فریده مهدوی دامغانی
یک سند فرهنگی و تاریخی
رمان «سایهٔ روشن خیال» به قلم فریده مهدوی دامغانی، با ارائهٔ تصویری عمیق از یک خانوادهٔ فرهنگی و تصویرسازی دقیق از کنجکاویهای کودکانهٔ دههٔ پنجاه شمسی، به سرعت به اثری محبوب و ماندگار تبدیل شده است.
موفقیت چشمگیر کتاب «سایهٔ روشن خیال»، جدیدترین اثر فریده مهدوی دامغانی، نشان از پیوند عمیقی است که این رمان با ریشههای فرهنگی و اجتماعی جامعهٔ ایران برقرار کرده است. این اثر ۶۰۰ صفحهای که نگارش آن در سال ۱۴۰۲ به پایان رسید، پس از یک دورهٔ موفق در قالب کتاب الکترونیک، اکنون به دلیل درخواستهای مکرر مخاطبان، به صورت فیزیکی منتشر شده و در مدت زمان کوتاهی به چاپ دوم رسیده و هماکنون برای چاپ سوم آماده میشود. این استقبال کمنظیر، بیانگر ارتباط عمیقی است که این اثر با لایههای مختلف جامعه برقرار کرده است.
پنجرهای به دنیای کودکانهٔ پرشور و دغدغهمند
داستان در سال ۱۳۵۱ شمسی آغاز میشود و تمام حوادث و شخصیتها از فیلتر نگاه معصومانه و هوشمندانهٔ یک دختر ۹ ساله روایت میشود. راوی خردسال که خود نویسنده در دوران کودکی است، خواننده را به یک سفر نوستالژیک و پرجزئیات در فضای آن سالها میبرد. این بخش از رمان، به زیبایی هرچه تمامتر، کنجکاویهای بیپایان، شور و نشاط و دغدغههای خاص کودکان دههٔ پنجاه شمسی در تهران را به تصویر میکشد.
دغدغههایی که در بستر خانوادههای فرهنگی و تحصیلکردهٔ متوسط تا بالای جامعه شکل میگرفت و مملو از سؤالات عمیق، شور یادگیری و کشف جهان پیرامون بود. نویسنده با استفاده از روایتی ساده، پر احساس، طنزآمیز و شیرین، توانسته است حوادث کاملاً واقعی را با بافتی داستانی درهم آمیزد و اثری لطیف و گیرا خلق کند.
احمد مهدوی دامغانی؛ بانی عشق به فرهنگ وادب
یکی از دلایل اصلی موفقیت و استقبال بینظیر کتاب، ترسیم پرترهٔ دقیق و دلنشینی از شخصیت استاد فرزانهٔ احمد مهدوی دامغانی است. فصول متعددی از کتاب،درنهایت زیبایی به ترسیم خلق و خوی شاد، پرانرژی، مهربانی و تعهد اخلاقی و کاری ایشان از دیدگاه فرزندشان اختصاص یافته است. نویسنده به طور خاص بر روی عشق بیحد و حصر پدرش به کتابخوانی تمرکز میکند؛ عشقی که به طور مستقیم به فرزندش منتقل شد و بذر تبدیل شدن او به یک مترجم چیره دست چهار زبانه با بیش از ۶۰۰ اثر ترجمه را در آینده کاشت.
این رمان شرح میدهد که چگونه شخصیت پدر، محیطی غنی و زیبا برای آشنایی فرزند نه سالهٔ خود با شاهکارهای بی بدیل ادبیات جهان ایجاد کرد. راوی در محیط خانوادهای که فرهنگ وادب در آن جریان داشت، با نویسندگان بزرگی چون: تولستوی و داستایفسکی، پوشکین و گوگول از روسیه، بالزاک، الکساندر دوما، ژول ورن، ویکتور هوگو از فرانسه، چارلز دیکنز، لوئیس کارول، هرمن ملویل، آگاتا کریستی، رابرت لویی استیونسن از انگلستان و متون ادبی دیگر آشنا میشود. این پُرترهپردازی دقیق، فرصتی مغتنم برای آشنایی با دوران اوج نشاط و انرژی فرهنگی و ادبی استاد مهدوی دامغانی برای کسانی است که ایشان را تنها در سالهای کهنسالی میشناختند.
