به گزارش اطلاعات آنلاین، رونن برگمن در روزنامه یدیعوت آخارونت رژیم صهیونسیتی درباره شرایط احتمالی توافق ایران و آمریکا نوشت: دونالد ترامپ از پاسخ ندادن رهبر ایران عصبانی شد و شرایط را برای تهران سختتر کرد.
پیشنویس ابتدایی که مذاکرهکنندگان ایران و آمریکا بر آن توافق کردهاند شامل توقف جنگ، از جمله در لبنان و آغاز دو ماه مذاکره است، اما توافقی تفصیلی و الزامآور درباره برنامه هستهای ایران در آن وجود ندارد. اینها مهمترین مشکلات توافق و پیامدهای تأخیر در تصویب آن هستند.
پس از روزها سکوت از سوی آیتالله سیدمجتبی خامنهای، رهبر عالی ایران، سکوتی که به معنای عدم تأیید پیشنویس توافق میان ایران و آمریکا تلقی شد، روز جمعه واکنش متقابل رئیسجمهوری آمریکا فرارسید: سختتر کردن شرایط توافق. به گفته یک منبع آگاه، ترامپ از این موضوع خشمگین شده بود که او، آمریکا و کل جهان منتظر تصمیم حاکم جوان ایران هستند؛ کسی که پس از کشته شدن پدرش در جنگی که ترامپ آغاز کرده بود به قدرت رسید. این در حالی بود که متن پیشنویس پیشتر از سوی مذاکرهکنندگان مجاز دو طرف مورد توافق قرار گرفته بود.
ترامپ روز جمعه دستور داد به ایرانیها اطلاع داده شود که چند اصلاحیه به پیشنویس افزوده و عملاً شرایطی را که نمایندگانش، استیو ویتکاف و جرد کوشنر، بر سر آن توافق کرده بودند سختتر کرده است. این اقدام مذاکراتی را که از قبل نیز در وضعیت شکننده قرار داشت، پیچیدهتر کرده است. به گفته سه منبعی که متن پیشنویس را دیدهاند، تا پیش از این مشکل اصلی نه نگارش بیشتر توافق، بلکه نداشتن تأیید آیتالله خامنهای بود.
به گفته این منابع، چهار مذاکرهکننده اصلی، یعنی عباس عراقچی و محمدباقر قالیباف از طرف ایران و ویتکاف و کوشنر از طرف آمریکا، بر سر یک یادداشت تفاهم به توافق رسیدهاند. اما این یک توافق نهایی و تفصیلی نیست، بلکه سندی مبتنی بر اصول کلی است که قرار است جنگ را متوقف و مرحله جدیدی از مذاکرات برای دستیابی به توافقی گستردهتر و دائمی را آغاز کند.
این تمایز اهمیت زیادی دارد، زیرا بخشی از گزارشهای منتشرشده در آمریکا چنین القا کرده بودند که این پیشنویس شامل توافقی تفصیلی و الزامآور درباره برنامه هستهای ایران است. اما به گفته این سه منبع، حداقل تاکنون چنین نیست و بعید به نظر میرسد ترامپ بتواند ایران را به پذیرش تغییرات جدید خود متقاعد کند.
یکی از این منابع گفت: به نظر من خود ترامپ هم این را میداند. او این تغییرات را از شدت عصبانیت اعمال کرده، چون مجبور شده منتظر بماند و میخواهد آیتالله سیدمجتبی را وادار کند به پیشنویس اولیه پاسخ دهد.
شش بند اصلی یادداشت تفاهم
طبق گفته منابع، یادداشت تفاهم شامل شش مؤلفه اصلی است:
۱. توقف جنگ
اولین بند، پایان جنگ است؛ نه فقط میان آمریکا و ایران، بلکه «از جمله و به ویژه در لبنان». این بند میتواند برای اسرائیل پیامدهای مهمی داشته باشد، زیرا ممکن است در مدت کوتاهی آزادی عمل آن را در برابر حزبالله محدود کند. آشنایی اسرائیل با متن پیشنویس یکی از دلایل افزایش عملیات نظامی اخیر در لبنان است؛ تلاشی برای نمایش قاطعیت، نشان دادن دستاوردها به افکار عمومی و جلب رضایت محافل سیاسی و نظامی پیش از آنکه در صورت تصویب توافق، این فرصت از بین برود.
