به گزارش اطلاعات آنلاین به نقل از سیانان، یادداشت تفاهمی که دونالد ترامپ هفته گذشته در فرانسه امضا کرد، جنگ را متوقف و تنگه هرمز را باز میکند و در ازای تعهد ایران به عدم توسعه سلاحهای هستهای، به این کشور پاداش اقتصادی میدهد. اما جزئیات حیاتی مانند آینده برنامه هستهای تهران و ذخایر اورانیوم غنیشده آن را برای حل و فصل در 60 روز مذاکرات پرمخاطره باقی میگذارد. بهترین چیز به نفع این توافق، پایان خصومتهای مستقیم ایالات متحده و ایران است.
فیلیپ گوردون، یک مقام ارشد سابق امنیت ملی ایالات متحده، روز یکشنبه با اشاره به ظرفیت تهران برای شروع کسب میلیونها دلار درآمد نفتی در روز، به فرید زکریا گفت: «حداقل شانس قابل توجهی وجود دارد که آتشبس حفظ شود، صرفاً به این دلیل که به نفع هر دو طرف است. ایران در پایبندی به این توافق ذینفع است و ایالات متحده قطعاً در پایبندی به این توافق ذینفع است، زیرا نمیخواهد جنگ را از سر بگیرد.»
قطر و پاکستان، میانجیگران مشترک، در بیانیهای که اواخر یکشنبه به وقت آمریکا منتشر شد، اعلام کردند مذاکرات در «فضایی مثبت و سازنده» برگزار شد و «پیشرفتی دلگرمکنند» به دست آمد. آنها گفتند که بر سر یک نقشه راه برای رسیدن به توافق نهایی ظرف ۶۰ روز توافق شده است. اما آسیبپذیری این چارچوب به سرعت آشکار میشود، زیرا همان فشارها و محدودیتهای راهبردی که جنگ را تعریف میکردند، اکنون صلح را تهدید میکنند.
ایران به دنبال اعمال نفوذ تازه به دست آمده خود است و ادعا کرده تنگه هرمز را میبندد. ترامپ روز یکشنبه با یک تهدید تازه هشدار داد که تیم مذاکرهکننده تهران ممکن است به خانه نرسد و درگیری بین اسرائیل و ایران بر سر لبنان تهدید کرد که کل روند را مختل کند.
در واشنگتن، نگرانی نادر دوحزبی وجود دارد که رئیس جمهوری برای دستیابی به توافق، بیش از حد ازخودگذشتگی کرده و همچنین تردیدهایی در مورد دوام آن وجود دارد، با وجود آسودگی از اینکه جنگ میتواند برای همیشه پایان یابد.
این آشفتگی، ادعاهای ترامپ مبنی بر پیروزی تاریخیاش را تضعیف میکند و نشان میدهد آرامش اقتصادی جهانی حاصل از پایان جنگ، ضعیف است. تهران نشان میدهد به دنبال معاملهای طاقتفرسا با واشنگتن خواهد بود. به طور گستردهتر، این تنش توجه را به آنچه منتقدان ترامپ آن را یک اشتباه راهبردی در آغاز جنگی میدانند که به عواقبی آشفته و شاید چند ماهه منجر میشود، معطوف میکند.
با این حال، این تفاهمنامه هنوز بهترین امید برای جلوگیری از بازگشت به درگیری است که میتواند به قیمت جان بسیاری از ایرانیان و آمریکاییها تمام شود، کشورهای خلیج فارس را دوباره به آتش بکشاند و دوباره اقتصاد جهانی را متزلزل کند و قیمتها را برای مصرفکنندگانی که در حال حاضر برای تأمین هزینههای زندگی روزمره تلاش میکنند، افزایش دهد - عاملی که ترامپ هفته گذشته در تلاش برای توجیه تفاهمنامه به آن اشاره کرد.
آخر هفتهای که در آن همه طرفها یک توافق شکننده را آزمایش کردند
آخر هفته پرتنش از زمان بازگشت ترامپ از اروپا، چالشهای راهبردی پیش رو را آشکار کرد. رئیس جمهوری همچنان از ایران به شدت ناامید است. او همان تهدیدهایی را که در طول جنگ برای وادار کردن ایران به رعایت تفاهمنامه شکست خورد، تکرار میکند. روز یکشنبه او تهدید کرد اگر تهران تنگه هرمز را بازگشایی نکند، خودش آن را تصرف خواهد کرد. هزینههای هنگفت این اقدام، آمریکا را از تلاش برای انجام این کار بازداشت. بنابراین، ایران ممکن است در مورد اعتبار هشدار او که با لحنی توهینآمیز در مصاحبهای با فاکس نیوز بیان شد، تردید کند.
