ایبنا نوشت: در روزهایی که بسیاری از شهرهای کشور با پیامدهای حملات هوایی اخیر دستوپنجه نرم میکنند، دامنه خسارات فراتر از زیرساختهای عمومی رفته و به قلب مراکز فرهنگی ایران رسیده است. تازهترین گزارشها از تهران، تبریز، اصفهان، خرمآباد و کرمانشاه نشان میدهد که کتابفروشیها، کتابخانهها، دفاتر نشر و واحدهای فعال در حوزه چاپ ازجمله نخستین فضاهایی بودهاند که ازموج انفجارها، آسیب دیدهاند؛ فضاهایی که سالها بهعنوان تکیهگاه فعالیتهای پژوهشی، تولید محتوا و گفتوگوی فرهنگی شناخته میشدند.
در پایتخت، محور فرهنگی خیابان انقلاب با شکستن شیشههای دهها کتابفروشی، تخریب تابلوهای ورودی، آسیب به موجودی کتابها و توقف بخشی از فعالیتهای نشر مواجه شده است؛ همزمان، گزارشهایی از تبریز و شهرری حکایت از وارد شدن خسارات سنگین به فروشگاهها و دفاتر نشر دارد؛ خساراتی که نهتنها فضاهای فیزیکی را درگیر کرده، بلکه بخشی از شبکه توزیع کتاب را نیز مختل کرده است.
در استانهای دیگر نیز کتابخانههای عمومی، مراکز تخصصی هنر و واحدهای چاپی از آسیبها در امان نماندهاند. کارشناسان فرهنگی هشدار میدهند که استمرار این وضعیت میتواند، جریان دسترسی به منابع مطالعاتی، تولید فرهنگی و فعالیتهای مرتبط با نشر را با کُندی و اختلال همراه کند.
کتابفروشیها؛ نبض زنده اما زخمخورده جنگ
با گسترش پیامدهای جنگ تحمیلی در برخی شهرهای کشور، بازار کتاب نیز از آسیبها در امان نمانده است. گزارشهای میدانی نشان میدهد موج انفجارها در تهران و برخی مراکز شهری، به بخشی از کتابفروشیها، دفاتر نشر و مراکز عرضه کتاب خسارات قابل توجهی وارد کرده و ویترینها، قفسهها و موجودی کتابها را دچار آسیب کرده است. این خسارات تنها به تخریب فیزیکی واحدهای صنفی محدود نمیشود، بلکه بخشی از زنجیره تولید و توزیع کتاب را نیز تحت تأثیر قرار داده است. به گفته فعالان حوزه نشر، آسیب به کتابفروشیها بهعنوان حلقه ارتباطی میان ناشران و مخاطبان، میتواند جریان دسترسی عمومی به منابع فرهنگی و مطالعاتی را با اختلال مواجه کند.
در پی حملات هوایی و موشکی مشترک ایالات متحده آمریکا و رژیم صهیونیستی به تهران و سایر شهرهای ایران، بخشی از زیرساختهای فرهنگی پایتخت ازجمله کتابفروشیها و دفاتر نشر دچار خسارات قابل توجهی شدهاند؛ خساراتی که فراتر از تخریب فیزیکی، چرخه تولید و توزیع محتوای فرهنگی کشور را نیز با اختلال مواجه کرده است.
براساس گزارشهای میدانی، محدوده خیابان انقلاب تهران که سالها به عنوان یکی از مهمترین مراکز نشر، کتابفروشی و فعالیتهای فرهنگی شناخته میشود، در اثر موج انفجار این حملات دچار آسیبهای گسترده شد. فشار ناشی از انفجار موجب شکسته شدن شیشه ویترین دهها کتابفروشی و دفاتر نشر شد و تابلوها، درهای ورودی و بخشهایی از ساختمانهای این واحدهای فرهنگی آسیب دیدند. همچنین بخش قابل توجهی از موجودی کتابها در برخی فروشگاهها به دلیل شکسته شدن شیشهها، نفوذ گرد و غبار و تخریب قفسهها دچار خسارت شد.
