محمدعلی حیدری هائی

عراقی ها در حالی موعد هشتم مهر ماه یعنی آغاز طرح ساماندهی سلاح یا همان خلع سلاح گروه های مسلح - عمدتا گروه های تعریف شده در تشکیلات الحشدالشعبی - و خروج نظامیان آمریکایی را پشت سر گذاشتند که اولی به ژوئن سال آینده میلادی موکول شده، اما دومی با سوالات عدیده ای همراه است. 
دولت های عراق بعد از اشغال این کشور توسط آمریکا در سال ۲۰۰۳، همواره اعتقاد داشته اند که ایران و آمریکا باوجود دشمنی با یکدیگر، اما متحد عراق محسوب می شوند؛ به همین دلیل مجبور بوده اند سیاست‌ها و راهبردهای خود را بر لبه تیغی تنظیم کنند که هیچ یک از دو بازیگر را نرنجانند؛ اگرچه در برخی دولت های عراق کفه ترازو به سمت ایران و در برخی دیگر به سمت آمریکا سنگینی کرده است. 
چالش الزیدی
اما این بار «علی فالح الزیدی» نخست وزیر جوان عراق با چالش عمیق تری نسبت به اسلاف خود روبرو است، چراکه روابط اش با ایران و آمریکا را باید در بحبوحه جنگی که از یک سال پیش در خلیج فارس شروع شده، تنظیم کند و این روزها همه نگاه ها دربغداد به سرانجام جنگ در خلیج فارس و هماوردی دو دشمن دیرینه(ایران و آمریکا) دوخته شده است؛ دشمنانی که همزمان به‌عنوان متحدان بغداد هم شناخته می‌شوند و هربار که خبر از توافق و حرکت به سمت صلح می‌شود، بیشتر عراقی ها بخصوص شیعیان و آنهایی که علقه و محبتی به ایران دارند، سر شوق می آیند.
 این ذوق زدگی حتی برای جریان های نه چندان موافق ایران در عراق بی دلیل نیست، زیرا کشاکش اختلافات و درگیری ها میان ایران و آمریکا در هر صورت، عراق را هم متاثر می سازد و هرچه این ماجرای دشمنی بیشتر طول بکشد، طول دوره گذار عراق از مرحله امنیتی به دوره شکوفایی و توسعه نیز طولانی تر می شود.
حضور در بازی بزرگان
شاید بتوان هدف سفر اخیر الزیدی به نیویورک برای شرکت در هشتاد و یکمین نشست مجمع عمومی سازمان ملل را - اگر چه بخش مهمی از آن با اهداف داخلی صورت گرفت - حضور فعال در بازی بزرگان تلقی کرد، بخصوص که همزمان با بسیاری از رهبران اروپایی و چین، رئیس جمهور ایران هم به این نشست رفته بود. الزیدی حتی شاید به زعم خودش می توانست دستی بر آتش میانجیگری داشته باشد و اثری بر فرآیند صلح میان دو کشور بگذارد؛ همانطور که همه عرب های منطقه و دیگر کشورها در حاشیه اجلاس مجمع عمومی در نیویورک خود را بخاطر همین موضوع تلاش های بسیاری کردند و هنوز هم قطر این مسیر را ادامه می دهد. 
مشکل الزیدی بویژه درخصوص مساله خلع سلاح، به نتایج تلاش های جمعی در نیویورک گره خورده است. او وقت زیادی ندارد، مضاف بر اینکه تاب آوری چندانی هم در برابر فشارهای فزاینده و بی منطق آمریکایی ها ندارد. آنچنانکه بدون بحث و مجادله، تحریم هوایی آمریکا علیه ایران را به اجرا گذاشت و تنها توانست مجوز برای فرودگاه نجف بگیرد، آن هم با کلی شرط و شروط. به همین دلیل، الزیدی همین که به نیویورک رسید، رایزنی هایش را شروع کرد.
 او در گفتگو با نیویورک تایمز، از طرح خلع سلاح گروه‌های مسلح گفت که در یک بازه زمانی ۹۰ روزه به اجرا گذاشته می‌شود و در نهایت ۳۰ ژوئن ۲۰۲۷ به پایان می رسد. البته معلوم نیست انتخاب ماه ژوئن که یادآور آغاز یورش داعش و سقوط موصل در سال ۲۰۱۴ و تشکیل الحشدالشعبی در همین ماه می باشد، حامل پیام خاصی است یا یک همزمانی اتفاقی؟
خروج ابهام آمیز نیروهای آمریکایی
مارکو روبیو برخلاف نخست وزیر عراق، بعد از شنیدن حرف‌های الزیدی در خصوص طرح خلع سلاح، از او خواست گروه های مسلح (زیرمجموعه الحشدالشعبی) منحل شوند و از حملات از خاک عراق جلوگیری شود، اما در خصوص نحوه خروج نظامیان آمریکایی چیز زیادی درز نکرد.  اندکی بعد، معلوم شد آمریکایی ها و مقام های عراقی به توافق رسیده اند طبق برنامه قبلی آخرین سربازان آمریکایی ۳۰ سپتامبر(۸ مهر) از عراق خارج شوند  و این کارهم انجام شد به گونه‌ای که ترامپ رسما خروج نظامیان کشورش را تایید کرد و الزیدی هم با برگزاری جشنی بزرگ ، این روز را روز «استقلال عراق » خواند. مقامهای آمریکایی گفتند که ۲۵۰۰ نظامی آمریکایی مستقر در پایگاه آمریکا در کردستان عراق همراه با تجهیزات شان به خاک  اردن منتقل شده اند .
