به گزارش اطلاعات آنلاین به نقل از الجزیره، ایالات متحده روز دوشنبه تحریمهایی تازه علیه ایران و تعدادی از نهادهای جهانی که با این کشور تجارت میکنند، اعلام کرد. این تحریمها در تلاشی از سوی مقامات آمریکایی به نام «روز دی» اقتصادی و رسماً «عملیات طرد اقتصادی» انجام میشود تا تهران را مجبور به مذاکره برای پایان دادن به جنگ کند.
این اعلام پس از درخواستهای مکرر دونالد ترامپ، رئیس جمهوری آمریکا، مبنی بر اینکه رهبران ایران اقداماتی مانند دست کشیدن از ادعاهای خود بر تنگه هرمز و بازگشت به مذاکرات برای پایان دادن به برنامه هستهای خود انجام دهند، رخ داد.
تقریباً شش ماه پس از جنگ علیه ایران، ایالات متحده تأثیر کمی از عملیات نظامی خود علیه این کشور میبیند. ذخایر مهمات نظامی حیاتی به پایان رسیده و ابزارهای مهمی که برای اعمال قدرت در سطح جهانی استفاده میشدند، به سمت ایران تغییر مسیر دادهاند. به گفته تحلیلگران، پیامدهای بلندمدت جنگ، دولت ترامپ را به سمت اعمال تحریمهای اقتصادی سوق داده است، اما بعید است این تحریمها ایران را به پذیرش خواستهها وادار کند.
نگار مرتضوی، عضو ارشد مرکز سیاست بینالملل مستقر در ایالات متحده، به الجزیره گفت: «ایالات متحده در حال بازگشت به فشار اقتصادی است زیرا نیروی نظامی نتوانسته پیروزی سریعی را که انتظار داشت، محقق کند. اعلامیه «روز D اقتصادی» بر شکست جنگ تاکنون در وادار کردن ایران به تسلیم یا دستیابی به اهداف سیاسی واشنگتن تأکید میکند.»
چه چیزی باعث تحریمهای جدید شد؟
رایان کاستلو، مدیر سیاستگذاری شورای ملی ایرانیان آمریکا (NIAC)، به الجزیره گفت: «روی کاغذ، ایالات متحده و ایران از نظر نظامی با هم اختلاف زیادی دارند. شاید ایالات متحده با مهمات خود ویرانیهای زیادی به بار آورد، اما ایران نیز با موشکها و پهپادهایش چنین کرد. بنابراین توصیف جنگ تا به امروز به عنوان چیزی جز یک اشتباه فاجعهبار دشوار است.»
در حالی که ایالات متحده رهبران سیاسی و نظامی کلیدی ایران را حذف کرده، تهران از جغرافیا و زرادخانه عظیم پهپادها و موشکهای خود بهره برده و به زیرساختهای کلیدی نفت و گاز در منطقهای که به جذب سرمایهگذاران با ارائه ثبات وابسته بوده حمله کرده است. مسدود کردن ترافیک از طریق تنگه هرمز توسط تهران، برای مصرفکنندگانی به دوردست ایالات متحده نیز دردآور بوده که اکنون حدود ۴۰ درصد بیشتر از قبل از جنگ در پمپ بنزینها پول میدهند.
تریتا پارسی، رئیس موسسه کوئینسی مستقر در واشنگتن دی سی، به الجزیره گفت: «این یک محاسبه اشتباه اساسی بود که ترامپ در ابتدا انجام داد که تهدید جنگ، ایرانیها را مجبور به تسلیم شدن خواهد کرد. در عوض، آنها مقابله کردند و بسیار سخت هم مقابله کردند.»
به گفته کارشناسانی مانند کارشناسان مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی مستقر در واشنگتن، عرضه موشکهای رهگیر ایالات متحده کاهش یافته است. در اواخر ماه ژوئیه، این مرکز دریافت که حداقل سه سال طول میکشد تا پنتاگون بتواند تدارکات را به سطح قبل از جنگ بازگرداند. کاخ سفید وجود چنین کمبودی را انکار کرده، اما تحلیلگران میگویند این مشکل، حتی اگر موقتی باشد، بسیار واقعی است و پنتاگون مجبور شده است منابع را از دشمنانی مانند چین دور کند.
این شامل ناوهای هواپیمابر ایالات متحده نیز میشود. پنتاگون یک دارایی کلیدی را از چین خارج کرده و ناو هواپیمابر جورج واشنگتن را از ژاپن فرستاده تا جایگزین ناو هواپیمابر آبراهام لینکلن در خلیج فارس شود که ملوانان آن به دلیل جنگ ماهها بیشتر از زمان برنامهریزی شده در دریا بودهاند.