خیابان انقلاب همواره یکی از اصلیترین محورهای دسترسی دانشجویان، استادان دانشگاه، پژوهشگران و نویسندگان و علاقهمندان به منابع مکتوب بوده است. به همین دلیل آسیب به این راسته فرهنگی تنها یک خسارت اقتصادی ساده برای کسبه محسوب نمیشود، بلکه میتواند بر جریان اطلاعرسانی، تولید محتوا و دسترسی فعالان رسانهای به منابع مکتوب نیز تأثیر بگذارد. بسیاری از خبرنگاران، نویسندگان و پژوهشگران برای تهیه گزارشها، تحلیلها و مطالب تحقیقی خود از کتابفروشیها و مراکز نشر این محدوده فرهنگی و تاریخی استفاده میکنند.
بهگفته مسئولان اتحادیه ناشران و کتابفروشان تهران، بیشترین آسیبها در محدوده خیابان شهدای ژاندارمری، خیابان منیری جاوید و فاصله میدان انقلاب تا کارگر جنوبی گزارش شده است. وی تأکید کرده است که اگرچه خسارات وارده عمدتاً مادی بوده و تاکنون تلفات جانی گزارش نشده، اما حجم آسیبها به واحدهای فرهنگی و نشر قابل توجه است.
با وجود آغاز عملیات پاکسازی و ایمنسازی محل، از سوی نیروهای امدادی و خدمات شهری، هنوز برآورد دقیق و رسمی از مجموع خسارات وارده به مراکز فرهنگی و کتابفروشیهای تهران منتشر نشده است. کارشناسان فرهنگی معتقدند تداوم فعالیت این مراکز برای حفظ جریان تولید و انتشار دانش و محتوای فرهنگی ضروری است و بازسازی سریع آنها میتواند از بروز اختلالهای بیشتر در حوزه نشر و فعالیتهای ژورنالیستی جلوگیری کند.
در یکی از موارد ثبت شده، دفتر انتشارات «آذرفر» در نقطه دیگری از تهران در منطقه «شهرری» نیز بر اثر موج انفجار دچار خسارات جدی شده است. شیشههای مقاوم و پنجرههای این دفتر بهطور کامل شکسته و سقف کاذب و تجهیزات روشنایی آن آسیب دیدهاند. همچنین بخشی از تجهیزات اداری ازجمله میزها و صندلیها تخریب شده و تعدادی از بستهها و کارتنهای پستی از بین رفتهاند. اما مهمترین خسارت مربوط به آسیب دیدن بخش قابل توجهی از موجودی کتابهای این انتشارات است که به گفته مدیر نشر، بسیاری از آنها دیگر قابل استفاده نیستند.
از آنجا که بخشی از فعالیتهای رسانهای و فرهنگی کشور به صورت مستقیم به شبکه نشر و کتابفروشیها وابسته است، آسیب به این مراکز میتواند بر روند انتشار آثار، دسترسی اهالی قلم به منابع اثرگذار باشد. در حال حاضر به دلیل تخریب فضای اداری این انتشارات، فعالیتهای جاری آن با اختلال جدی مواجه شده است.
علاوه بر این، مجموعههای بزرگ عرضه کتاب نیز از این حملات بینصیب نماندهاند. شهرکتاب مرکزی و شهرکتاب بهمن ازجمله مراکزی هستند که بر اثر موج انفجار آسیب دیدهاند. در شهرکتاب بهمن شدت تخریبها بیشتر گزارش شده و بخشهایی از دیوارهای ساختمان در پی انفجار دو بمب در نزدیکی این مجموعه فرو ریخته است. برآوردهای اولیه نشان میدهد مجموع خسارات وارده به این مرکز فرهنگی به حدود ۸ میلیارد تومان میرسد که از این میزان، حدود ۵ میلیارد تومان مربوط به آسیب به موجودی کتابها و کالاها و حدود ۳ میلیارد تومان مربوط به هزینه بازسازی ساختمان است.
در پی این حادثه، برای جلوگیری از آسیب بیشتر به کتابهای سالم، بخشی از موجودی این فروشگاه به انبار یکی از ناشران منتقل شده است. با این حال توقف موقت فعالیت برخی کتابفروشیها و دفاتر نشر میتواند بر زنجیره توزیع کتاب و دسترسی عمومی به منابع فرهنگی اثر بگذارد.
