در جنگ ۱۲ روزه، سازمان حفاظت محیط ‌زیست با انتشار اطلاعیه‌ای خطاب به سازمان ملل متحد و سایر نهادهای بین‌المللی فعال در حفظ محیط‌زیست، ضمن هشدار درباره تبعات زیست‌محیطی این حملات ، خواستار واکنش جهانی نسبت به تخریب عمدی محیط‌ زیست شد و اعلام کرد که این حملات علاوه بر تهدید مستقیم سلامت عمومی و اکوسیستم‌های منطقه‌ای، منجر به انتشار مواد سمی و آلاینده‌هایی شده است که پیامدهای بلندمدتی بر کیفیت هوا، منابع آب و زیستگاه‌های طبیعی خواهد داشت.

پس ازجنگ ۱۲ روزه هم، معاونت محیط زیست انسانی سازمان حفاظت محیط زیست برآورد اولیه‌ای از پیامدهای محیط زیستی حملات نظامی رژیم صهیونیستی به جمهوری اسلامی ایران منتشر کرد. در این گزارش آمده است که در جریان این حملات، فقط در تهران حدود ۱۵۰هزار تُن نخاله و آوار جنگی تولید شده است.

مطابق گزارش، حملات موشکی به انبارهای نفتی «ری» و «کن»هم منجر به از بین رفتن حدود ۱۹٫۵میلیون لیتر سوخت شده که در پی آن، ۴۷هزار تُن گاز گلخانه‌ای و بیش از ۵۷۸هزار و ۸۲۱کیلوگرم آلاینده هوا وارد جو تهران شده است.بر اساس اعلام سازمان حفاظت محیط زیست در سایر نقاط کشور نیز خسارات قابل توجهی ثبت شده است. از جمله در شهرستان کنگان، آسیب به پالایشگاه فاز ۱۴پارس جنوبی موجب سوختن ۵.۵میلیون مترمکعب گاز و انتشار بیش از ۱۲هزار تُن گاز گلخانه‌ای و ۴۳۷هزار کیلوگرم آلاینده در هوا شده است.

بر اساس این گزارش همچنین طی جنگ ۱۲روزه، ۹ هزارهکتار از جنگل‌ها و مراتعی که در محدوده مناطق چهارگانه تحت مدیریت سازمان قرار دارند، طعمه حریق شدند. این حریق ناشی از باقیمانده پرتابه‌هایی بود که توسط دشمن صهیونیستی به قصد هدف قرار دادن مراکز نظامی، علمی و مسکونی شلیک شد  و دست کم ۱۳منطقه تحت حفاظت در استان‌های فارس، ایلام، کرمانشاه، اصفهان، خوزستان، همدان، لرستان، کهگیلویه و بویراحمد و گیلان دچار خسارات شدید شدند.

این اطلاعات و آمار را با حجم بسیار گسترده تر و تخریب‌های بسیار وسیع تر و عمیق تر در جنگ جاری که تا همین الان رخ داده است، مقایسه کنید. معاونت محیط‌زیست دریایی و تالاب‌های سازمان حفاظت محیط‌زیست طی روزهای اخیر با هشدار نسبت به پیامدهای زیست‌محیطی جنگ در خلیج فارس و دریای عمان هشدار داد که تحولات نظامی و انفجار در تأسیسات و شناورها می‌تواند با ایجاد انواع آلودگی‌های نفتی، شیمیایی و صوتی، زیستگاه‌های حساس و تنوع زیستی کم‌نظیر این منطقه دریایی را با تهدیدهای جدی و در برخی موارد جبران‌ناپذیر مواجه کند، منطقه‌ای که همزمان با ارزش‌های اکولوژیک بالا، با فشارهای انسانی و چالش‌های محیط‌زیستی و اقلیمی نیز مواجه است.

بر اساس این هشدار، برنامه توسعه سازمان ملل متحد این پهنه آبی را در شمار پنج دریای مهم منطقه‌ای قرار داده و سازمان جهانی دریانوردی نیز آن را به‌عنوان منطقه دریایی به‌ویژه حساس تعیین کرده و مقررات خاصی برای فعالیت‌های انسانی در آن وضع کرده است، اما جنگ رژیم صهیونیستی و آمریکا علیه ایران در محدوده دریایی خلیج فارس و دریای عمان، پهنه‌ای بیش از ۵۰۰ هزار کیلومتر مربع را به اشکال مختلف در معرض انواع آلودگی‌ها و تخریب زیستگاه‌های دریایی قرار داده است.

القصه آنچه در این نوشتار مورد اشاره قرار گرفت فقط بخش کوچکی از آن چیزی است که این روزها بر محیط زیست می‌گذرد، محیط زیست می سوزد و البته محیط انسانی را هم با خود خواهد سوزاند.