رئیس مرکز جوانی جمعیت وزارت بهداشت  درباره شتاب کاهش موالید و ازدواج و حرکت ایران به سمت سالمندی جمعیت هشدار داد

کاهش موالید و پیری جمعیت،  موضوعی است که طی سال‌های گذشته دستگاه‌ها و نهادهای ذیربط به دفعات نسبت به آن هشدار داده اند.
   کاهش ازدواج و ولادت و افزایش جمعیت سالمندان، معضل مختص ایران نیست بلکه بسیاری از کشورهای پیشرفته هم از سال ها قبل با آن دست به گریبان شده‌اند که برخی از آنها توانسته اند با اتخاذ  تدابیر مختلف، آن را تاحدی مهار کنند.
اعطای کمک های مالی برای فرزندآوری و همچنین جذب هدفمند مهاجر ، از جمله تدابیری است که اکنون در برخی کشورهای اروپایی به مرحله اجرا درآمده است.
در این میان دستگاه‌های ذیربط کشورمان هم برخی روش های متداول از جمله حمایت مالی از مادران و نوزادان را به مرحله اجرا درآورده اند اما گویا به دلیل ضعف تصمیم‌گیری در اجرا، نتیجه چندانی دربر نداشته است.
اعطای کارت «امید مادر» با قابلیت شارژ ماهیانه ۲ میلیون تومان، طرحی است که با هدف فرزندآوری آغاز شده است اما به گفته والدین، تامین فقط شیرخشک و پوشک یک نوزاد ،ماهیانه چند میلیون تومان هزینه 
در بردارد !
این مقایسه ساده نشان می دهد چند برابر کمک یاد شده را باید  فقط صرف ۲ قلم یاد شده کرد، بر همین اساس اینگونه حمایت ها نیازمند اصلاح و بازنگری است.
ضرورت افزایش جمعیت و فرزندآوری موضوعی است که در سخنرانی های متعدد رهبر شهید انقلاب هم مورد توجه بوده که در نهایت منتج به تصویب  قانون جوانی جمعیت شد اما ظاهرا این قانون هم به دلیل وجود خلاء هایی،کارساز نیست و سیاست های کلی و جزئیات تدابیر اتخاذ شده،نیاز به بازنگری دارد.
هشدار رئیس مرکز جوانی جمعیت
رئیس مرکز جوانی جمعیت سلامت خانواده و مدارس وزارت بهداشت در این باره نسبت به شتاب کاهش موالید و ازدواج و حرکت ایران به سمت سالمندی جمعیت هشدار داد.
  دکتر رضا سعیدی  تاکید کرد: اگر روند فعلی کاهش تولدها ادامه پیدا کند، ایران طی ۱۰تا ۱۵سال آینده به نقطه صفر رشد جمعیت خواهد رسید و پس از آن وارد روند منفی جمعیتی می شود؛ وضعیتی که اکنون برخی کشورهای اروپایی از جمله ایتالیا و لهستان با آن روبرو هستند.
وی با اشاره به کاهش مستمر نرخ موالید در سال های گذشته اظهار داشت: متاسفانه هر سال بین ۷تا ۱۰درصد نسبت به سال قبل، موالید در کشور کاهش پیدا می کند و رشد جمعیت کشور اکنون به حدود ۰.۵درصد رسیده است. این روند به ما می گوید اگر با همین روند جلو برویم، حدود سال ۱۴۲۰رشد جمعیت کشور به صفر خواهد رسید و احتمالا از آنجا به بعد وارد سیاهچاله جمعیتی می شویم.
  سعیدی افزود: پارسال حدود ۸۹۲هزار ولادت نوزاد ایرانی در کشور ثبت شد، در حالی که حدود ۴۵۰هزار فوتی داشتیم. اگر تعداد فوتی‌ها را از ولادت ها کم کنیم، حدود ۴۵۰هزار نفر به جمعیت کشور اضافه شده که تقریبا معادل نیم درصد رشد جمعیت است.
