مجید طلیمی

دانش، قدرت است و کشورهای پیشرو در حال انتقال از اقتصاد مبتنی بر منابع به اقتصاد مبتنی بر هوش‌های چندگانه هستند. اقتصاد ایران در دوران پساجنگ باید به دنبال توسعه هوش مصنوعی به ویژه در حوزه کارآفرینی باشد. در واقع ساختار جوان جمعیت ایران و رتبه ۶۴ آن در شاخص جهانی نوآوریGII چنین رویکردی را ایجاب می‌کند.  هم اینک چهار نوع هوش کلیدی به عنوان پیشران این حوزه معرفی می‌شود:
الف) هوش عاطفی (EQ): موتور تاب‌آوری و مدیریت بحران است و محیط کاری با استرس کمتر ایجاد می‌کند.
ب) هوش اجتماعی (SQ) : کلید کاهش هزینه‌های مبادله است . این نوع هوش در ایران شامل آگاهی از موقعیت‌ها و توانایی درک «ساختارهای مدیریت و کارآفرینی»و «شبکه‌سازی استراتژیک» است.
ج)  هوش سازگاری (AQ):  مهم ترین ابزار بقا  در عصر هوش‌مصنوعی است و  تعیین می‌کند که کدام کسب‌وکار ایرانی از «ویژگی‌های هوش‌مصنوعی»  یک «فرصت شغلی» می‌سازد.
د) هوش معنوی و اخلاقی(SQ - Spiritual): هسته مرکزی توسعه پایدار است.
بررسی‌های جدید بین‌المللی نشان می‌دهد ایران در «خروجی‌های نوآوری» با رتبه ۴۸ بسیار بهتر از «ورودی‌های نوآوری» (رتبه ۸۵) عمل کرده است. این یعنی هوش انسانی ایرانیان به ویژهEQ وAQ توانسته است با کمترین امکانات بیشترین ارزش را خلق کند .  همین تحقیقات نشان می‌دهد شاخص سرمایه انسانی(HCI) ایران در سال ۲۰۲۴ به ۰.۵۹ رسیده است. یعنی پتانسیل بهره‌وری اقتصاد ایران در لایهIQ بالاست اما در لایه کاربردی (هوش‌عملی) به دلیل ضعف سیستم آموزشی، در حال آسیب است؛  بنابراین تفاوت فاحش بین رتبه «آموزش» و «بازار کار» به عنوان چالش جدید حوزه بهره‌وری باید در آموزش‌های نوین کارآفرینی جبران شود.
در چنین شرایطی، بکارگیری استراتژی کاهش اتلاف منابع (هوش تحلیلی)، برنامه کارآفرینی ایران را از حالت «منبع‌محور» به سمت «هوش‌محور» سوق می‌دهد. به عبارت دیگر بهینه‌سازی زنجیره تامین در ایران با استفاده از الگوریتم‌های هوشمند، منجر به کاهش ۳۰ درصدی ضایعات در حوزه‌های پیشران نظیر بخش کشاورزی می‌شود. 
این راهبرد یقیناً در تولید ثروت و کارآفرینی موثر است و منجر به تحقق توسعه پایدار اقتصادی، کاهش مهاجرت نخبگان با  ایجاد دلبستگی سازمانی، تقویت کار تیمی، خنثی‌سازی تحریم‌ها از طریق دیپلماسی اقتصادی خرد، گذار از اقتصاد نفتی به اقتصاد سبز و دیجیتال و حفظ تراز مثبت تجاری خواهد شد. بهره‌گیری از دیپلماسی کارآفرینی (SQ)، ادغام هوش عاطفی در شتاب‌دهنده‌ها، تیم‌سازی بر پایهEQ و استفاده از هوش اجتماعی در فرآیندهای اقتصادی، توسعه ایران را تسریع خواهد کرد و در دوران بازسازی ویرانه‌های جنگ تحمیلی اخیر بسیار کارساز خواهد بود.