یکی از نشانههای بیماری آلزایمر، تجمع پلاکهای «بتا آمیلوئید» در مغز است. در عین حال، سلول های ایمنی مغز (میکروگلیاها) که معمولاً به حذف این رسوبات سمی کمک میکنند، به تدریج اثربخشی کمتری پیدا میکنند و این کاهش عملکردهای محافظتی آنها، میتواند به آسیب سلولهای مغزی کمک کند.
یک مولکول به تازگی شناسایی شده است که به بازگرداندن سلولهای ایمنی مغز به حالت محافظتی تر در برابر آلزایمر کمک می کند. این درمان باعث کاهش تجمع پلاکهای سمی و بهبود حافظه شده و امیدها را برای یک رویکرد درمانی جدید افزایش می دهد.
به گزارش اطلاعات آنلاین ـ پژوهشگران اسپانیایی و سوئیسی مولکول آزمایشی را شناسایی کردهاند که ممکن است به بازیابی دفاع طبیعی مغز در برابر بیماری آلزایمر کمک کند. این ترکیب که با نام OLE شناخته میشود و به نظر میرسد «میکروگلیاها» یا سلولهای ایمنی مغز را دوباره برنامه ریزی کرده و به آنها اجازه میدهد برخی از تواناییهای محافظتی خود را بازیابی کنند.
محققان دریافتند که OLE، مولکولی مشتق شده از ژن PM20D1است و میتواند میکروگلیاها را به حالت محافظتیتری بازگرداند. پس از درمان، سلولها به سمت پلاکهای بتا آمیلوئید حرکت کرده و آنها را احاطه می کنند؛ در نتیجه مانعی بوجود می آورند که تماس بین پلاکها و نورونهای مجاور محدود می شود. این امر تأثیر سمی پلاکها بر بافت مغز را کاهش خواهد داد.
«سانچز موت» یکی از پژوهشگران این مطالعه گفت: "یکی از مهمترین یافتهها این است که ما مولکولی را شناسایی کردهایم که قادر به بازیابی عملکرد محافظتی میکروگلیا است."
این محقق که رهبری آزمایشگاه اپیژنومیک عملکردی پیری و بیماری آلزایمر در موسسه IN CSIC-UMH را بر عهده دارد، افزود: "در بیماری آلزایمر، این سلولها به تدریج دچار اختلال میشوند. نتایج ما نشان میدهد که این فرآیند میتواند معکوس شود و به درمان و تحقیقات جدید برای مقابله با این بیماری کمک کند."
آزمایش OLE در کرمها و موشها
برای ارزیابی اثرات OLE، محققان از چندین مدل تجربی استفاده کردند.
نخستین مدل شامل کرمهای اصلاح شده ژنتیکی (C. elegans) بود که بتا آمیلوئید تولید میکنند. از آنجا که این کرمها به سرعت دچار آسیبهای مرتبط با بیماری میشوند، روشی مفید برای مطالعه سمیت ارائه میدهند. درمان با OLE باعث کاهش تجمع پروتئینها و بهبود حرکت حیوانات شد که نشاندهنده اثر محافظتی است.
سپس پژوهشگران این ترکیب را در موش های مبتلا به بیماری آلزایمر آزمایش کردند. موشها به مدت سه ماه OLE دریافت کردند و پس از آن محققان به بررسی تغییرات حافظه و مغز آنها پرداختند. حیوانات درمانشده در آزمایشهای حافظه عملکرد بهتری داشتند و پلاکهای بتا آمیلوئید کمتری نسبت به موشهای درماننشده نشان دادند.
میکروگلیا قویترین پاسخ را نشان میدهد
برای درک بهتر نحوه عملکرد مولکول OLE، محققان فعالیت هزاران سلول منفرد در مغز را بررسی کردند. تجزیه و تحلیل آنها نشان داد که میکروگلیاها سلولهایی بودند که بیشترین تأثیر را از درمان گرفتند.
پس از قرار گرفتن در معرض OLE، میکروگلیا مسیرهایی را فعال کرد که در پاکسازی بتا آمیلوئید نقش دارند و توانایی خود را برای حرکت به سمت پلاکها و مهار آنها بازیابی کردند
«ویکتوریا پوزی»، نویسنده اول این مطالعه، میگوید: "تجزیه و تحلیل تک سلولی به ما این امکان را داد که مشخص کنیم میکروگلیاها سلولهایی بودند که بیشترین پاسخ را به درمان دادند. از آنجا، ما مشاهده کردیم که این ترکیب به این سلولها کمک کرد تا به سمت پلاکهای بتا آمیلوئید حرکت کرده و آسیبهای مرتبط با بیماری را بهتر مهار کنند."
آزمایشهای بیشتر در کشتهای سلولی نتایج مشابهی را به همراه داشت. میکروگلیاهای درمان شده با OLE در حرکت به سمت رسوبات بتا آمیلوئید و کمک به حذف آنها مؤثرتر بودند. در کشتهای عصبی جداگانه که در معرض شرایطی مشابه شرایط مشاهده شده در بیماری آلزایمر قرار گرفتند، مولکولOLE بقای سلول را بهبود بخشید که نشان میدهد این ترکیب ممکن است مستقیماً از نورونها نیز محافظت کند.
پتانسیل برای درمانهای آینده آلزایمر
این یافتهها تحت پوشش دو پتنت (Patent) اروپایی قرار دارند که یکی از آنها متعلق به CSICاست. محققان میگویند که این امر پتانسیل کاربردیسازی این روش را تقویت میکند و از تلاشهای آینده برای توسعه کاربردهای درمانی بر اساس این کشف پشتیبانی میکند.
نتایج این پژوهش به تازگی در ژورنال Cell Death منتشر شده است.