رئیس مرکز جوانی جمعیت، سلامت خانواده و مدارس وزارت بهداشت با بیان اینکه ایران در دهه های گذشته رشد جمعیتی بالای ۳و ۴درصد را تجربه کرده است، افزود: اکنون رشد جمعیت کشور به نیم درصد رسیده و پیش بینی ما این است که طی ۲ دهه آینده این نرخ به صفر برسد.
سیاست های حمایتی
وی با اشاره به سیاست های حمایتی کشور در حوزه جمعیت اظهار داشت: در سال های گذشته اقدامات مختلفی از جمله سیاست های کلی جمعیت، سیاست های کلی خانواده، قانون جوانی جمعیت و برنامه هفتم توسعه تدوین و ابلاغ که همگی با هدف حمایت از خانواده و افزایش فرزندآوری طراحی شده اند.
  سعیدی درباره نرخ باروری کلی (TFR ) نیز توضیح داد: این شاخص، تعداد فرزند به ازای زنان ۱۵تا ۴۹ساله را نشان می دهد. در حال حاضرTFR کشور به حدود ۱.۰۳۵رسیده، در حالی که حدود ۴ دهه قبل این شاخص بین ۶.۵تا ۷بود؛ یعنی آن زمان به ازای هر خانم، بیش از ۶فرزند متولد می شد اما اکنون این عدد به حدود ۱.۴تا ۱.۵فرزند رسیده است.
وی تصریح کرد: اگرTFR کمتر از ۲.۱باشد، جمعیت در سطح جانشینی قرار ندارد. به عبارت دیگر، جامعه برای حفظ جمعیت خود باید به ازای هر زوج، حداقل ۲.۱فرزند داشته باشد. پایین‌تر بودن این شاخص به معنای حرکت تدریجی جامعه به سمت سالمندی و در نهایت رشد منفی جمعیت است.
رییس مرکز جوانی جمعیت وزارت بهداشت با اشاره به وضعیت سایر کشورها گفت: برخی کشورهای آفریقاییTFR بالای ۶و ۷دارند و رشد جمعیتی شدیدی را تجربه می کنند، اما در بسیاری از کشورهای اروپایی، ژاپن و کره جنوبی نرخ باروری به حدود یک یا کمتر از یک رسیده است. به همین دلیل اغلب این کشورها به سمت سیاست های مهاجرپذیری حرکت کرده اند تا بخشی از کاهش جمعیت خود را جبران کنند.
وی افزود: بیش از ۶۰کشور دنیا درگیر معضل کاهش یا سالمندی جمعیت هستند و تلاش می‌کنند باروری کلی را به بالای دو برسانند اما تقریبا سیاست های اغلب این کشورها موفق نبوده است  البته کشورهایی مانند فرانسه و سوئد با اجرای سیاست های پایدار و جذاب توانسته اندTFR خود را به حدود ۱.۷تا ۱.۸برسانند.
سعیدی با اشاره به کاهش محسوس تولدها در کشور اظهار داشت: در سال ۱۴۰۳حدود ۹۷۳هزار ولادت در کشور ثبت شد اما این عدد در سال گذشته به ۸۹۲هزار ولادت رسید؛ یعنی حدود ۹تا ۱۰درصد کاهش تولد را تجربه کرده ایم که نشان دهنده ادامه روند نزولی باروری است.
وی بخشی از ناکامی سیاست های جمعیتی را ناشی از مسائل اقتصادی دانست و گفت: بخشی از دلایل اینکه مشوق ها و سیاست های جمعیتی هنوز اثرگذاری کامل نداشته اند، به مشکلات اقتصادی و تورم مربوط می شود اما عوامل فرهنگی، اجتماعی و همچنین مسائل مرتبط با سلامت باروری نیز در این زمینه تاثیرگذار هستند.
