اطلاعات نوشت: رفع آلودگی هوا از سال ها قبل به عنوان یک مطالبه ملی در جامعه ایران مطرح است، معضلی که فقط در سخنرانی مسئولان دستگاه های ذیربط بر ضرورت رفع آن تاکید میشود اما در مقام عمل اقدام موثری برای رفع آن به عمل نمی آید.بایگانی شدن قانون هوای پاک یکی از مصادیق ترک فعل دستگاه های ذیربط در این حوزه است.
۲۵ سال قبل و در بحبوحه اعلام هشدار کارشناسان مبنی بر روند فزاینده آلودگی هوا و مرگ و میرهای ناشی از آن، تصویب قانون هوای پاک و نامگذاری ۲۹ دی به عنوان روز ملی هوای پاک ،مردم به ویژه ساکنان کلانشهرهای کشورمان را نسبت به احساس مسئولیت مسئولان برای رفع آلودگی هوا تقویت کرد، امیدی که نه فقط به واقعیت بدل نشد ،بلکه همان قانون هوای پاک هم به دست فراموشی سپرده شد؛به نحوی که مسئولان هم دیگر سراغی از آن که با جان انسان ها و حفاظت از محیط زیست ارتباط مستقیم دارد،نمی گیرند.
اکنون از مجموع ۱۶ محور عملیاتی قانون هوای پاک و از ۲۲۸ حکم شناسایی شده برای ۲۳ دستگاه اجرایی ،سهم بسیار کمی از احکام اجرا و بقیه از خاطره ها هم حذف شده است.
برای نمونه در زمینه اسقاط خودروهای فرسوده ،باید حدود ۲۷ میلیون خودرو از چرخه فعالیت خارج شوند اما تاکنون در صد کمی از اینگونه وسایل نقلیه مستهلک از چرخه خارج شده اند و به این ترتیب حجم انبوه خودروها و موتورسیکلت ها فرسوده به انتشار هوای سمی ادامه می دهند.
ارتقای کیفیت سوخت مصرفی وسایل نقلیه موتوری یکی دیگر از مواد قانون هوای پاک است که مطابق آن باید از سال ۱۳۹۹ سوخت توزیعی کشور استاندارد ملی (یورو ۴) را دارا باشد که این مورد هم به طور کامل اجرایی نشده است.
از سویی دیگر می توان با نوسازی و توسعه ناوگان حمل و نقل عمومی، میزان آلودگی هوا را به شدت کاهش داد که البته این مهم هم در قانون هوای پاک مورد توجه قرار گرفته و برای دستگاه های ذیربط الزام آور اعلام شده ، اما دریغ از اقدام کافی و شایسته !
موارد مذکور از مصادیق بارز بی توجهی مسئولان ادوار مختلف نسبت به قصور و تقصیر در رفع معضل آلودگی هوا و بی تفاوتی ها حکایت دارد.
نامگذاری روزهای سال همواره به قصد تاکیدی دوباره برای تحقق اهدافی مشخص انجام می گیرد اما به راستی در شرایطی که تعداد روزهای هوای پاک در تک تک کلانشهرها به عدد انگشتان یک دست هم نمیرسد، می توان حتی ادعای تلاش برای رفع این مخاطره را بیان کرد ؟
به گفته کارشناسان مازوت سوزی و تردد خودروها و موتورسیکلت های فرسوده ،متهمان اصلی پیدایش شرایط اسفناک فعلی هستند و تا زمانی که این ۲ عامل حذف نشوند، نمیتوان به پایدار بودن هوای پاک در شرایط عادی و بدون باد و باران امیدوار بود.
بر همین اساس مسئولان می توانند با پرداختن به همین موضوع و بدون متهم کردن مردم نسبت به دخیل بودن در تشدید آلودگی هوا نظیر تردد با خودروهای تک سرنشین، با اجرای قانون هوای پاک بخش زیادی از معضل را رفع کرد اما متاسفانه به خاطر هزینه بر بودن اجرای این برنامه های لازم ،تعطیلی مدارس و ادرات همواره به عنوان راهکار مورد توجه قرار می گیرد.
نقش بارز ناوگان حمل و نقل بر تحقق هوای پاک در کشورمان بهانهای شد تا متصدیان این حوزه،شعار امسال ۲۹ دی ماه را «نوسازی حمل و نقل، نفس تازه شهر»در نظر بگیرند؛ شعاری که باید بیش از پیش به آن عمل کرد.
علت نامگذاری
رئیس مرکز ملی هوا و تغییر اقلیم سازمان حفاظت محیط زیست درباره علت تعیین این شعار می گوید: ناوگان حمل و نقل در اغلب کلانشهرها مانند تهران و مشهد از مهمترین منابع انتشار آلایندههای هواست.
این شرایط در شهرهایی مانند تهران و مشهد شدیدتر از دیگر شهرها و به مقداری است که آخرین سیاهه انتشار نشان داد حدودا منبع ۶۰درصد انتشار ذرات معلق و ۸۰درصد آلایندههای گازی تهران، ناوگان حمل و نقل است بنابراین بدون توجه به آلایندگی ناوگان حمل و نقل، کنترل آلودگی هوا امکانپذیر نیست. همچنین در کلانشهرهای دیگری که منابع ساکن آلاینده از نقش قابل توجهی دارند هم نمیتوان از نقش ناوگان حمل و نقل غافل شد. به عنوان مثال کلانشهرهایی مانند اصفهان و اهواز چنین شرایطی دارند.