طیف رنگارنگ جامعه در قاب داستان
«سایهٔ روشن خیال»، تصویری رنگارنگ از جامعهٔ آن دوران را ارائه میکند. نویسنده با صداقتی بیتکلف و مهری بیپایان، به سراغ تمام طبقات جامعه میرود. از اقوام مادری گرفته تا افراد نیازمندی که او به اشکال گوناگون با آنان آشنایی پیدا میکند و به توصیف آنان می پردازد. او با ظرافتی خاص، چهرههایی گوناگونی چون «آتقی» که منشی و دست راست احمد مهدوی دامغانی در دفترخانه بوده و همچنین افراد گوناگون جامعه از بالا تا پایین را با نگاهی سرشار از محبت و دوستی نوستالژیکی به تصویر میکشد. افرادی که هر یک به شکلی ویژه، روحی والا و بزرگ داشتند و خصوصیّات اخلاقیشان موجب الهام بخشیدن به نویسنده شد تا شخصیتهای جالبی را در لا به لای صفحات کتاب خود جای بدهد و بخشهایی شاد و رنگارنگی از هر یک از آنان به خوانندگان خود تقدیم بدارد.
نگارنده اثر با همین دیدگاه ژرف، توانسته پیوند ناگسستنی طبقات اجتماعی تهران قدیم را در دل خاطرات شخصی به تصویر بکشد. همچنین رفاقتهای عمیق دوران کودکی در وجود شخصیت «بیتا»(فرزند زندهیاد دکتر حسین مرشد)، صمیمیترین دوست راوی داستان و همدم روزهای کودکیاش نیز حضوری مستمر و دلنشین دارد.
او همچنین با معرفی دوستان هم مدرسهای خود که مانند خود نویسنده، پدری با چهرهای شناخته شده در جامعه داشتند، از آنان با محبت یاد میکند؛ مانند پسر نویسنده ای معروف یا پسر مجری و هنرمند تلویزیونی و رادیویی معروف (زنده یاد منوچهر نوذری) یا حتی دو دختر کوچک خوانندهٔ بسیار معروف آن دوران که تصویر پرواز کلاغها را در غروب تهران در ترانهای زیبا یاد کرده است.
این مترجم در دوران کودکی با وجود کنجکاوی و هوش سرشار، روحی محجوب و درونگرا داشت که پناهگاه خود را در دنیای پهناور کتابها و سکوت خانهٔ پدری مییافت. او از همان سنین پایین با راهنماییهای پدرش به کتابخوانی علاقهمند شد و با شخصیتهای داستانی کتابهایش ارتباطی عمیق و آنی برقرار میکرد. او همچنین زبانهای دیکری را نیز در دوران کودکی آموخت.
استقبال و واکنش گرم و محبتآمیز و مثبت خوانندگان ایرانی نشان میدهد، آنانی که از آشنایان دور یا نزدیک یا از دوستداران و علاقهمندان به استاد مهدوی دامغانی وآثار تألیفی ایشان بودند، با خواندن این کتاب، شناخت عمیقتری از ابعاد زندگی روزمره و شخصیت دوستداشتنی ایشان پیدا کردهاند.
«سایهٔ روشن خیال» بیش از یک رمان، یک سند فرهنگی و تاریخی از برههای مشخص از تاریخ ایران و بهویژه تهران دوران قدیم است که با زبان ادبیات، خاطرات، ارزشهای اخلاقی و میراث معنوی یک ملت شریف را برای نسلهای آیندهٔ ایران ثبت و جاودانه کرده است. این کتاب در نشر«فرهنگ روز» و با مشارکت «نشر تیر» به فروش می رسد.
شما چه نظری دارید؟