محمد داودبیگی - خبرنگار اطلاعات: افزایش بیرویه برداشت آب از منابع زیرزمینی در کنار کاهش شدید بارشها، سالهاست به بحران آب در تمامی استانها حتی مناطق شمالی ایران منجر شده اما بر اساس شواهد و آمارهای رسمی، بسیاری از نقاط کشور در بهار امسال بارشهای بسیار خوبی را تجربه کردهاند.
یکی از پیامدهای عینی افزایش بارشها افزایش حجم آب در دریاچه ارومیه است. مدیر کل حفاظت محیط زیست آذربایجان غربی با اشاره به افزایش نسبی مساحت و تراز آب دریاچه ارومیه گفت: با افزایش بارندگیهای موثر و برقراری جریانات سطحی روی رودخانههای منتهی به دریاچه، تراز دریاچه نسبت به ابتدای سال آبی ۱۴۰۵- ۱۴۰۴حدود یک متر افزایش داشته است. حجت جباری به آغاز فعالیت مجدد قایقهای موتوری در پارک ملی دریاچه ارومیه اشاره و تصریح کرد: با افزایش آب، قایقهای موتوری دوباره امکان حرکت و فعالیت پیدا کردهاند.
سال پربارش شرق کشور
جدیدترین آمار وزارت نیرو از بارندگیها نشان میدهد در سال آبی جاری (از ابتدای پاییز سال پیش تاکنون) حدود ۲۰۰ میلیمتر بارش اتفاق افتاده است که در مقایسه با سال آبی پیش از آن از آن، ۶۵درصد افزایش را نشان میدهد. میزان بارندگی در استانهای هرمزگان، کرمان، بوشهر، آذربایجان غربی، استان فارس، خوزستان، آذربایجان شرقی و سیستان و بلوچستان نسبت به سال قبل بیش از ۱۰۰درصد افزایش یافته و در بعضی استانهای شرقی رکورددار شده است.
در خراسانشمالی میزان بارندگیها در سال جاری نسبت به میانگین دوره آماری ۳۰ساله بیش از ۲برابر افزایش یافته و این استان موفق به ثبت سومین رتبه پربارش در این دوره شده است. آبخیزداری اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری خراسان شمالی هم از نفوذ ۹۰میلیون مترمکعب آب به منابع آبهای زیرزمینی استان خبر داد. همچنین در خراسان جنوبی آسمان دستودلباز شده ؛به نحوی که بارندگیهای سال آبی جاری با رشدی ۹۳ درصدی نسبت به سال گذشته و ۲۸ درصدی نسبت به بلندمدت، تصویری متفاوت از اقلیم خشک شرق کشور ترسیم کرده است.
روزهای خوب زاگرس و شمال البرز
استان فارس نیز در سال زراعی جاری شاهد افزایش بارندگیها نسبت به سال زراعی گذشته و حتی میانگین بلندمدت بوده است. قاسم حسینی مدیر کل هواشناسی استان فارس در این زمینه گفت: میانگین بارشهای استان از ابتدای مهرماه ۱۴۰۴ (سال زراعی جاری) تاکنون به ۳۴۲.۸ میلیمتر رسیده است که نسبت به مدت مشابه سال گذشته، رشدی ۸۰درصدی را نشان میدهد. همچنین گزارشهای میدانی از جریان یافتن سیلابهای ناشی از بارندگیهای اخیر در مسیر تالابهای بینالمللی آلاگل، آجیگل و آلماگل واقع در شمال استان گلستان خبر میدهد.
مرکز بیباران ایران
از سوی دیگر برخی استانها نظیر همدان، بارشهای بهاری خوبی را تجربه نکردند. میانگین بارش سال آبی جاری در استان همدان ۲۲۲ میلیمتر اعلام شده؛ میزانی که نسبت به میانگین بلندمدت ۲۴۹ میلیمتر کاهش یافته و نشان میدهد بارشها نهفقط کافی نبوده بلکه پراکنش نامناسب آن نیز باعث شده است کمبود آب همچنان پابرجا بماند. تازهترین آمار شرکت آب منطقهای همدان نشان میدهد حجم ذخیره سد اکباتان به ۱۱ میلیون مترمکعب رسیده است؛ رقمی که نسبت به مدت مشابه سال گذشته تغییر محسوسی ندارد.
