علیرضا فجری

تصور کنید خانواده‌ای برای ازدواج فرزندش، هزینه تالار و پذیرایی را با قرض و وام فراهم کرده است. جشن در یک شب تمام می‌شود، اما قسط‌ها ماه‌ها بر سفره خانواده سنگینی می‌کند. یا خانواده‌ای که عزیزی را از دست داده، در میان اندوه و آشفتگی، نگران هزینه پذیرایی و قضاوت مهمان‌هاست. آیا قرار بود همراهی ما، باری از دوش این خانواده‌ها بردارد یا باری بر آن بیفزاید؟
در روزگار کنونی که فشار اقتصادی و نگرانی‌های ناشی از جنگ بسیار زیاد شده، بازنگری در توقعاتمان ضرورتی جدی است. وقتی تأمین اجاره، دارو و خوراک دشوار شده، اصرار بر مراسم پرهزینه می‌تواند شادی ازدواج را با اضطراب بدهکاری همراه کند و یا بر اندوه سوگواران، نگرانی معیشت بیفزاید.
قرآن می‌فرماید: «لَا یُکَلِّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا»؛ خداوند هیچ‌کس را جز به اندازه توانش تکلیف نمی‌کند (بقره، ۲۸۶). این آیه درباره تکلیف الهی است، اما برای رفتار ما نیز درسی روشن دارد: از دیگران بیش از توانشان انتظار نداشته باشیم. امام علی(ع) نیز می‌فرماید: «التَّخَفُّفُ مِنْ أَعْظَمِ الْعَوْنِ»؛ سبک‌کردن بار، از بزرگ‌ترین یاری‌هاست (نهج‌البلاغه، حکمت ۱۱۳). راه کاهش این رنج، از تصمیم‌های کوچک و مشترک آغاز می‌شود. خانواده‌ها پیش از تعیین شکل مراسم، سقف هزینه را بر پایه توان واقعی خود مشخص کنند؛ تعداد مهمان‌ها و پذیرایی را با همان بودجه هماهنگ سازند و برای حفظ ظاهر، تعهدی فراتر از توانشان نپذیرند. بزرگ‌ترهای فامیل نیز آشکارا از مراسم ساده حمایت کنند و اجازه ندهند مقایسه با جشن دیگران، معیار تصمیم‌گیری شود. 
در مراسم ترحیم، اطرافیان می‌توانند کارهای ضروری را میان خود تقسیم کنند و به خانواده داغدار اطمینان بدهند که پذیرایی مفصل، شرط احترام به درگذشته نیست. مهمان‌ها هم با پرهیز از ایرادگرفتن و مقایسه‌کردن، سهم بزرگی در آرامش میزبان دارند. اگر به سنت گذشتگان مراجعه کنیم، تا مدتی، هزینه‌های خانواده داغدار و حتی خوراک وی را بستگان و خویشان تأمین می‌کردند.
سعدی گفته است: «تو کز محنت دیگران بی‌غمی / نشاید که نامت نهند آدمی». امروز یکی از مصداق‌های همدردی، کم‌کردن توقعات است. کاهش رنج مردم همین‌جا معنا پیدا می‌کند: اصلاح رسمی که خانواده را زیر فشار می‌برد و جایگزین‌کردن آن با همراهی و احترام. آبرو را با هزینه مراسم نسنجیم؛ گاهی بهترین هدیه ما، برداشتن یک انتظار از دوش دیگری است.