در ایام جنگ رمضان، مقاومت و حضور مردم در صحنه بارزترین وجه از فرهنگ مقاومت را به نمایش گذاشت. بدون شک یکی از اصلی­ترین آموزه­های حضرت امام  خمینی(ره) به عنوان بنیانگذار انقلاب اسلامی ایران به مردم، فرهنگ مقاومت بود و همین مهم امروز تمام ایران را به عنوان ملتی مقاوم به دنیا نشان داده­است. مفهوم «فرهنگ مقاومت» در تاریخ ادبیات سیاسی و اجتماعی ایران معاصر، از دل تجربه‌های تاریخی، اجتماعی و مذهبی شکل گرفته است. یکی از نقش‌های مهم امام خمینی(ره) در این روند، بازتعریف مفهوم مقاومت در چارچوبی دینی ـ اجتماعی بود که بر هویت جمعی اثر گذاشت. در تحلیل تاریخی، چند محور اساسی قابل تحلیل است:

پیوند میان دین و کنش اجتماعی

امام خمینی(ره) در دهه‌های ۱۳۴۰ و ۱۳۵۰ با ارائه قرائتی فعال از نقش دین در جامعه، زمینه‌ساز شکل‌گیری رویکردی شدند که دینداری را از حوزه فردی به حوزه‌های اجتماعی و مسئولیت‌جمعی پیوند داده است. این نگرش سبب شد تا مفهوم مقاومت در ابعاد فرهنگی و سیاسی برجسته­ تر شود. از این­رو مفاهیمی مثل؛ ایستادگی، ظلم‌ستیزی، استکبار ستیزی، استقلال، هویت دینی و پایداری و مقاومت که برگرفته از فرهنگ عاشورایی و قیام امام حسین(ع) است، در سخنرانی‌ها و نوشته‌های ایشان بازتاب داده شده که به‌تدریج بخشی از قاموس ادبیات سیاسی و اجتماعی جامعه ایرانی شده است.

تبدیل مقاومت به یک گفتمان فراگیر

با گسترش اعتراضات اجتماعی در سال‌های منتهی به انقلاب ۱۳۵۷، فرهنگ مقاومت در قالب‌های گوناگونی و به شیوه­های مختلفی مانند راهپیمایی­ها، اعتراضات، اعلامیه‌ها، شبکه‌های مردمی، مراسم آیینی و نمادهای فرهنگی نمود یافت. نقش امام خمینی به‌عنوان مرجع فکری توانست این عناصر پراکنده را به یک گفتمان منسجم تبدیل کند. بعد از انقلاب، مفهوم مقاومت در بسترهای مختلف اجتماعی، فرهنگی و سیاسی نیز تداوم یافت. در این برهه، این مفهوم بیشتر در گفتار رسمی و فرهنگی نهادینه و در حوزه‌هایی مختلفی همچون ادبیات، هنر، رسانه و آموزش و... نیز بازتاب یافته است. اکنون در حال حاضر و در شرایط کنونی حضور پرشور مردم در خیابان­ ها و برافراشتن پرچم مقدس کشور عزیزمان ایران نیز ادامه همان راهی است که امام راحل زمینه ­اش را فراهم نمودند.

تأثیرات بین‌نسلی

تفسیرهایی که از فرهنگ مقاومت به‌واسطه اندیشه‌های امام خمینی(ره) شکل گرفت، در نسل‌های جدید نیز اثرگذار بود. این مفهوم علاوه بر فضای سیاسی، در حافظه جمعی ایرانیان سراسر جهان نیز برجسته شد. از نشانه ­های آن می­توان به حساسیت نسبت به عزت ملی با وجود مسئله تحریم ­ها و مشکلات اقتصادی، گرایش به حفظ هویت فرهنگی در کنار جهانی‌بودن، استفاده از مفاهیمی چون استقامت، پایداری، خودکفایی در بین نسل جدید نشان می‌دهد مفهوم مقاومت در ذهن نسل جدید به شکل تغییریافته و روزآمد، همچنان زنده است.