در همین حال، استانهای تهران، قم و مرکزی از نظر بارندگی وضع مناسبی نداشته وبا کاهش بیش از ۲۵درصدی نسبت به دراز مدت مواجه شدهاند. استان یزد هم با دریافت ۶۷.۷میلیمتر بارندگی کمترین میزان دریافت نزولات جوی در کشور را داشته و نسبت به دراز مدت ۹درصد کاهش را تجربه کرده است.
علت افزایش بارشها
رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی در گفتگو با «اطلاعات» در پاسخ به این سئوال که به چه دلیل بارندگی به خصوص در بخش هایی از ایران با رشد قابل توجهی مواجه شده است، گفت: میزان بارندگی در کشور به گذر سامانههای بارشی، مناسب بودن ورود دمای گرم و سرد از جنوب و شمال و انتقال مناسب رطوبت به کشور بستگی دارد که امسال شاهد این وضعیت بودیم و در نقاط از کشور شاهد بارشهای خوبی بودیم.
احد وظیفه، افزود: تغییر فاز و تغییرات شدت پیوندهای موثر در الگوهای جوی، از جمله دمای آب اقیانوسها که الگوهای گردش باد از اقیانوس به سوی مناطق خشکی پیرامون مانند جریان باد سطوح زیرین از اقیانوس هند به خاورمیانه و ایران در فصول سرد سال، وضعیت میانگین بارش و دما دچار تغییرات زیادی میشود. وی تاکید کرد: در سال آبی جاری برخلاف پاییز، طی زمستان و بهار، دورپیوندهای موثر در فاز مناسبتری نسبت به سال گذشته بودند و شاهد تشکیل الگوهای جوی موثر و گذر جبهههای بسیار قوی از کشور طی ۲ هفته آخر پاییز تا نیمه اول دی ماه اخیر و نیمه اول فروردین امسال بودیم. این شرایط سبب بارشهای سنگین به خصوص در حوضههای آبی واقع در زاگرس، جنوب تا جنوب شرق کشور شد و بارش تجمعی کشور در برخی حوضهها مانند دریاچه ارومیه به ۲ برابر بارش سال قبل رسید.
رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی در پاسخ به این سئوال که آیا ممکن است در سال آبی آتی هم بارندگی خوب پیش روی کشور باشد، گفت: در سالهایی که النینو در تابستان بر کشور حاکم میشود مثل سال جاری؛ انتظار میرود بارشهای تابستانه در نیمه جنوبی ضعیفتر از معمول شود و برعکس احتمالا در پاییز شاهد بارشهای خوبی باشیم. البته این پیشبینی قطعی نیست اما پیشبینی میشود کشور به احتمال زیاد در پاییز با النینوی متوسط مواجه شود، بنابراین بارشهای پاییزی حداقل در شرایط نرمال قرار بگیرد.
وی تصریح کرد:۴ دهه قبل میزان بارندگی بین ۲۵۰ تا ۲۶۰ میلیمتر بود اما اکنون به حدود ۲۲۰ میلیمتر رسیده و متعاقب آن درجه هوای کشور ۲ درجه افزایش یافته که ارقامی نگران کننده است. وظیفه با بیان این که در کنار تغییر اقلیم، عامل انسانی نیز در ایران سهم بسزایی در تخریب سرزمین داشته است، افزود: استقرار بی رویه جمعیت در استان تهران و حومه و همچنین حفر بی رویه چاه باعث شده است که کشور به سمت بیابانی شدن برود. همچنین در استان هایی همچون کرمان، اصفهان و همدان عمق چاهها به صدها متر رسیده که بسیار نگران کننده است.