رئیس مرکز جوانی جمعیت وزارت بهداشت افزود: بررسی های مرکز پژوهش های مجلس نشان می دهد میانگین فرزندآوری در میان زنان ازدواج کرده بالای ۲.۵فرزند است و در واقع این گروه سطح جانشینی را تامین می کنند، اما وقتی جمعیت زنان ازدواج نکرده نیز در محاسبات وارد می شود، نرخ باروری کلی کشور به ۱.۰۳۵کاهش پیدا می کند.از این مساله می توان نتیجه گرفت که یکی از مشکلات اصلی کشور، کاهش ازدواج است و باید شرایط ازدواج برای جوانان تسهیل شود.
کاهش آمار ازدواج
وی با اشاره به کاهش آمار ازدواج در کشور گفت: در سال ۱۴۰۳حدود ۴۷۰هزار واقعه ازدواج در کشور ثبت شد اما در سال گذشته این عدد به ۴۳۱هزار ازدواج رسید؛ یعنی حدود ۴۰هزار ازدواج کمتر ثبت شده، این در حالی است که در دهه های گذشته، سالانه ۸۰۰هزار تا ۱میلیون ازدواج در کشور داشته ایم.
رییس مرکز جوانی جمعیت وزارت بهداشت ادامه داد: اگر به ۵ دهه قبل نگاه کنیم، میانگین سن ازدواج حدود ۱۸تا ۱۹سال بود اما اکنون این عدد به حدود ۲۸تا ۳۲سال رسیده است و جوانان تقریبا یک دهه دیرتر ازدواج می کنند.
وی افزود: علاوه بر افزایش سن ازدواج، فاصله ازدواج تا تولد نخستین فرزند نیز افزایش یافته است؛ در گذشته زوجین به طور میانگین ۲ سال بعد از ازدواج صاحب فرزند می شدند اما اکنون این فاصله به حدود ۴.۵سال رسیده است که طبیعتا بر تعداد فرزندان خانواده تاثیر می گذارد.
سعیدی درباره موضوع ناباروری نیز گفت: برآورد می شود ۱۵تا ۲۰درصد زوج ها با ناباروری مواجه باشند؛ یعنی از میان ۴۳۰هزار ازدواج ثبت شده، چیزی کمتر از ۱۰۰هزار زوج درگیر مشکلات ناباروری هستند.
وی افزود: وزارت بهداشت بیش از ۷۰مرکز درمان ناباروری در کشور راه اندازی کرده است اما پیشگیری از ناباروری اهمیت بیشتری دارد و یکی از عوامل مهم در این زمینه، سن ازدواج و فرزندآوری است.
رئیس مرکز جوانی جمعیت وزارت بهداشت همچنین به آمار بالای سزارین در کشور اشاره کرد و گفت: شاخص سزارین در کشور حدود ۵۸تا ۶۰درصد است در حالی که استاندارد جهانی و توصیه سازمان جهانی بهداشت، ۱۵تا ۲۰درصد است. یعنی ما در کشور تقریبا ۳ برابر استاندارد جهانی سزارین داریم که مطلوب نیست.
کاهش مرگ و میر نوزاران
وی در ادامه با اشاره به دستاوردهای نظام سلامت در کاهش مرگ و میر اظهار داشت: نرخ مرگ و میرنوزادان در ابتدای انقلاب ۱۲۰مورد در هر یکهزار تولد زنده بود؛ یعنی ۱۲۰نوزاد تا ۳۰روزگی جان خود را از دست می دادند اما اکنون این عدد به حدود ۸تا ۱۰مورد رسیده است.
  سعیدی ادامه داد: همچنین مرگ کودکان زیر ۵ سال از ۱۸۰مورد در هر یکهزار تولد به ۱۷مورد کاهش یافته و مرگ مادران باردار نیز از ۲۵۰مورد در هر ۱۰۰هزار تولد به حدود ۲۰تا ۲۳مورد رسیده است که  مجموعه این اقدامات سبب شده است امید زندگی در بدو تولد از حدود ۵۰سال در ابتدای انقلاب به ۷۷سال برسد که از افتخارات نظام سلامت کشور محسوب می شود.