آیین رونمایی از اثر نفیس «مرقع عمادالکتاب»، شامل برگهایی از ادعیه و صلوات چهارده معصوم(ع) و قطعاتی از خطوط نسخ، نستعلیق، شکسته، ثلث و تحریری، صبح دیروز با حضور جمعی از مدیران فرهنگی، استادان و پژوهشگران در اندیشگاه فرهنگی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران برگزار شد.
به گزارش خبرنگار اطلاعات، احسانالله شکراللهی، دبیر نشست و مدیر اندیشگاه فرهنگی کتابخانه ملی، در معرفی عمادالکتاب گفت: او نقطه پیوند و آغاز دوره معاصر خوشنویسی و از معدود خوشنویسان هفتقلم تاریخ ایران بود که انواع خطوط را استادانه مینوشت.
وی افزود: عمادالکتاب علاوه بر خوشنویسی، نقاشی، موسیقی و حتی آشپزی را آزمود و از روحیهای پویا و خلاق برخوردار بود. او در عصر تحولات سیاسی و انقلاب مشروطه زیست و ناخواسته به عضویت کمیته مجازات درآمد، هرچند در هیچ قتلی دست نداشت. علی حاتمی نیز در «هزاردستان»، شخصیت «رضا خوشنویس» را با الهام از او خلق کرد.
شکراللهی گفت: عمادالکتاب با وجود ریشه داشتن در سنت خوشنویسی، به شیوههای نوین آموزشی نیز باور داشت. او در سفرهای خود به اروپا با روشهای جدید آشنا شد و با تدوین جزوهها و ۳۶رسمالخط، آموزش خط را که گاه دههها طول میکشید، کوتاه کرد. ازاینرو، باید او را علاوه بر استادی بیبدیل، «معمار آموزشی» عصر خود دانست.
نگارنده شاهنامه امیربهادر
احمد مسجدجامعی، از مدیران فرهنگی و پژوهشگران ایرانشناسی، با اشاره به آثار عمادالکتاب گفت: یکی از مهمترین آثار او شاهنامهای است که به صورت چاپ سنگی منتشر شده و به شاهنامه امیر بهادر شهرت دارد. عمادالکتاب فقط خوشنویس نبود و در هنرهایی چون نقاشی، کتابت و نمایشنامهنویسی نیز توانایی داشت.
وی افزود: یکی دیگر از نکات مهم درباره عمادالکتاب، نقش او در پایهگذاری و ساماندادن به خوشنویسی نستعلیق است. خط فارسی، در عین پیوند با جهان اسلام، بهعنوان هنر و فرهنگ، جلوهای از ایرانیت نیز هست. عمادالکتاب این خط را قاعدهمند کرد و برای آموزش آن کتابچه و روش آموزشی پیشبینی کرد.
هنر و زمانه عمادالکتاب
سیدمجتبی حسینی، دبیر فرهنگستان زبان و ادب فارسی، گفت: این اثر ۱۲۴ساله در دورهای شکل گرفت که جامعه ایران شاهد سرعت گرفتن تحولات، توسعه چاپخانه و تلگرافخانه، ورود فناوریهای جدید، تأسیس مدارس نوین و اوجگیری نهضت مشروطهخواهی بود. جان حساس هنرمندی چون عمادالکتاب نمیتوانست از این تحولات و دغدغه سرنوشت کشور برکنار بماند.
وی ادامه داد: عمادالکتاب سلطنت پنج شاه از دو سلسله را دید؛ از قزوین به آذربایجان و عتبات و سپس تهران و خراسان رفت، از نخستین خوشنویسان کارمند در وزارت داخله شد، به مشروطهخواهی گرایش یافت و معلم خط دو شاه شد. او تمام اقلام خط، از کتابت تا کتیبهنویسی، را تجربه کرد و هرگز هنرمندی منزوی نبود، بلکه با جامعه در پیوند بود.
نبوغ و ابعاد هنری
دکتر حمیدرضا قلیچخانی، پژوهشگر و استاد خوشنویسی نیز گفت: بیشترین و غنیترین آثار عمادالکتاب در سازمان اسناد و کتابخانه ملی نگهداری میشود. به گفته او، دستکم چهار خودزندگینامه از عمادالکتاب باقی مانده که دو نسخه آن در کتابخانه ملی موجود است و میتواند مبنای پژوهشهای تازه قرار گیرد.
قلیچخانی همچنین از نقاشیهای دیدهنشده عمادالکتاب در دوران حبس خبر داد و گفت: او هنگام بازداشت به اتهام عضویت در کمیته مجازات، متن بازجوییها و استنطاقهای خود را به صورت نمایشنامه مکتوب و دکوپاژ کرد؛ نشانهای از فوران خلاقیت او در حوزههای مختلف هنری.
وی افزود: در تاریخ خوشنویسی ایران کمتر چهرهای در تراز اول داشتهایم که مانند عمادالکتاب، هفتقلمنویس، پرآوازه و در عین حال کنشگری شجاع باشد. او در ۵۰سالگی با روحیهای میهنپرستانه وارد جریانات کمیته مجازات شد و در دفاعیات خود گفت از سر دلسوزی برای وطن و مشاهده نابسامانی اوضاع کشور دست به اقدام زده است. در پایان، اثر نفیس «مرقع عمادالکتاب» رونمایی شد.
شما چه نظری دارید؟