مبارزه علیه اسراییل

یکی از سیاست­ های راهبردی امام (ره) مبارزه علیه رژیم غاصب اسراییل بوده است. در این باره ایشان می­ فرمایند: «از اول با اسرائیل مخالف بوده‌ایم؛ بیشتر از بیست سال است که صحبت­های  همیشه راجع به این بود که اسرائیل نباید یک کشور مستقلی باشد و باید این ظالم را از  این دنیا برداشت خطر دارد خطرناک است»(صحیفه امام ، ج۱۶: ص۱۶۵). در واقع امام(ره) اولین کسی بودند که خطر وجود اسراییل را تشخیص و خواستار حذف آن از دنیا گردیدند. این فرمایش ایشان با فرهنگ مقاومت از این جهت ارتباط دارد که مقاومت غالباً با هوشیاری نسبت به تهدیدات و تشخیص زودهنگام خطر آغاز می‌شود. از این جهت مقاومت صرفاً واکنش نیست، بلکه پیش‌بینی و هشدار نسبت به خطر نیز هست. این پیشگامی، رویکردی مقاومتی در برابر آنچه تهدید علیه هویت یا امنیت مسلمانان است، تلقی می­شود. از منظری دیگر فرمایش ایشان نشان­دهنده اختلاف ریشه­ای است. در فرهنگ مقاومت، مخالفت صرفاً یک موضع لحظه‌ای نیست، بلکه ریشه در باورها و ارزش‌های عمیق دارد که در طول زمان حفظ می‌شود. این استمرار، مقاومت را به یک فرهنگ تبدیل می‌کند؛ یعنی چیزی که در نسل‌ها منتقل می‌شود و از بین نمی‌رود.

در واقع یکی از مواردی که امام (ره) به قرآن استناد می کند، مبارزه علیه اسراییل است؛ زیرا در گزاره­های قرآنی سفارش شده است با کافران بجنگید تا فتنه و فساد از جامعه برداشته شود.  بی تردید رژیم غاصب صهیونیستی فتنه انگیز بزرگ و مفسد است؛ ایشان ذیل آیه « وَ اقْتُلُوهُمْ حَیْثُ ثَقِفْتُمُوهُمْ وَ أَخْرِجُوهُمْ مِنْ حَیْثُ أَخْرَجُوکُمْ وَ الْفِتْنَةُ أَشَدُّ مِنَ الْقَتْلِ وَ لا تُقاتِلُوهُمْ عِنْدَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ حَتَّی یُقاتِلُوکُمْ فیهِ فَإِنْ قاتَلُوکُمْ فَاقْتُلُوهُمْ ...» (سوره بقره آیه ۱۹۱) می فرمایند:

«اکنون که دولت غاصب اسرائیل برای فتنه انگیزی بیشتر و تجاوز زیادتر به سرزمین های عربی و و ادامه دست غاصبانه در قبال صاحبان حق به پاخاسته و آتش جنگ را برای چندمین بار شعله­ور ساخته است و برادران مسلمان ما در راه ریشه کن کردن این ماده فساد و آزادی فلسطین ... به جنگ پرداخته­اند، بر عموم دولت­های ممالک اسلامی و خصوص دول عربی لازم است که .... برای آزاد فلسطین و احیای مجد و شرف و عظمت اسلامی در این جهاد مقدس شرکت کنند» (صحیفه امام ج ۳،: ص۹)

دعوت به جهاد مقدس و وحدت اسلامی توسط امام خمینی(ره) نشان‌دهنده ابعاد جمعی و بسیج‌کننده فرهنگ مقاومت است. مقاومت در این دیدگاه، فعالیتی فردی نیست، بلکه مستلزم همبستگی، اتحاد و بسیج جمعی در سطح امت اسلامی است. این جنبه، مقاومت را به یک نیروی اجتماعی و سیاسی فعال تبدیل می‌کند.