به گزارش «اطلاعات آنلاین»، در ادامه برگزاری سلسله نشستهای «کتاب معیار» در موسسه اطلاعات، چهارشنبه ۱۱ مرداد ماه نشست نقد و بررسی کتاب «فشرده جامع تفسیر المیزان» با حضور حجت الاسلام والمسلمین محمدعلی خسروی نویسنده اثر و خلیل پروینی، استاد ادبیات عرب و منتقد برنامه، به دبیری مسعود رضوی برگزار شد.
حجت الاسلام والمسلمین محمدعلی خسروی در این نشست درباره تالیف این کتاب گفت: ترجمههای مختلفی از تفسیر المیزان علامه طباطبایی وجود دارد که بنده کتاب حاضر را بر اساس ترجمهای از مرحوم حجت الاسلام والمسلمین سید محمد باقر موسوی همدانی تالیف کردم. ترجمه آقای موسوی همدانی از دو جهت دارای جامعیت است. اول اینکه برخلاف سایر ترجمهها که از جلدهای مختلف ارائه شده، ایشان ترجمه یکدستی از تمام مجلدات این اثر ارائه کردند و ثانیا این ترجمه به نوعی به تایید خود مرحوم علامه طباطبایی هم رسیده است.
او درباره ویژگیهای این اثر گفت: «تفسیر المیزان» کتاب اخلاقی و تربیتی است که در جامعه مغفول واقع شده است؛ کتابی که پله پله انسان را به اوج میبرد؛ نکتهای که در سایر تفسیرها دیده نمیشود. طبیعتا تلخیص این کتاب به گونهای که جان کلام ادا شود و به ساختار کلامی مترجم آسیب نزند، کار بسیار دشواری بود. اما در نهایت توانستیم کل «تفسیر المیزان» که که ۱۶ هزار صفحه است در ۴ هزار صفحه خلاصه کنیم.
چالشهای تلخیص اثري فاخر
این پژوهشگر دینی درباره نحوه تلخیص این اثر گفت: برای این کار مجبور به حذف بخشهایی از اثر شدم. به عنوان مثال علامه طباطبایی در هر مبحث مطالب با ارزشی را شرح و توضیح دادهاند که خیلی مرتبط با اصل آن تفسیر نیست؛ بنابراین آنها را حذف کردم. همچنین بند گفتارها را خواندم و آنها را که میدیدم به آیهها بسیار نزدیک و برای امروز مفیدتر است را تلخیص میکردم. تلاش کردم در این تلخیص چیزی به نظرات علامه اضافه نکنم و عین همان منظور را بیاورم، اما مختصرتر.
خسروی افزود: مباحث روایی را به طور کلی کنار گذاشتم به جز مواردی خاص که در کنار آیه آورده شده است. برخی نظرات نادر و شاذ که علامه آنها را نقل و در ادامه رد کرده و هیچ تاثیری در موضوع نداشت را هم حذف کردم. همچنین یکی از ویژگیهای «تفسیر المیزان» آیات شاهد مثال است و گاهاً دو یا سه آیه برای بیان حق مطلب هر موضوع کفایت میکرد و نیازی نبود تمام آیات مربوط به آن موضوع آورده شود.
او درباره چالشهای پیش روی تلخیص این اثر گفت: تفاوتهایی بین ترجمه آیات با متن تفسیر وجود داشت که اغلب در تعارض با آیات بود. در کنار این تعارضها، انبوهی از اغلاط نگارشی در این اثر وجود داشت که بسیاری از آنها اصلاح شد. من دهها مورد از این اغلاط را در کتاب مشاهده کردم.
ضرورت تلخیص آثار فاخر برای انسان مدرن
در بخش دیگری از این نشست خلیل پروینی، استاد ادبیات عرب و منتقد، درباره کتاب «فشرده جامع تفسیر المیزان» طی سخنانی گفت: ابتدا باید بگویم کار جناب آقای استاد خسروی کار بسیار سنگینی بوده است. «تفسیر المیزان» یک دائره المعارف علوم قرآنی است که در آن مفاهیم عمیق و عینی حوزه فلسفی، جامعه شناسی، تربیتی و حتی زبانشناسی وجود دارد و تلخیص این کتاب بسیار دشوار است.
او با بیان اینکه «سنت تلخیص برای انسان مدرن که حوصله کمتری دارد ضروریتر است» گفت: این کتاب بسیار خوش ظاهر، با صفحهآرایی چشم نواز و خطی مناسب منتشر شده است. استاد خسروی در واقع کار خود بر کتاب «تفسیر المیزان» را در سه حوزه انجام دادهاند؛ تلخیص، تصحیح و بازنگاری که انصافاً هر سه کار را انجام دادهاند و همانطور که فرمودند برخی بخشها را نیز حذف کردهاند.
پروینی ادامه داد: کار دیگری که ایشان انجام دادهاند که خودش کتاب مستقلی میطلبد، رفع تضاد و اختلافات موجود میان آیات ارائه شده در این اثر و ترجمه صورت گرفته بر آن بوده است. به طوریکه آقای خسروی در مقدمه فرمودهاند که دهها مورد از این گونه اشکالات در ترجمه آیات که با دیدگاه علامه طباطبایی در تعارض آشکار بوده را یافتهاند. بر این اساس میتوانم بگویم که ترجمه صورت گرفته از سوی آقای موسوی همدانی ترجمه مناسبی بر «تفسیر المیزان» نبوده و خود علامه هم فرصتی برای ترجمه آن پیدا نکردند.
لزوم مشخص کردن اغلاط و تناقضات ترجمه
این پژوهشگر زبان و ادبیات عرب گفت: با توجه به اینکه آقای خسروی مسئولیت تلخیص، تصحیح و بازنگاری این اثر را برعهده گرفتند، انتظار میرفت این نواقص ترجمه و تناقضات با دیدگاه علامه را به گونهای مثلا در پاورقی مشخص میکردند. هرچند آقای خسروی با تواضع فرمودند قصد داشتند ساختار کلام مترجم را بر هم نزنند، اما از آنجا که کار ایشان تلخیص تصحیح و بازنگاری بود، انتظار میرفت که حداقل این اغلاط در کتاب مشخص شود.
او در ادامه سخنان خود نکاتی، چون عدم رعایت علائم سجاوندی در بخشهایی از کتاب، عدم وجود فهرست مطالب و منابع، عدم وجود عناوین اصلی و فرعی، بهم خوردن دستهبندی ارائه شده از سوی علامه طباطبایی در آیات ارائه شده، مشخص نبودن مبنای حذفیات در جریان تلخیص و ارائه ترجمههای مختلف و متنوع از برخی عبارات یکسان در کتاب را به عنوان نقدهای خود به کتاب «فشرده جامع تفسیر المیزان» عنوان کرد.