تهران همچنین میداند که ترامپ عجله دارد زیرا به دنبال جبران مزایای اقتصادی و سیاسی یک توافق صلح قبل از انتخابات میاندورهای نوامبر است. محمدباقر قالیباف، مذاکرهکننده ارشد ایران، روز یکشنبه در X نوشت: «آیا آنها هرگز با خود فکر نمیکنند که اگر تهدیدهایشان واقعاً مؤثر بود، امروز به این سطح از ناامیدی نمیرسیدند؟» این ترفند او نشان میدهد که ایران قصد ندارد به رئیس جمهور آمریکا توافق سریعی بدهد که به او اجازه دهد به سرعت ادعای پیروزی سیاسی کند.
ایران هم توانایی ترامپ در کنترل بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، را آزمایش میکند و هم نشان میدهد قصد دارد قدرت منطقهای خود را از طریق گروههای نیابتی حفظ کند. در حالی که ترامپ و ونس به شدت از اسرائیل انتقاد کردهاند، رئیس جمهوری روز یکشنبه پیام خود را به تهران ارسال کرد و هشدار داد که اگر حزبالله را مهار نکند، «بسیار سخت» به آن ضربه خواهد زد.
تاریخ نشان میدهد اسرائیل اغلب به فعالیتهای نظامی خود تا مهلتهای آتشبس و فراتر از آن ادامه میدهد تا نشان دهد هرگز از آنچه منافع حیاتی امنیت ملی خود میداند، کوتاه نمیآید. نتانیاهو در موقعیت خطرناکی قرار دارد و بین فشار ترامپ و مخالفت بسیاری از اسرائیلیها با توافق رئیس جمهوری آمریکا گیر افتاده است. اصرار ایران بر پایان دادن به تمام درگیریها در لبنان به این معنی است که کشوری که دائماً درگیر جنگها با دیگران است، میتواند دوباره امیدها به صلح منطقهای را از بین ببرد.
ترامپ با تردید هر دو حزب در مورد مفاد توافق مواجه است
پیامدهای این تفاهمنامه همچنین باعث ایجاد جنجال سیاسی در واشنگتن شده است. این امر تنشها بین رئیس جمهوری و سناتورهای جمهوریخواه را تشدید کرد. همچنین شک و تردید عمیقی در مورد مفاد این تفاهمنامه وجود دارد - از جمله لغو تحریمهای صادرات انرژی و دارویی ایران در حالی که مذاکرات ۶۰ روزه در حال انجام است و یک صندوق ۳۰۰ میلیارد دلاری برای تقویت اقتصاد این کشور. منتقدان ترامپ هشدار دادند که او صرفاً هزینه بازگشایی تنگه را پرداخت کرده و اهرم ایالات متحده را در مذاکرات حساس پیش رو در مورد برنامه هستهای ایران هدر داده است.
با این حال، سناتور جمهوریخواه لیندسی گراهام، یک تندرو متحد ریاست جمهوری، از رویکرد ترامپ دفاع کرد، حتی بدون امید زیاد به مؤثر بودن آن. این نماینده مجلس کارولینای جنوبی در برنامه «رو در رو با ملت» شبکه سیبیاس گفت: «اگر از طریق تفاهمنامه، مسیر دیپلماتیکی نداشته باشید، باید به جنگ یا نوعی دیگر از اجبار بروید. بیایید این را امتحان کنیم. بیایید یک راهحل دیپلماتیک را امتحان کنیم.» اما او افزود که «فکر میکنم شکست خواهد خورد.» سناتور کوری بوکر، دموکرات اهل نیوجرسی، هم توافق ایران را «شکست فاجعهبار خودساخته (ترامپ)» و «تسلیم تحقیرآمیز» خواند.
چند روز پرتنش، چشمانداز ترامپ برای ایران عاری از سلاح هستهای و خاورمیانهای متحول را فعلاً به عنوان یک آرزوی دور از دسترس نشان میدهد. این نشان میدهد بنبست راهبردی که او با آغاز جنگ ایجاد کرد، اکنون با معضلی مشابه روبهرو است که مسیر صلح را مسدود میکند. جنگ نتوانست اهداف ایالات متحده را محقق کند. یک شروع سخت نشان میدهد ایجاد صلح نیز ممکن است به همین ترتیب بیهوده باشد.