پایگاههای کلیدی ایالات متحده در منطقه - از جمله ستاد ناوگان پنجم نیروی دریایی در بحرین - آسیب دیده یا برای استفاده ناامن شدهاند و صدها کیلومتر به خطوط تدارکاتی اضافه شده است، زیرا کشتیها برای تهیه تدارکات به دوردستهایی مانند جزیره دیهگو گارسیا در اقیانوس هند نگاه میکنند.
بری آر مککافری، ژنرال چهار ستاره بازنشسته ارتش ایالات متحده، در X نوشت: «به نظر من، نیروهای مسلح ایالات متحده احتمالاً دسترسی خود را به ۱۵ پایگاه خلیج فارس برای همیشه از دست دادهاند.»
چرا باید بخواهم سیستم مالی جهانی را منفجر کنم؟
تحلیلگران میگویند اعلام تحریمهای روز دوشنبه به جای ضربه زدن به ایران و سایر کشورهایی که با آن تجارت میکنند، چیزی بیش از یک هشدار دیگر نبود. در حالی که وزارت خزانهداری ایالات متحده ۶۰ فرد و نهاد جدید از سراسر جهان را به دلیل تجارتشان با ایران تحریم کرد، اما این تحریمها شامل بانکهای بزرگ چینی یا سایر بانکهایی که به تهران در فروش نفت خود کمک میکنند، نشد.
حداقل ۹۰ درصد صادرات نفت خام ایران به چین میرسد و دهها میلیارد دلار درآمد برای تهران دارد. پایان دادن به این تجارت مستلزم آن است که ایالات متحده بسیار مستقیمتر از آنچه مایل به انجام آن است، با چین مقابله کند. در واقع، اسکات بسنت، وزیر خزانهداری، روز دوشنبه دقیقاً همین را پذیرفت، زمانی که در پاسخ به سوال خبرنگاران مبنی بر اینکه چرا آمریکا بلافاصله تحریمهایی را علیه نهادهای چینی اعلام نکرد، پاسخ داد: «چرا باید بخواهم نظام مالی جهانی را منفجر کنم؟»
سینا عضدی، استادیار سیاست خاورمیانه در دانشگاه جورج واشنگتن، به الجزیره گفت: «از نظر من، این بیشتر یک عملیات روانی است تا یک جنگ واقعی. شکی نیست که این [تحریمها] تأثیر خواهد داشت و مطمئنم که با ایجاد هرج و مرج بیشتر و افزایش عدم قطعیت، مردم را خواهد ترساند و بر اقتصاد ایران تأثیر خواهد گذاشت... اما فکر نمیکنم در نهایت محاسبات ایران را در کوتاه مدت تغییر دهد.»
درد برای مردم ایران، سود برای واشنگتن؟
اقدامات جدید ایالات متحده به دنبال گسترش دامنه محدودیتهای گسترده فعلی علیه اقتصاد ایران است و احتمال تحریمهای ثانویه علیه نهادهای غیرایرانی که با بخشهایی مانند داراییهای دیجیتال، طلا، فناوری، هوانوردی و کشتیرانی سروکار دارند را افزایش میدهد.
تنشها با واشنگتن، ایرانیان را مجبور کرده است که با مواردی مانند کمبود دارو و قیمت بالاتر سوخت دست و پنجه نرم کنند. پارسی از موسسه کوئینسی گفت که شک دارد تحریمهای جدید بر دولت ایران تأثیری داشته باشد، اما بر مردم ایران تأثیر خواهد گذاشت. او گفت: «من فکر میکنم که این تحریمها احتمالاً برای مردم ایران بسیار تأثیرگذار و دردناک خواهند بود. اما تبدیل این درد به تغییر در سیاست آنها چیز کاملاً متفاوتی است.»
کارشناسان میگویند اگر ایران در تنگنا قرار گیرد، تلافی خواهد کرد. پارسی گفت: «اگر هدف این تحریمها وادار کردن آنها به تسلیم شدن باشد، پس با توجه به آنچه در گذشته میبینیم، ایرانیها ترجیح میدهند تنشها را تشدید کنند تا تسلیم شوند.»
در همین حال، ناکامی مداوم در وادار کردن ایران به تسلیم، نه تنها خود جنگ را در ایالات متحده منفور کرده، بلکه پایینترین میزان محبوبیت را برای خود ترامپ نیز به همراه داشته است، به طوری که طبق نظرسنجی رویترز/ایپسوس، تنها ۳۱ درصد آمریکاییها از جنگ حمایت میکنند و ۳۳ درصد عملکرد ترامپ را تأیید میکنند.
عضدی از دانشگاه جورج واشنگتن گفت که با توجه به انتخابات میاندورهای که تنها چند ماه به آن باقی مانده، رهبران تهران به خوبی از این موضوع آگاهند: «آنها پیش از انتخابات میاندورهای میدانند که دولت ترامپ تمایلی به درگیری بیشتر نخواهد داشت. ایران به احتمال زیاد سعی میکند طوفان و درد را تحمل کند تا زمانی که ترامپ پیشنهاد خوبی به آنها بدهد.»