شیما فتح نجات

امروزه برخی جوامع با تناقضی خطرناک در حوزه واکسناسیون مواجهند ؛ از یک سو، پیشرفت های خیره کننده علوم پزشکی و تولید واکسن های مؤثر، مرگ ومیر ناشی از برخی بیماری ها را به کمترین میزان تاریخ رسانده است و از سوی دیگر، حرف  و حدیث های بدون منطق با روایت های احساسی، زحمات دهه ها دانشورزی را نشانه گرفته اند ،وضعیتی که متاسفانه در مواردی به بی توجهی و حتی نفرت برخی افراد نسبت به واکسناسیون انجامیده است.
جای خالی «ترجمان دانش» به معنی تبدیل یافته های پیچیده آزمایشگاهی به زبان ساده و قابل اعتماد برای عموم مردم، سبب  شده است شایعه پردازان وکاسبان درمان های غیرعلمی، با مهارتی نگران کننده در برخی مناطق کشور مشغول به کار شوند و بتوانند اذهان را درگیر افکار توام با خرافات خود کنند.
در چنین شرایطی مردم نه فقط رغبتی به واکسیناسیون نخواهند داشت،بلکه در مواردی آن را عامل افزایش بیماری ها هم تلقی می کنند.به این ترتیب با کاهش واکسیناسیون، بیماری های به حاشیه رانده شده باز می گردد و هزینه های جبران ناپذیر جانی و روانی به خانواده ها تحمیل می کنند.
اکنون زمان آن رسیده است که از شعارِ «ارتقای آگاهی عمومی» فراتر رویم و سرمایه گذاری جدی بر سواد سلامت را در صدر اولویت های آموزشی و رسانه های کشور قرار دهیم.
 سواد سلامت فقط توانایی خواندن بروشورهای پزشکی نیست؛ بلکه به معنی تشخیص منابع و سخنان علمی معتبر از مغالطه های  احساسی و خرافی است  که این مهم  فقط در صورت ارتقای سطح دانش و سواد سلامت محقق می شود.
آغاز طرح تکمیلی واکسیناسیون در کرمان
در چنین شرایطی،رئیس دانشگاه علوم پزشکی کرمان از آغاز طرح تکمیلی واکسیناسیون(سرخک، سرخجه و اوریون) برای تمامی کودکان ۲تا ۵سال کامل در مناطق جنوب‌شرق کشور خبر داد؛ طرحی که از ۱۲اردیبهشت‌ماه آغاز شده و تا ۲ هفته ادامه خواهد داشت.
با این حال، روایت های ناصحیح توام با خرافه گرایی ،از جمله چالش های اجرای این طرح است و مسئولان ذیربط امیدوارند با ارتقای دانش عمومی،رغبت عموم مردم در اقصی نقاط ایران برای انجام این کار افزایش یابد.
دکتر مرتضی هاشمیان در گفتگو با اطلاعات با بیان این که این کار تلاشی استراتژیک برای حفظ سلامت جامعه و پیشگیری از ورود و طغیان بیماری‌های واگیردار است، می گوید:    در سال ۱۳۹۸موفق شدیم به همراه برخی کشورهای منطقه، تأییدیه حذف سرخک و سرخجه را از سازمان جهانی بهداشت دریافت کنیم. این یک دستاورد بزرگ برای نظام سلامت ایران است و حفظ آن، یک رسالت ملی محسوب می‌شود.
وی تصریح  می کند: شرایط خاص کشورهای همسایه و پوشش پایین واکسیناسیون در آن مناطق، ریسک جابه جایی جمعیت و انتقال بیماری‌هایی نظیر سرخک و فلج اطفال را به کشور ما افزایش داده است. بنابراین، نباید منتظر وقوع اپیدمی باشیم. اجرای این واکسیناسیون تکمیلی، یک اقدام پیشگیرانه فعال است تا سد محکمی در برابر این تهدیدات ایجاد کنیم.
هاشمیان با تأکید بر جامع بودن این طرح یادآوری می شود: سلامت مرز نمی‌شناسد. برای مصون‌سازی کامل جامعه، این طرح تمامی کودکان ۲تا ۵سال تمام سال مقیم کشور، اعم از ایرانی و غیرایرانی را شامل می‌شود. از تمامی خانواده‌ها انتظار داریم با درک اهمیت موضوع، برای حفظ سلامت فرزندان خود و کل جامعه، در این پویش سراسری مشارکت فعال داشته باشند.
