نشست تخصصی «از مقاومت تا مذاکره» با تمرکز بر نقش رسانهها و روزنامهنگاران در شرایط جنگی برگزار شد و طی آن، صاحبنظران حوزه رسانه و ارتباطات بر اهمیت «روایتسازی»، «انسجام ملی» و «مسئولیتپذیری حرفهای» تأکید کردند. این نشست با حضور ماشاءالله شمسالواعظین، عبدالله گنجی و علی ربیعی در مرکز توسعه آموزش رسانه برگزار شد و به بررسی ابعاد مختلف روزنامهنگاری در شرایط بحران، بهویژه جنگ، پرداخت.
به گزارش ایسنا، در ابتدای این نشست، شمسالواعظین با اشاره به تفاوتهای بنیادین روزنامهنگاری در شرایط عادی و بحرانی، تأکید کرد که روزنامهنگاری جنگ تابع قواعد و استانداردهای خاصی است که در چارچوب اخلاق حرفهای بینالمللی تعریف شدهاند. به گفته او، در چنین شرایطی، رسانهها نمیتوانند کاملاً بیطرف عمل کنند، بلکه ناگزیرند در راستای منافع ملی و حفظ انسجام اجتماعی حرکت کنند. وی همچنین بحرانها را به دو دسته طبیعی و انسانساخت تقسیم کرد و افزود که جنگ بهعنوان یک بحران انسانساخت، پیچیدگیهای ویژهای در حوزه اطلاعرسانی ایجاد میکند.
او با انتقاد از ضعف ساختاری در روزنامهنگاری جنگ در ایران، گفت که نبود سازوکارهای حرفهای، تأخیر در روایتسازی و فقدان ستادهای تخصصی اطلاعرسانی، موجب شده رسانهها اغلب بهصورت واکنشی عمل کنند. شمسالواعظین هشدار داد که در چنین شرایطی، حتی انتشار ناخواسته برخی اطلاعات، مانند محل اصابت حملات، میتواند پیامدهای امنیتی جدی به همراه داشته باشد. وی همچنین با اشاره به تجربه برخی کشورها، وجود نظامهای سختگیرانه نظارتی بر اخبار جنگ را عاملی برای حفظ انسجام داخلی دانست.
این روزنامهنگار با تأکید بر اهمیت ادبیات رسانهای در زمان جنگ، گفت که روایتها باید حماسی، جهتدار و در خدمت تقویت روحیه عمومی باشند. او همچنین مدیریت انتشار اخبار را بسیار حیاتی دانست و افزود که انتشار تدریجی و کنترلشده اطلاعات، نهتنها سانسور محسوب نمیشود، بلکه بخشی از مسئولیت حرفهای رسانهها برای جلوگیری از شوک روانی جامعه است.
در ادامه، عبدالله گنجی با تأکید بر اینکه بیطرفی در شرایط جنگی عملاً معنا ندارد، به نقش عوامل فرهنگی و اجتماعی در جهتگیری رسانهها اشاره کرد. او گفت که رسانهها باید به مؤلفههای فرهنگی جامعه، مانند باورهای دینی و تاریخی، توجه داشته باشند، چرا که این عناصر در شکلدهی به افکار عمومی نقش تعیینکننده دارند. گنجی همچنین به تلاش برخی جریانها برای ایجاد دوگانگی میان «ایران» و «حاکمیت» اشاره کرد و این رویکرد را نادرست دانست.
وی یکی از مشکلات اصلی رسانههای داخلی را عقبماندگی در «روایت اول» عنوان کرد و گفت که تأخیر در انتشار روایت رسمی، باعث میشود روایتهای غیررسمی یا خارجی در ذهن مخاطب تثبیت شود. به گفته او، در دنیای امروز سرعت روایتسازی اهمیت حیاتی دارد و رسانهها باید بتوانند در کوتاهترین زمان ممکن، روایت دقیق و قابل اعتماد ارائه دهند. گنجی همچنین تجربه مذاکرات و توافقهای گذشته را عاملی در تقویت انسجام داخلی دانست و آن را حتی در صورت نبود دستاورد اقتصادی، از منظر شناختی و رسانهای مهم ارزیابی کرد.
در بخش پایانی نشست، علی ربیعی با تأکید بر ضرورت تداوم «ژورنالیسم بحران»، گفت که رسانهها باید خود را برای زیست دائمی در شرایط بحران آماده کنند.
ربیعی همچنین به ضعف در سیاستگذاری رسانهای در کشور اشاره کرد و گفت که بهجای سیاستهای راهبردی، اغلب با دستورالعملها و محدودیتهای مقطعی مواجه هستیم. او تأکید کرد که رسانهها باید بتوانند علاوه بر حفظ انسجام ملی، نقش انتقادی خود را نیز ایفا کنند و میان این دو وظیفه تعادل برقرار سازند. به گفته وی، یکی از چالشهای مهم، از دست رفتن مرجعیت رسانههای داخلی و افزایش تأثیرگذاری رسانههای خارجی در شکلدهی به افکار عمومی است.
او در پایان با اشاره به مفهوم «تمامیت ذهنی ایرانیان» گفت که در حالیکه کشور در دفاع از تمامیت ارضی موفق عمل کرده، در حوزه ذهن و ادراک عمومی با ضعفهایی مواجه است. ربیعی تأکید کرد که رسانهها باید بهعنوان «پدافند ذهنی» جامعه عمل کنند و با روایتسازی دقیق و چندلایه، از شکلگیری شکافهای اجتماعی جلوگیری کنند.
شما چه نظری دارید؟