با این حال ، هنوز بطور دقیق معلوم نیست آیا واقعا  تخلیه نیروهای آمریکایی بطور کامل از کل عراق انجام شده است؟ به گونه ای که هنوز برخی بحث ها درباره چگونگی خروج و تفکیک نیروها و واحدهایی که گویا قرار بود ه ، بمانند، بی پاسخ مانده است. با همه ابهام ها و تشکیک ها، اما گویا آمریکایی‌ها از عملکرد الزیدی در پیشبرد طرح خلع سلاح راضی هستند، بطوری که «تام باراک» فرستاده ترامپ در امور عراق و سوریه گفته که الزیدی عملکردی عالی دارد. الزیدی قرار بود با ترامپ هم دیدار و طرح ساماندهی یا خلع سلاحش را برای او تشریح کند؛ طرحی که براساس آن، گروه های مسلح عراقی تمامی حملات خود را متوقف خواهند کرد و در مقابل آمریکا به آنان حمله نخواهد کرد. این هم نکته ای است که محل اختلاف برخی گروه های الحشدالشعبی با الزیدی است، چراکه معتقدند به آمریکایی ها نمی توان اعتماد کرد. 
این مساله سابقه تاریخی دارد؛ آنها در دوران جنگ علیه داعش بارها اسناد و تصاویری را منتشر کردند که نشان می‌داد آمریکایی ها باوجود ژست ضد تروریستی، برای داعش کمک‌های تسلیحاتی، دارویی و غذایی از طریق هوایی پرتاب می کردند. یکی از آشکارترین عملیات هوایی حمایت از داعش، زمستان ۱۳۹۳ در فرودگاه الضلوعیه استان صلاح الدین رخ داد که در بحبوحه نبرد بر سر کنترل فرودگاه این شهر، هواپیمای آمریکای محموله اش را اشتباه تخلیه کرد و بار در وسط میدان نبرد فرود آمد و دو طرف سنگین ترین درگیری را برای تصاحب آن محموله پیش بردند. سرانجام نیز نیروهای الحشدالشعبی موفق شدند و اسناد و مدارک آن را هم به دولت عراق تحویل دادند.
جنگ ایران و آمریکا، چالش عراق
از دیگر مواردی که نیروهای الحشدالشعبی را نسبت به نیات آمریکایی‌ها بدگمان می‌کند، سابقه عملکرد آنان در جنگ علیه داعش است که بارها نیروهای الحشدالشعبی را بمباران کردند و در مقام پاسخگویی به اعتراض ها فقط به این بسنده کردند که «اشتباه شده است». حال با همه مخالفت‌هایی که در عراق با طرح الزیدی در خصوص خلع سلاح وجود دارد، اما او به نیویورک تایمز گفته که عقب نشینی در کار نیست و موضوع خلع سلاح برایش یک امر حیثیتی است. با این حال، مواضع الزیدی را نباید تنها از دریچه مباحث امنیتی دید، چراکه جنگ در خلیج فارس، این کشور وابسته به اقتصاد نفتی را در تنگنایی بدتر از تنگه هرمز قرار داده است. 
جنگ ایران و آمریکا به نظر می رسد تنگه را برای عراقی ها نیز تنگ کرده است و آنان مجبور شده اند به مسیر شمالی روی آورند. همین مساله اخیرا برای دولت عراق جنجال بپا کرد و آن، خبری مبنی بر صادرات روزانه ۴ میلیون بشکه نفت بود. این خبر، وزیر نفت عراق را مجبور کرد توضیح دهد که این رقم تنها برای صادرات در یک روز خاص بوده است و مربوط به محموله ای می شد که شامل تجمیع نفت میادین القیاره در جنوب موصل و نیز نفت مناطق جنوبی عراق توسط شرکت نفت عراق (سومو) بوده و از مسیر شمالی صادر شده است.
 با همه اینها الزیدی می داند ماه های دشواری پیش‌رو دارد و او درک کرده که طرح خلع سلاح به سرنوشت جنگ میان ایران و آمریکا گره خورده است، بطوری که به نیویورک تایمز گفت: طرح خلع سلاح به نقش محوری در نحوه مدیریت روابط عراق با دو متحد کلیدی اش یعنی ایران و آمریکا بستگی دارد.