رئیس دانشگاه علوم پزشکی کرمان با اشاره به شرایط کنونی کشور خاطرنشان می کند: رخدادی شبیه جنگ و تجاوز به حریم سرزمین ما، اگرچه خدمت رسانی در حوزه سلامت را تحت‌الشعاع قرار می‌دهد، اما واقعیت این است که این ارائه خدمات را نمی‌توان تعطیل کرد؛ به عبارت دیگر نمی‌توانیم بگوییم صبر می‌کنیم تا تکلیف جنگ روشن شود و سپس واکسیناسیون را انجام دهیم.
وی تاکید می کند: البته همه همکاران در مجموعه وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، تحت هدایت وزیر بهداشت ، برای پایداری ارائه خدمات در همه حوزه‌ها حتی در شرایط حمله به مراکز درمانی مشغول جانفشانی بوده‌اند و فرآیند واکسیناسیون از تأمین واکسن تا تدوین آن، گواهی بر این مهم است.
چالش‌های اجرای طرح
  دکتر وحیدرضا برهانی‌نژاد، معاون بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی کرمان نیز با تشریح جزئیات اجرای  این طرح می گوید :  
واکسن مورد استفاده در این طرح، واکسن ترکیبیMMR است که ایمنی همزمان در برابر ۳ بیماری سرخک، سرخجه و اوریون را فراهم می‌کند  به همین دلیل ،از خانواده‌ها درخواست می کنیم  به مراکز بهداشت و پایگاه‌های سلامت مراجعه کنند .
‌وی درباره نکات ایمنی و موارد منع مصرف واکسن توضیح می دهد: اگرچه واکسیناسیون اولویت اصلی ماست، اما والدین باید مطلع باشند که در مواردی  نظیر ابتلا به تب‌ بالای ۳۸.۵درجه، نقص ایمنی و بیماری‌های بدخیم، تزریق واکسن باید پس از مشورت و هماهنگی با تیم بهداشتی انجام شود.
معاون بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی کرمان درباره عوارض احتمالی واکسیناسیون و راهکارهای مدیریت آن در خانه  می گوید: عوارض واکسن‌ها معمولاً خفیف و گذرا است. درد یا قرمزی محل تزریق   و تب یا بثورات جلدی خفیف (۷تا ۱۲روز پس از تزریق واکسن) از واکنش‌های شایع سیستم ایمنی است که جای نگرانی ندارد. والدین می‌توانند با اقداماتی ساده مانند نوشاندن مایعات بیشتر، در آغوش گرفتن کودک، استفاده از قطره استامینوفن طبق دستور کارکنان بهداشتی و قرار دادن پارچه مرطوب و خنک روی محل تزریق (طی ۲۴ساعت اول)، به کودک کمک کنند.
‌وی از والدین  می خواهد پس از واکسیناسیون، حدود ۲۰دقیقه در مرکز بهداشت بمانند تا در صورت مشکلات احتمالی، خدمات لازم را دریافت کنند،معاون دانشگاه علوم پزشکی کرمان تأکید می کند: واکسن مؤثرترین سلاح برای جلوگیری از مرگ‌ومیر و عوارض سنگین بیماری‌هایی مانند ذات‌الریه و آنسفالیت ناشی از سرخک است.
  برهانی‌نژاد با اشاره به چالش‌های اجرای طرح می گوید: تلاش گسترده گروه ضدواکسن که با ترویج شبه علم می‌کوشند فرآیند پیشگیری و مبارزه با همه‌گیری‌ها را اجرایی کنند،از جمله چالش های واکسیناسیون است اما چالش های دیگری از جمله جابه جایی جمعیت در کشور به واسطه 
شرایط جنگی، حضور اتباع غیرمجاز در جنوب شرق کشور، عدم هماهنگی برخی متخصصان با برنامه‌ها و سیاست‌گذاری‌های کلان نیز از دیگر چالش های اجرای طرح واکسیناسیون است.
وی می افزاید: برای گفتگوی علمی و مستند به شواهد دقیق برای طرح مساله در فضای سلامت نیازمندیم و اکتفا کردن به داده‌های غیرمستند، سبب آسیب به همه شهروندان می شود.
بنا به این گزارش ،مدت هاست راه افتادن جنبش های فراگیر ضد واکسن درشبکه های اجتماعی ،سبب نگرانی کارشناسان شده است و در حقیقت گردانندگان آن با تبلیغات سوء و اطلاعات غلط، سلامت مردم را به بازی گرفته اند. در این میان مسئولان،کارشناسان و رسانه ها می توانند با ایفای نقش  خود و تشدید ارتقای سواد پزشکی ،در جهت خنثی کردن تبلیغات و عیان شدن ادعاها و اطلاعات نادرست گام بردارند.