ایوب شافعی‌پور - مدرس دانشگاه بین‌المللی مذاهب اسلامی: «هفته وحدت» فرصتی است برای تأمل دوباره بر اصولی که امت اسلامی را به هم پیوند می‌دهد. یکی از این اصول، «رعایت ادب در هنگام اختلاف» است که از آن با عنوان کلی«ادب اختلاف» یاد می‌شود؛ اصلی که اگرچه در ظاهر ساده می‌نماید، اما در عمل، پایه‌گذار گفتگوهای سازنده و همزیستی مسالمت‌آمیز میان پیروان مذاهب اسلامی بوده است.
ادب اختلاف، یعنی رعایت مجموعه‌ای از اخلاق، آداب و ضوابط شرعی هنگام بروز اختلاف در یک نظر، دیدگاه یا فتوا، به‌گونه‌ای که اختلاف به نزاع و دشمنی نکشد، حقیقت علمی و خیر عمومی پایمال نشود و حرمت اشخاص و جایگاه علمی رعایت شود.
مبرهن است که اختلاف اگر بی‌ادبانه و همراه با تعصب باشد، به فروپاشی و ضعف امت می‌انجامد.
ادب اختلاف، باعث می‌شود تنوع فکری به‌جای تهدید، فرصت باشد، جایگاه برادری ایمانی و اخوت دینی محفوظ بماند و تصمیم‌ها بر اساس دلیل و احترام شکل بگیرند.
پس رعایت ادب اختلاف، مانند اکوسیستمی متنوع عمل می‌کند که حیات علمی و فقهی امت را سر زنده نگاه می‌دارد. 

ادب اختلاف در سیره امامان مذاهب اسلامی 
اختلاف در برداشت‌ها و فهم متون دینی، امری طبیعی و حتی گاه برای پویایی علمی و فکری امت اسلام لازم است. با این حال، آنچه مسیر این اختلافات را از جدال‌های زیان‌بار به گفتگوهای ثمربخش تغییر می‌دهد، «رعایت ادب» است؛ یعنی نگاه به طرف مقابل نه به‌عنوان رقیب یا دشمن؛ بلکه به‌عنوان شریک در جستجوی حقیقت.
در تاریخ اسلام نمونه‌های درخشانی از این روحیه دیده می‌شود. امام جعفر صادق(ع) در مناظرات خود با دانشمندان و فقهای دیگر مذاهب، چه در مدینه و چه در دیگر مجالس علمی، با نهایت احترام سخن می‌گفت و حتی به نظر مخالف گوش می‌داد. از سوی دیگر، ابوحنیفه، بنیانگذار فقه حنفی، به شاگردی در برخی از محافل علمی امام صادق(ع) افتخار می‌کرد و در نقل اقوال، از ایشان با احترام یاد می‌کرد. 
ایشان به دو سال افتخار شاگردی در محضر امام صادق(ع) افتخار کرده و در این باره گفته است: «لولا السنتان لهلک النعمان؛ اگر آن دو سال نبود، نعمان(ابوحنیفه) هلاک می‌شد» (به نقل از: شیخ اسد حیدر، الامام الصادق و المذاهب الاربعه ج۱، ص ۲۴۷).
همچنین مناظرات امام شافعی مؤسس مذهب شافعی با برخی فقها در بغداد، با وجود اختلاف‌نظرهای جدی، سرشار از احترام و پرهیز از بی‌ادبی بود. نقل است که شافعی می‌گفت: «رأی من درست است ولی احتمال خطا دارد، و رأی مخالفم خطاست ولی احتمال درستی دارد» (العلوانی، طه جابر، ادب الاختلاف فی الاسلام، ص ۱۰۵؛ بیهقی، مناقب الشافعی، ج۱، ص ۴۳۳).
شافعی نماز صبح را نزدیک قبر ابوحنیفه خواند و قنوت نخواند ـ با آنکه قنوت نزد او سنت مؤکده است ـ پس در این باره به او گفته شد. پاسخ داد: «آیا او را مخالفت کنم در حالی که در حضور او هستم؟» (شاه ولی‌الله دهلوی، حجه الله البالغه، ص ۳۳۵).
همه این سیره‌ها نشان می‌دهند که حتی میان علمای بزرگ، اختلاف هرگز به دشمنی منجر نمی‌شد؛ بلکه باعث رشد علمی طرفین و نزدیکی دل‌ها بود.
 امروز نیز در مواجهه با اختلافات مذهبی، الگوبرداری از این گذشتگان فرهیخته، راهی موثر برای تحقق شعار تقریب بین مذاهب و تثبیت اتحاد ملت اسلام است.
شیخ تاج‌الدین بن سبکی از فقهای مشهور شافعی نقل می‌کند:«روزی در دهلیز خانه خودمان میان گروهی بودیم. سگی از کنار ما گذشت که آب از او می‌چکید و نزدیک بود لباس‌هایمان را لمس کند؛ پس او را رانده و گفتم:« ای سگِ پسرِ سگ!» ناگهان شیخ ـ یعنی پدرش، شیخ تقی‌الدین سبکی ـ از داخل صدای من را شنید. هنگامی که بیرون آمد، گفت: چرا او را دشنام دادی؟ گفتم: جز سخن حق نگفتم؛ مگر او سگ پسر سگ نیست؟ گفت: چنین است، ولی تو سخن را در قالب دشنام و اهانت بیان کردی و چنین کاری شایسته نیست» (سیوطی، الحاوی للفتاوی، ج۱، ص ۲۸۳).
از این داستان مشخص می‌شود حتی آن بزرگان قائل به این بودند که با حیوانات نیز با کمال احترام برخورد شود و ادب در قبال آنان رعایت شود، چه برسد به انسان‌ها و افرادی که ممکن است در دین و مذهبشان با ما متفاوت باشند.
هفته وحدت نه فقط یادآور ولادت پیامبر مهربانی، که یادآور ضرورت استمرار«ادب اختلاف» برای حفظ کرامت امت واحده است.