روزنامه هفت صبح نوشت: برای دههها، جنوب شرق آسیا با ترکیبی از سواحل استوایی، شهرهای تاریخی، غذاهای خیابانی ارزان و پروازهای کمهزینه، یکی از محبوبترین مقاصد گردشگری جهان بوده است. میلیونها گردشگر از اروپا، آمریکا، خاورمیانه و شرق آسیا هر سال راهی تایلند، ویتنام، کامبوج، مالزی و اندونزی میشدند تا تعطیلات خود را در این منطقه سپری کنند اما درست زمانی که صنعت گردشگری این منطقه پس از ضربه سهمگین همهگیری کووید-۱۹ در حال بازیابی بود، جنگ علیه ایران و تبعات اقتصادی آن، معادلات را تغییر داد.
اکنون بسیاری از فعالان صنعت گردشگری هشدار میدهند که بحران جدید میتواند روند احیای این صنعت را برای سالها به تعویق بیندازد. کارشناسان معتقدند جنگ ایران تنها یک درگیری منطقهای نیست، بلکه بحرانی است که از طریق بازار جهانی انرژی، صنعت هوانوردی و زنجیرههای تأمین، به سرعت بر اقتصاد کشورهای وابسته به گردشگری تأثیر میگذارد.
اقتصادهایی که به گردشگران وابستهاند
در بسیاری از کشورهای جنوب شرق آسیا، گردشگری تنها یک صنعت نیست؛ بلکه ستون اصلی اقتصاد ملی محسوب میشود. در تایلند، گردشگری نزدیک به ۱۳درصد تولید ناخالص داخلی را تشکیل میدهد و میلیونها فرصت شغلی مستقیم و غیرمستقیم ایجاد کرده است. در ویتنام نیز سهم این صنعت به حدود ۹ درصد اقتصاد ملی میرسد. در کامبوج، صدها هزار نفر از طریق هتلها، رستورانها، مراکز تفریحی و خدمات حملونقل امرار معاش میکنند. به همین دلیل، هرگونه کاهش در ورود گردشگران خارجی میتواند به سرعت به کاهش درآمدهای ارزی، افت اشتغال و فشار بر بودجه دولتها منجر شود.
زنگ خطر در تایلند و کامبوج
نشانههای بحران از هماکنون در آمارها قابل مشاهده است. وزارت گردشگری و ورزش تایلند اعلام کرده که تعداد گردشگران ورودی این کشور در ماه آوریل نسبت به مدت مشابه سال قبل هفت درصد کاهش یافته است. در همین بازه، شمار گردشگران اروپایی نزدیک به ۱۶درصد افت کرده و ورود گردشگران خاورمیانهای با سقوطی چشمگیر، ۵۷درصد کاهش یافته است. در کامبوج نیز وضعیت نگرانکننده است. آمارهای رسمی نشان میدهد تعداد بازدیدکنندگان داخلی و خارجی شهر تاریخی «سیم ریپ»، ۱۲ورود به مجموعه مشهور معابد آنگکور وات، در چهار ماه نخست سال ۲۰۲۶ نسبت به سال گذشته بیش از ۳۷درصد کاهش یافته است.
آسمان گرانتر شده است
شاید مهمترین ضربه جنگ ایران به صنعت گردشگری، از مسیر صنعت هوانوردی وارد شده باشد. افزایش بهای نفت و کمبود سوخت جت، بسیاری از شرکتهای هواپیمایی را مجبور به کاهش پروازها یا بازنگری در برنامههای عملیاتی خود کرده است. خطوط هوایی ویتنام، گروه ایرآسیا در مالزی، کاتای پاسیفیک هنگکنگ و چندین شرکت دیگر ناچار شدهاند بخشی از ظرفیت پروازی خود را تعدیل کنند. همزمان، شرکتهای هواپیمایی اروپایی که مسافران را از طریق خاورمیانه به آسیا منتقل میکنند نیز با مشکلات مشابه روبهرو شدهاند.
بسته شدن موقت حریم هوایی برخی کشورهای حوزه خلیج فارس در هفتههای نخست جنگ و محدودیتهای دورهای در برخی فرودگاههای منطقه، موجب شد بسیاری از هواپیماها مسیرهای طولانیتر و پرهزینهتری را انتخاب کنند. این موضوع نهتنها مصرف سوخت را افزایش داد، بلکه هزینه عملیاتی خطوط هوایی را نیز بالا برد. افزایش هزینههای شرکتهای هواپیمایی به طور مستقیم به مسافران منتقل شده است. در ماههای اخیر، بسیاری از شرکتهای هواپیمایی از جمله ایر ایندیا و کاتای پاسیفیک، هزینههای اضافی سوخت را به شکل محسوسی افزایش دادهاند؛ در برخی مسیرها حتی تا دو برابر نرخهای پیشین. نتیجه این وضعیت، افزایش قیمت بلیتها و کاهش اشتیاق گردشگران برای رزرو سفرهای بلندمدت بوده است.
فشار مضاعف بر مشاغل کوچک گردشگری
پیامدهای بحران تنها به خطوط هوایی محدود نمیشود. در مقاصد گردشگری جنوب شرق آسیا، رانندگان تاکسی، فعالان سامانههای حملونقل اینترنتی، صاحبان رستورانها، فروشندگان صنایع دستی و مالکان اقامتگاههای کوچک نیز از افزایش قیمت سوخت و کاهش تعداد گردشگران آسیب دیدهاند. در شهرهای توریستی ویتنام، تایلند و کامبوج، بسیاری از کسبوکارهای خرد هنوز نتوانستهاند خسارتهای دوران کرونا را جبران کنند
گردشگری؛ نخستین قربانی نااطمینانی اقتصادی
فعالان صنعت گردشگری بر این باورند که سفر به طور معمول نخستین هزینهای است که خانوادهها در دوران بحرانهای اقتصادی از آن صرفنظر میکنند. «له تویت لان»، مدیر چند اقامتگاه گردشگری در هانوی و هوشیمین، میگوید در شرایط بحران، مسافران ثروتمند به سراغ گزینههای میانرده میروند، مسافران میانرده به هتلهای اقتصادی روی میآورند و در نهایت ارزانترین بخش بازار بیشترین آسیب را متحمل میشود.