در حالی که نمایش آثار تاریخی ایران در چین طی سال‌های اخیر به‌عنوان یکی از مهم‌ترین پروژه‌های «دیپلماسی فرهنگی» معرفی شده، تحولات اخیر منطقه‌ای و جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، نگرانی‌های تازه‌ای درباره سرنوشت این گنجینه‌های ارزشمند ایجاد کرده است به طوری که ضمن تمدید نمایشگاه مذکور این اشیا با حضور مقامات وزارت میراث فرهنگی ایران در مخازن امن در چین قرار گرفت.
به گزارش خبرنگار اطلاعات، بر اساس مصوبات دولت، ابتدا ۲۱۱ شیء تاریخی ایران از دوره‌های مختلف، از عصر آهن تا صفوی، در قالب نمایشگاه «شکوه ایران باستان» به چین منتقل شد. این آثار که شامل نمونه‌هایی شاخص همچون جام زرین مارلیک، تکوک هخامنشی، آثار ساسانی و کتیبه‌های تخت جمشید بودند، به‌صورت امانی و با پوشش بیمه‌ای قابل توجه در موزه‌های چین به نمایش درآمدند. این نمایشگاه ابتدا در پکن برگزار شد و سپس با استقبال گسترده مخاطبان، به شهرهای دیگر از جمله شانگهای و ارومچی گسترش یافت.
در ادامه این روند، ۱۵۱ شیء تاریخی دیگر نیز در قالب نمایشگاهی با عنوان «سرزمین مهر» به چین ارسال شد. این مجموعه نیز از موزه‌های مهم کشور انتخاب شده و قرار بود در مدت مشخصی به ایران بازگردد، اما با تمدیدهای مکرر، زمان حضور آن‌ها در چین طولانی‌تر شد. آخرین اعلام رسمی، بازگشت این آثار را برای اردیبهشت ۱۴۰۵ پیش‌بینی کرده بود، اما با آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران بازگشت این اشیاء تاریخی درهاله ای از ابهام قرار گرفت.
گزارش‌های منتشر شده حاکی از آن است که با افزایش تنش‌های نظامی و نگرانی از آسیب به زیرساخت‌های فرهنگی در داخل ایران، طرف چینی درخواست کرده این آثار برای مدت بیشتری در خاک این کشور نگهداری شوند. حتی برخی منابع از موافقت ایران با تمدید نگهداری این آثار تا سال ۲۰۲۷ خبر داده‌اند؛ تصمیمی که اگرچه ممکن است با هدف حفظ امنیت این گنجینه‌ها اتخاذ شده باشد، اما پرسش‌های جدی درباره مالکیت، نظارت و زمان بازگشت آن‌ها ایجاد کرده است.
 معاون میراث‌فرهنگی استان تهران، در این زمینه به خبرنگار اطلاعات گفت: با آغاز جنگ و بسته شدن حریم هوایی ما مجبور شدیم زمینی از ایران خارج شده و با سختی خود را به چین برسانیم تا وضعیت این آشیا را تعیین تکلیف کنیم ما در آخرین ایستگاهی که آثار و اشیاء تاریخی به نمایش در آمده بود آنها را با نظارت و دقت کامل چک کرده و با کارشناسی دقیق که توسط همکارانم انجام شد تک تک اشیا را بسته بندی و در جعبه‌های چوبی استاندارد قرار دادیم.
مرتضی ادیب‌زاده افزود: سپس با نظارت خودمان این بسته‌ها را در مخازن امن قرار دادیم تا زمان بازگشت این آثار به ایران در آنجا نگهداری شود. تا زمانی که کشور در موقعیت جنگی قرار دارد و پرواز امنی انجام نشود با همکاری چینی‌ها که بسیار در این زمینه با ما همراهی خوبی داشتند این آثار در آن مخازن می ماند.
وی تاکید کرد: هیچ جای نگرانی نیست ما این آثار را بر اساس پروتکلهای بین المللی و اسنادی که با طرفی چینی امضاء شده در چین نگه داری می کنیم تا زمان بازگشت آنها به ایران مشخص شود. 
بر اساس آنچه این مسئول فرهنگی اذعان داشت، باید پذیرفت که در سناریوی جنگ و بسته شدن حریم هوایی ایران، بازگرداندن آثار تاریخی عملاً به یک عملیات پیچیده و پرریسک تبدیل شده و بازگشت آنها امکان ناپذیر است. انتقال چنین اشیایی نیازمند شرایط ویژه حمل‌ونقل، بیمه‌های معتبر بین‌المللی و امنیت کامل مسیر است؛ عواملی که در شرایط جنگی به‌سختی فراهم می‌شوند. در نتیجه، حتی اگر توافقات رسمی برای بازگشت آثار وجود داشته باشد، اجرای آن ممکن است ماه‌ها به تعویق بیفتد.
از سوی دیگر، برخی تحلیلگران معتقدند ماندن این آثار در چین در شرایط جنگی، می‌تواند به‌نوعی «پناه فرهنگی» تلقی شود؛ به این معنا که آثار در مکانی امن‌تر نگهداری می‌شوند تا از خطرات احتمالی در امان بمانند. این دیدگاه البته مخالفانی نیز دارد که آن را نوعی از دست رفتن کنترل ملی بر میراث فرهنگی می‌دانند.
به هر حال، تجربه‌های گذشته نشان داده که آثار تاریخی ایران پس از نمایش در کشورهای دیگر، در نهایت به کشور بازگشته‌اند؛ حتی در شرایط دشوار مانند دوران کرونا. با این حال، شرایط جنگی می‌تواند معادلات را پیچیده‌تر کند و نیازمند تدابیر ویژه دیپلماتیک و فنی باشد.
در مجموع، سرنوشت آثار تاریخی ایران در چین اکنون در نقطه‌ای حساس قرار دارد؛ جایی میان ضرورت حفظ امنیت آن‌ها و حق بازگشت به سرزمین اصلی. آنچه در این میان اهمیت دارد، مدیریت شفاف، پیگیری مستمر و استفاده از ظرفیت‌های بین‌المللی برای تضمین بازگشت این میراث ارزشمند است؛ میراثی که نه‌تنها متعلق به ایران، بلکه بخشی از تاریخ مشترک بشریت محسوب می‌شود.