به گزارش اطلاعات آنلاین ـ با افزایش سن، برخی از مردان کروموزوم Y را در خون، مغز یا سلولهای ایمنی خود از دست میدهند و این میتواند اثرات جدی بر سلامتی داشته باشد. همچنین از دست دادن کروموزوم Y ارتباط شگفتانگیزی با سرطان، بیماری کلیوی، بیماری قلبی و آلزایمر دارد.
برای دههها، محققان متوجه شدهاند که با افزایش سن برخی از مردان، سلولهای خاصی در بدن آنها شروع به از دست دادن کروموزوم Y خود میکنند. در میان مردان ۷۰ ساله، تقریباً ۴۰ درصد از آنها از دست دادن کروموزوم Y را در سلولهای خونی خود نشان میدهند و در میان مردان ۹۳ ساله، این تعداد به ۵۷ درصد افزایش مییابد.
زمانی، این از دست دادن کروموزوم Y یک نشانگر «خوشخیم» پیری در نظر گرفته میشد. اما اخیراً، شواهد ژنتیکی نوظهور نشان میدهد که فقدان کروموزوم Y در برخی از سلولها ممکن است به طور فعال در مرگ و بیماری نقش داشته باشد.
کروموزوم Y به عنوان کروموزومی حیاتی برای تعیین جنسیت و عملکرد اسپرم شناخته میشود و در بیشتر سلولهای بدن وجود دارد اما تاکنون تصور بر این بود که وظیفه دیگری ندارد.
این یک واحد شکننده و حساس است که اغلب در طول تکثیر منجر به جهش میشود. از بین تمام ۴۶ کروموزوم موجود در اکثر سلولهای انسانی، کروموزوم Y تنها کروموزومی است که میتواند بدون مرگ سلول از بین برود. اما این بدان معنا نیست که میتواند بدون مشکل ناپدید شود.
در سال ۲۰۲۲، یک مطالعه نشان داد که وقتی سلولهای ایمنی تخصصی در قلب موشها فاقد کروموزوم Y باشند، منجر به اختلال عملکرد قلبی عروقی و مرگ میشود.
مطالعات بالینی بیشتر نشان میدهد که در میان مردان مسن، افرادی که کروموزوم Y خود را از دست میدهند، احتمال مرگ زودرس یا ابتلا به سرطان بیشتر است. اگرچه این کاهش کروموزوم در افراد جوان نادر است، اما میتواند با ناباروری و نقصهای رشدی نیز مرتبط باشد.
در سال ۲۰۲۳، محققان دریافتند که تا ۴۰ درصد از مردان مسن مبتلا به سرطان مثانه، فاقد کروموزوم Y در تومورهای خود هستند.
از آنجا که مردان تا پنج برابر بیشتر از زنان در معرض ابتلا به سرطان مثانه هستند، این امر برخی از دانشمندان را به این گمان انداخت که کروموزوم Y در این بیماری نقش دارد.
شواهد اولیه از این ایده پشتیبانی میکند. در سال ۲۰۲۵، یک مطالعه نشان داد که سلولهای ایمنی فاقد کروموزوم Y در حمله به سلولهای سرطانی کمتر مؤثر هستند.
در همان سال، یک بررسی به این نتیجه رسید که از دست دادن کروموزوم Y احتمالاً در شکلدهی به فعالیت سیستم ایمنی مردان مهم است.
اگرچه کروموزوم Y تقریباً 0.9 درصد از کل DNA در یک سلول نر را شامل میشود، اما تنها چند سال پیش به طور کامل توالییابی شد.
از آن زمان، پیشرفتها در توالییابی ژنومی، دوران جدیدی را برای تحقیقات کروموزوم Y آغاز کرده است.
مطالعات تازه شروع شدهاند، اما این یافتههای اولیه نشان میدهد که کروموزوم Y ممکن است در عملکردهای سلولی بیشتری نسبت به آنچه دانشمندان قبلاً تصور میکردند، نقش داشته باشد.
«جنیفر هیوز»، زیستشناس تکاملی بر این باور است که کروموزوم Y محکوم به ناپدید شدن از گونه ما نیست.
او در سال ۲۰۲۵ به ScienceAlert توضیح داد: "ژنهایی که روی Y باقی میمانند، عملکردهای حیاتی در کل بدن را انجام میدهند، بنابراین فشار انتخابی برای حفظ این ژنها برای از بین رفتن آنها بسیار زیاد است."
اما همه با این منطق متقاعد نشدهاند. «جنی گریوز»، زیستشناس تکاملی، با هیوز موافق است که ژنهای روی کروموزوم Y مهم هستند و ممکن است با سلامت و بیماری مرتبط باشند؛ با این حال، او استدلال میکند که ژنهای مهمی مانند اینها همیشه میتوانند توسط کروموزومهای دیگر برداشته شوند.
او تأکید کرد که چه بخواهیم و چه نخواهیم کروموزوم Y از بین می رود.
امروزه، کروموزوم Y انسان فقط ۳ درصد از ژنهای اجدادی خود را حفظ کرده است. آنچه باقی مانده است، نه تنها میتواند سرنخهایی از سلامت جنس مذکر امروزی، بلکه از تاریخچه تکامل گونه ما و آینده ما نیز در بر داشته باشد.