رنگ پریدگی «کتاب سبز» تبریز
در پی حمله هوایی دشمن صهیونیستی با حمایت ایالات متحده به منطقه میرداماد تبریز، بخشی از واحدهای مسکونی و تجاری این محدوده دچار تخریب و آسیب جدی شدند. در میان مراکز آسیبدیده، فروشگاه «کتاب سبز» نیز به عنوان یکی از واحدهای فرهنگی شهر خسارات قابل توجهی متحمل شده است.
این کتابفروشی که در حوزه عرضه کتاب و محصولات فرهنگی فعالیت دارد، در اثر موج انفجار و تخریبهای ناشی از حمله آسیبدیده و بخشهایی از فضای فروشگاه و تجهیزات آن دچار خسارت شده است. همچنین گزارشهای اولیه حاکی از آن است که بخشی از موجودی کتابهای فروشگاه نیز در اثر آسیبهای وارده، قابل استفاده نیست یا با خسارت جدی مواجه شده است.
مدیریت فروشگاه اعلام کرده است که بررسیهای اولیه برای ارزیابی دقیق میزان خسارات در حال انجام است، اما شواهد موجود نشان میدهد حجم آسیبها قابل توجه بوده و بازگشت کامل فروشگاه به شرایط عادی نیازمند زمان و بازسازی خواهد بود.
تخریب مراکز فرهنگی تنها محدود به یک واحد صنفی نیست و میتواند بر چرخه توزیع کتاب و دسترسی عمومی به منابع فرهنگی نیز تأثیر بگذارد. کتابفروشیها در شهرهایی مانند تبریز نقش مهمی در تأمین منابع مطالعاتی دانشجویان، پژوهشگران و فعالان فرهنگی دارند و آسیب دیدن آنها میتواند فعالیتهای فرهنگی و دسترسی به کتاب را در کوتاهمدت با اختلال مواجه کند.
چاپخانهها در امان نمادند
در میان خسارات برجایمانده از جنگ تحمیلی، بخشی از صنعت چاپ کشور نیز با آسیبهای قابل توجهی روبهرو شده است. گزارشها نشان میدهد موج انفجار در برخی مناطق شهری به چاپخانهها و کارگاههای فعال در حوزه چاپ خسارت وارد کرده و تجهیزات، فضاهای کاری و روند تولید آنها را متأثر کرده است. این واحدها که نقشی کلیدی در آمادهسازی کتابها، نشریات و محصولات فرهنگی دارند، اکنون با چالش توقف یا کُندی فعالیت مواجه شدهاند. فعالان صنفی میگویند اختلال در کار چاپخانهها میتواند بر روند انتشار آثار مکتوب و دسترسی به محصولات فرهنگی در بازار کتاب تأثیر بگذارد.
در پی تجاوزات هوایی مشترک آمریکا و رژیم صهیونیستی به مناطق مختلف کشور، علاوه بر خسارات وارد شده به زیرساختهای شهری و مراکز فرهنگی، تعدادی از چاپخانهها و واحدهای فعال در صنعت چاپ نیز دچار آسیبهای جدی شدهاند؛ خساراتی که میتواند بر چرخه تولید کتاب، نشریات و محصولات فرهنگی کشور تأثیر قابل توجهی بگذارد.
براساس گزارشهای اولیه، چند چاپخانه در مناطق مختلف تهران، ازجمله شرق، غرب و مرکز شهر در اثر موج انفجار و آسیبهای ناشی از حملات هوایی دچار خسارت شدهاند. مناطق معلم، پیروزی و بهارستان ازجمله نقاطی هستند که در آنها تعدادی از واحدهای صنفی فعال در حوزه چاپ و خدمات وابسته آسیب دیدهاند. این خسارات شامل تخریب یا آسیب به تجهیزات چاپ، صدمه به سیستمهای اداری و همچنین تخریب بخشهایی از فضای داخلی و خارجی کارگاهها است.
