اقتصاد۲۴ نوشت: تورم در اقتصاد ایران به یکی از چالشهای پیچیده تبدیل شده و سالهاست که مردم با تورم بیش از ۳۰ درصدی دست و پنجه نرم میکنند که در ماههای اخیر این رقم تا ۵۰ درصد نیز افزایش یافته و تورم برخی کالاها حتی سه رقمی شده است. برای کنترل پایدار تورم باید دولتها چه مسیری را دنبال کنند و آیا دولت واقعاً برنامهای برای مهار تورم میتواند داشته باشد یا نه؟
کامران ندری، کارشناس مسائل اقتصادی، با ارزیابی برنامههای دولت برای کنترل و کاهش تورم اظهار داشت: «تمامی مواردی که به عنوان برنامههای مهار تورم مطرح میشوند؛ از جمله کنترل رشد نقدینگی، کوچکسازی دولت و یا سیاست حذف ارز ترجیحی و آزادسازی قیمتها همواره در دستور کار تمامی دولتهای گذشته نیز قرار داشته است. هرچند سیاست دولت مبنی بر حذف ارز ترجیحی در کوتاهمدت خود میتواند به تشدید فشارهای تورمی منجر شود.»
هیچ دولتی موفق به کنترل تورم نشد
این کارشناس اقتصادی با اشاره به تجربه دولتهای مختلف در اجرای این برنامهها گفت: «اگر به تجربه گذشته نگاه کنیم، متوجه میشویم که هیچیک از دولتها، نه فقط دولت مستقر، بلکه تمامی دولتهای پیشین در اجرای کامل و موفقیتآمیز این برنامهها کامیاب نبودهاند. این عدم موفقیت نشان میدهد چالشهایی که ما در حوزه کنترل و مهار تورم با آنها مواجه هستیم، فراتر از راهکارهای صرفاً اقتصادی بوده و مشکلات ما ساختاری است.»
ندری درباره ریشه اصلی عدم توفیق دولتها در مهار نقدینگی توضیح داد: «ما معتقدیم چالش اصلی در کنترل تورم، رشد بالای نقدینگی است. اما پرسش اساسی این است که چرا با وجود اذعان تمامی دولتها به ضرورت کنترل نقدینگی، این امر محقق نمیشود؟ به اعتقاد من نمیتوان مسئله را صرفاً به ضعف یا بیبرنامگی یک دولت خاص تقلیل داد، چرا که این مشکل در تمامی ادوار وجود داشته است. این امر نشاندهنده وجود یک اشکال ساختاری، نهادی و سیستماتیک در اقتصاد کشور است که ریشه در نوع حکمرانی اقتصادی ما دارد.»
وی با تاکید بر ضرورت اصلاح ساختار حکمرانی برای حل بحرانهای اقتصادی افزود: «تا زمانی که ساختار حکمرانیِ منجر به خلق بالای نقدینگی اصلاح نشود، نمیتوان انتظار بهبود داشت. حل این چالش، دیگر یک موضوع صرفاً اقتصادی نیست، بلکه یک مسئله سیاسی-اجتماعی است که نیازمند تغییراتی در نظام سیاسی و ایجاد آمادگیهای لازم در بدنه جامعه برای پذیرش این دست اصلاحات ساختاری است. در غیر این صورت، تاکید صرف بر مدیریت نقدینگی بدون تغییر ساختارها، به نتیجهای نخواهد رسید.»
برنامه کوچکسازی دولتها فقط تغییر شکل مدیریت دولتی به شبهدولتی بوده
این تحلیلگر مسائل اقتصادی درباره سیاست کوچکسازی دولت تصریح کرد: «کوچکسازی دولت نیز از مواردی است که همواره مورد تاکید بوده، اما در عمل رخ نداده است. در واقع، اگر هم تغییری صورت گرفته، صرفاً تغییر شکل مدیریت دولتی به مدیریت شبهدولتی بوده که شرایط را به مراتب بدتر کرده است زیرا این بخشهای شبهدولتی در برابر هیچ نهادی پاسخگو نیستند. عدم تحقق این امر نیز نشاندهنده وجود موانع سیاسی جدی در مسیر کوچکسازی دولت است؛ بنابراین تحول اصلی باید در نگرش ما به حکمرانی و شیوه اداره کشور ایجاد شود.»
ندری در پاسخ به سوالی درباره عملکرد دولت در اجرای تدریجی طرحها و سیاستهایی مانند حذف ارز ترجیحی یادآور شد: «تجربه حذف ارز ترجیحی را ما هم در دولت آقای رئیسی و هم در دولتهای پیش از آن به اشکال مختلف داشتهایم، اما همواره پس از مدتی به نقطه نخست بازگشتهایم. این تجارب تکراری نشان میدهد مشکلات ما عمیقتر و ساختاریتر از این تصمیمات مقطعی است. ساختار کنونی که پس از انقلاب شکل گرفته، ناکارآمدی خود را نشان داده است و ما حداقل در حوزه اداری و حکمرانی به یک بازنگری و تحول اساسی نیاز داریم.»
این کارشناس اقتصادی در پایان با اشاره به ماهیت مزمن تورم در کشور تاکید کرد: «تورم در اقتصاد ایران یک پدیده موقتی ناشی از شوکهای گذرا یا ضعفهای مدیریتی مقطعی نیست، بلکه یک بیماری مزمن و ساختاری است. وقتی پدیدهای مزمن میشود، یعنی کل سیستم دچار اشکال است و باید کل نظام اقتصادی، اجتماعی و حتی بخشهایی مانند نظام انتخاباتی و بازتعریف برخی آزادیهای مشروع و سازنده مورد بازنگری قرار گیرند. تا زمانی که این ترتیبات نهادی و ساختاری اصلاح نشوند، هر کس دیگری هم در مسند مسئولیت قرار گیرد، ناگزیر است همان مسیرها و پاسخهای تکراری گذشته را برای حل بحران تورم ارائه دهد که بینتیجه بودن آنها پیشتر اثبات شده است.»