۲. دوره ۶۰ روزه مذاکره
بند دوم، اختصاص یک دوره ۶۰ روزه برای مذاکره درباره توافق نهایی است که با توافق دو طرف قابل تمدید خواهد بود. به عبارت دیگر، حتی اگر این یادداشت تفاهم تصویب شود، اختلافات اساسی را حل نخواهد کرد، بلکه آنها را به مرحله بعد موکول میکند.
۳. بازگشایی تنگه هرمز و رفع محاصره دریایی
بند سوم به بازگشایی تنگه هرمز و رفع محاصره دریایی آمریکا مربوط میشود. به گفته منابع، متن توافق تصریح میکند که تنگه هرمز باید به همان وضعیتی بازگردد که پیش از جنگ داشت. در پیشنویس حتی به بازگشت همان تعداد کشتیهای عبوری روزانه اشاره شده است. ابتدا تنگه بازگشایی میشود؛ فرآیندی که به دلیل مینهایی که ایران در منطقه کار گذاشته زمانبر خواهد بود و پس از آن محاصره دریایی آمریکا بهتدریج برداشته میشود.
۴. برنامه هستهای ایران
اما مهمترین موضوع، یعنی پرونده هستهای، در پیشنویس مبهم و کلی باقی مانده است. این سند هیچ سازوکار اجرایی روشنی برای برچیدن توانمندیهای هستهای ایران ارائه نمیدهد و مشخص نمیکند که با اورانیوم غنیشده چه خواهد شد. تنها آمده است که موضوع «خروج اورانیوم غنیشده» از ایران و تعهد ایران به تولید نکردن سلاح هستهای، در مذاکرات مربوط به توافق نهایی بررسی خواهد شد.
به همین دلیل، در حالی که ترامپ در سخنان عمومی خود ادعا میکند ایران پذیرفته به سلاح هستهای دست نیابد و مواد غنیشده از بین برود، ایران میتواند استدلال کند که در این یادداشت تفاهم هنوز هیچ تعهد الزامآوری در این زمینه نداده است.
۵. آزادسازی تدریجی داراییهای مسدودشده
بند پنجم مربوط به آزادسازی تدریجی داراییهای مسدودشده ایران است. طبق پیشنویس، آزاد شدن این پولها به میزان پیشرفت مذاکرات برای توافق نهایی بستگی خواهد داشت.
۶. لغو تحریمها
بند ششم به لغو تحریمها مربوط است. طبق گفته منابع، اگر توافق نهایی حاصل شود، همه تحریمهای اولیه و ثانویه آمریکا لغو خواهند شد. این موضوع برای ایران اهمیت بسیار زیادی دارد، زیرا تحریمهای ثانویه عامل اصلی بازدارندگی شرکتها، بانکها و کشورهای ثالث از همکاری اقتصادی با ایران هستند.
شکاف میان آنچه ترامپ در سخنرانیهای عمومی توصیف میکند و آنچه واقعاً در متن پیشنویس آمده، هسته اصلی ماجراست. به گفته سه نفری که متن را دیدهاند، سند فعلی بسیار کلیتر و کمالزامتر از چیزی است که در اظهارات عمومی مطرح میشود و عملاً تصمیمگیری درباره دشوارترین موضوعات را به مرحله بعد موکول میکند.
به همین دلیل، پرسش اصلی دیگر فقط این نیست که آیا آیتالله سیدمجتبی خامنهای این یادداشت تفاهم را تأیید خواهد کرد یا نه؛ بلکه این است که حتی در صورت تأیید، آیا این مسیر واقعاً به توافقی منجر خواهد شد که برنامه هستهای ایران را متوقف کند، یا صرفاً به یک آتشبس گسترده میانجامد که به ایران زمان، منابع مالی و کاهش فشارها میدهد، بدون آنکه پاسخ روشنی به مسئله هستهای ارائه کند.