در میان واحدهای آسیبدیده میتوان به چاپ «اورامان» در بزرگراه یاسینی در شرق تهران، چاپ آینده در خیابان شریعتی و خیابان معلم، چاپ «نقش الماس» در خیابان مجاهدین اسلام، «شرکت افست» در خیابان دماوند و «چاپ زرین نقش» در خیابان ایرانشهر اشاره کرد. گزارشها نشان میدهد که در برخی از این واحدها شدت خسارت قابل توجه بوده و بخشهایی از ساختمان یا تجهیزات دچار آسیب جدی شده است.
ازجمله موارد قابل توجه، خسارات وارد شده به چاپخانه «نقش الماس» است که در اثر شدت موج انفجار، بخشی از سقف واحدهای آن دچار ریزش شده و شیشهها، درها و پنجرههای کارگاه نیز شکستهاند. چنین آسیبهایی نهتنها هزینههای سنگین بازسازی را به صاحبان این واحدها تحمیل میکند، بلکه میتواند روند فعالیت تولیدی آنها را برای مدت طولانی متوقف کند.
گزارشها همچنین نشان میدهد که آسیبها محدود به تهران نبوده و در برخی استانها نیز واحدهای چاپی دچار خسارت شدهاند. در استان اصفهان و در شهرک صنعتی جی نیز چند واحد فعال در حوزه چاپ و خدمات وابسته از جمله چاپ سیلک موج، چاپ فجر و یک واحد قالبسازی دچار خسارت شدهاند. در این واحدها نیز موج انفجار موجب شکستن شیشهها و آسیب به درها و پنجرهها شده است.
مسئولان صنفی اعلام کردهاند که در حال حاضر فرآیند جمعآوری اطلاعات و تکمیل بانک اطلاعاتی خسارات در حال انجام است تا تصویر دقیقتری از میزان آسیبهای وارد شده به واحدهای چاپی به دست آید. با این حال بررسیهای اولیه نشان میدهد شدت خسارات در برخی موارد به حدی است که ادامه فعالیت برای تعدادی از چاپخانهها با دشواری جدی روبهرو شده است.
در کنار خسارات مادی، این حوادث ابعاد انسانی نیز داشته است. در جریان این حملات، یکی از فعالان صنفی در حوزه تابلوسازی در نزدیکی میدان سپاه جان خود را از دست داده که این موضوع نشاندهنده تأثیر مستقیم درگیریها بر زندگی فعالان صنفی و تولیدکنندگان است.
فعالان صنعت چاپ معتقدند این صنف یکی از حلقههای اساسی در زنجیره تولید فرهنگی کشور به شمار میرود و هرگونه آسیب به آن میتواند روند چاپ کتاب، نشریات، بستهبندیهای فرهنگی و بسیاری از محصولات چاپی را با اختلال مواجه کند.
کتابخانهها؛ سنگر فرهنگ زیر هجوم دشمن
در میان خسارات برجایمانده از جنگ تحمیلی، برخی از کتابخانههای کشور نیز از آسیبها در امان نماندهاند؛ مراکزی که سالها بهعنوان پناهگاه دانش، مطالعه و فعالیتهای فرهنگی شناخته میشوند. گزارشها از چند استان نشان میدهد موج انفجار در برخی مناطق به ساختمان کتابخانهها، تجهیزات و فضاهای مطالعاتی خسارت وارد کرده و بخشی از خدمات آنها را با اختلال روبهرو کرده است. این آسیبها تنها به تخریب فیزیکی محدود نمیشود، بلکه میتواند دسترسی دانشجویان، پژوهشگران و علاقهمندان کتاب به منابع علمی و فرهنگی را نیز تحت تأثیر قرار دهد؛ موضوعی که اهمیت حفاظت و بازسازی سریع این مراکز فرهنگی را دوچندان میکند.
در پی حملات هوایی مشترک آمریکا و رژیم صهیونیستی، در برخی مناطق کشور، شماری از کتابخانهها در چند استان ایران نیز، دچار خسارتهای قابل توجهی شدهاند؛ خساراتی که علاوه بر آسیبهای فیزیکی به ساختمانها، بر فعالیتهای فرهنگی، پژوهشی و دسترسی عمومی به منابع مطالعاتی نیز اثر گذاشته است.