احمد طاهری ضمن برشمردن راههای کنترل آلودگی ناشی از ناوگان حمل و نقل ، به تعدد تردد ناوگان حمل و نقل فرسوده در سطح ایران اشاره می کند و می افزاید: تعداد ناوگان حمل و نقل فرسوده بهصورت تخمینی بیش از ۲۴میلیون دستگاه است و همین امر بر ۲ چالش مهم کشور یعنی ناترازی انرژی و آلودگی هوا اثرگذار است.
وی بر اثرگذاری آلایندگی ناوگان حمل و نقل فرسوده بر هوای کلانشهرها تاکید و تصریح می کند: حدود ۸درصد ناوگان سواری شهر تهران فرسوده است اما در تهران عامل بیش از ۳۸درصد از انتشار آلایندههای هوا از مجموع ناوگان سواری، همین ۸درصد ناوگان فرسوده است. بر همین اساس فقط با خروج این ناوگان، مقدار آلایندههای هوای شهر ۳۸درصد کمتر خواهد شد. این موضوع بیانگر اهمیت توجه به اسقاط خودروهای فرسوده به دلیل اثر آنها بر آلوده شدن هواست.
تردد ۳۰هزار دستگاه خودور پیکان در تهران
رییس مرکز ملی هوا و تغییر اقلیم سازمان حفاظت محیط زیست در ادامه می گوید: به طور معمول انتشار آلودگی از هر خودرو فرسوده ۹برابر یک خودرو نوشماره با معادل مدل خود است. باید توجه داشت که بخش قابل ملاحظهای از خودروهای فرسوده کاربراتوری و دارای آلایندگی بالاست.
وی با بیان اینکه اکنون در شهر تهران، حدود ۳۰هزار دستگاه خودرو پیکان تردد میکند، تاکید کرد: این خودروها نقش قابل توجهی در انتشار آلایندهها دارند و شرایط در سایر کلانشهرها نیز به همین شکل است. از سوی دیگر این خودروها حداقل ۲ برابر خودرو نوشماره معادل خود، سوخت مصرف میکنند که این موضوع همزمان بر ناترازی انرژی و آلودگی هوا اثرگذار است.
تکلیف دولت چیست؟
طاهری درباره انتظارات قانون هوای پاک درباره خودروهای فرسوده توضیح می دهد: ماده ۸قانون هوای پاک به موضوع اسقاط ناوگان فرسوده پرداخته و تکلیفی که بر عهده دولت گذاشته از رده خارج کردن ناوگان فرسوده کشور است. از سوی دیگر در این قانون محدودیت یا ممنوعیتهایی مانند ممنوعیت تردد، حتی ممنوعیت خرید و فروش، ممنوعیت دریافت معاینه فنی و موارد جدید دیگری مثل حمل و نقل بار، کالا و مسافر نیز در نظر گرفته شده ، با این وجود هیچ کدام از این محدودیتها در سالهای گذشته اعمال نشده است.
وی می افزاید: تعداد ناوگانی که در سالهای ۱۳۹۸، ۱۳۹۹و ۱۴۰۰از رده خارج شد، بسیار ناچیز و حدودا کمتر از ۱۵هزار خودرو فرسوده بوده، این در حالیست که همان سالها حدود ۲ میلیون خودروی جدید به ناوگان حمل و نقل اضافه شد.
به گفته وی بهطور کلی از زمان قانون تصویب قانون هوای پاک تا ابتدای سال ۱۴۰۳فقط حدود ۲۰۰هزار خودرو فرسوده از رده خارج شده بود.
رییس مرکز ملی هوا و تغییر اقلیم سازمان حفاظت محیطزیست با تاکید بر عدم تعادل میان اسقاط خودرو و افزایش ناوگان گفت: دولت چهاردهم اهمیت موضوع اسقاط را به شکلی قابل قبول درک کرده و به آن پرداخته است که بر همین اساس اولین مصوبه کارگروه ملی آلودگی هوا در دولت چهاردهم مربوط به اسقاط خودروهای فرسوده بود و پیگیریها موجب شد که در سال ۱۴۰۳، ۳۵۰هزار خودرو اسقاط شود که این عدد بالاترین میزان اسقاط سالانه در تاریخ اقتصاد کشور بود.
رییس مرکز ملی هوا و تغییر اقلیم سازمان حفاظت محیط زیست ادامه می دهد: اگرچه از ابتدای سال ۱۴۰۳تا کنون نیز بیش۵۳۰هزار خودرو فرسوده از رده خارج شده، اما تعدد ترک فعلها در سالهای گذشته، منجر به انباشت وسایل نقلیه فرسوده شده و همچنان به اقدامات جدیتر نیاز است .
وی در پاسخ به این سئوال که آیا تغییری در سهم آلایندههای هوا در سیاهه انتشار جدید پیشبینی میشود؟ گفت: انتظار نمیرود که منابع اصلی به جز حمل و نقل باشد. شاید درصدی تفاوت ایجاد شده باشد اما اولویتها تغییر نمیکند. به عنوان مثال نتایج آخرین سیاهه انتشار هوای تهران نسبت به سالهای قبل تر تغییر جزیی داشت بنابراین به نظر میرسد بعد از تدوین سیاهه انتشار جدید نیز باید تمرکزمان بر ناوگان حمل و نقل باشد.