کتابخانههای آذربایجان شرقی زخمی جنگ
گزارشهای دریافتی از استان آذربایجان شرقی حاکی از آن است که سه کتابخانه در شهرهای آذرشهر، سردرود و بناب در جریان این حملات آسیب دیدهاند. بیشترین خسارت مربوط به کتابخانه آذرشهر گزارش شده است؛ جایی که براساس ارزیابیهای اولیه، نزدیک به نیمی از فضای ساختمان دچار تخریب شده است. همچنین کتابخانههای سردرود و بناب نیز تا حدود ۳۰ درصد آسیب دیدهاند و بخشهایی از ساختمان، تجهیزات و فضاهای خدماتی آنها دچار خسارت شده است.
مدیرکل کتابخانههای عمومی آذربایجان شرقی ضمن تأیید این آسیبها اعلام کرده است که میزان دقیق خسارات پس از تکمیل بررسیهای فنی اعلام خواهد شد. در این استان در مجموع ۱۱۹ کتابخانه فعال است که ۲۱ کتابخانه در تبریز و ۹۸ کتابخانه در سایر شهرها قرار دارند و در شرایط کنونی با حدود ۳۰ درصد ظرفیت به ارائه خدمات ادامه میدهند.
در اصفهان نیز موج انفجار ناشی از حملات در نزدیکی ساختمان استانداری و محدوده تاریخی شهر، به برخی مراکز فرهنگی مستقر در بافت تاریخی آسیب وارد کرده است. کتابخانه تخصصی و مرجع هنر اصفهان، که یکی از مهمترین مراکز مطالعاتی حوزه هنر در کشور محسوب میشود، از جمله این مراکز است.
مدیر این کتابخانه اعلام کرده است که بر اثر موج انفجار، شیشههای ساختمان در بخشهای مختلف شکسته و قطعات آنها روی میزهای پژوهش فروریخته است. همچنین قاب برخی پنجرهها از جای خود خارج شده، نورگیرهای ساختمان آسیب دیده و بخشهایی از نمای بیرونی نیز دچار خسارت شده است. در بخش امانت کتابخانه نیز شیشه و قاب یکی از پنجرهها به طور کامل فرو ریخته است.
کتابخانه مرکزی خرمآباد؛ قربانی دشمنی
در استان لرستان نیز دو کتابخانه مهم شهر خرمآباد، شامل کتابخانه مرکزی و کتابخانه شهید مطهری، دچار خسارت شدهاند. شدت موج انفجار موجب آسیبهای گسترده به ساختمان کتابخانه مرکزی خرمآباد شده است؛ کتابخانهای که تنها سه سال از افتتاح آن پس از دو دهه انتظار میگذرد.
براساس اعلام مسئولان استانی، حدود ۷۰ درصد از سقف کاذب این کتابخانه تخریب شده و بخش قابل توجهی از شیشههای آن نیز شکسته است. این خسارات علاوه بر آسیب به ساختار فیزیکی ساختمان، موجب اختلال در ارائه خدمات کتابخانهای شده و سالنهای مطالعه تا اطلاع ثانوی تعطیل اعلام شدهاند.
آسیب به چهار کتابخانه کردستان
در استان کرمانشاه نیز چهار کتابخانه در شهرهای سنقر، اسلامآباد غرب، روانسر و کنگاور در اثر موج انفجارها دچار آسیب شدهاند. مسئولان محلی اعلام کردهاند که روند بررسی و برآورد خسارات و پیگیری برای جبران آنها در حال انجام است.
مجموع این رخدادها نشان میدهد که کتابخانهها و مراکز عرضه کتاب، به عنوان فضاهای مهم فرهنگی و علمی، در کنار سایر زیرساختهای شهری از پیامدهای این حوادث بیتأثیر نماندهاند. آسیب به چنین مراکزی علاوه بر خسارتهای ساختمانی، میتواند دسترسی شهروندان، پژوهشگران و دانشجویان به منابع علمی و فرهنگی را محدود کرده و روند فعالیتهای فرهنگی در این فضاها را با اختلال مواجه کند.
