آیین بزرگداشت حکیم ابوالقاسم فردوسی با حضور جمعی از استادان، پژوهشگران و علاقه‌مندان فرهنگ و ادب فارسی، به همت انجمن آثار و مفاخر فرهنگی برگزار شد؛ مراسمی که در آن، «شاهنامه» به‌عنوان یکی از ارکان هویت ایرانی و میراثی ماندگار، محور اصلی سخنرانی‌ها قرار گرفت و از آن به‌عنوان «سپاهی از واژگان برای پاسداری از ایران» یاد شد.
در آغاز این آیین، محمود شالویی، رئیس انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، با اشاره به جایگاه بی‌بدیل فردوسی در تاریخ ایران، او را حکیمی دانست که با زبان نافذ و اندیشه‌ای ژرف، توانسته است در طول قرن‌ها در جان و ضمیر ایرانیان حضوری استوار داشته باشد. وی با تأکید بر آغاز معنوی شاهنامه، خاطرنشان کرد که این اثر سترگ با نام خداوند شروع می‌شود؛ خدایی که به تعبیر فردوسی «جان و خرد» از اوست و اندیشه انسانی از درک کامل ذات او ناتوان است.
شالویی با بیان اینکه فردوسی در کنار روایت حماسه‌های ملی، همواره بر فروتنی در برابر خداوند تأکید دارد، افزود: در نگاه این شاعر بزرگ، هر آنچه ایران به دست آورده، در سایه عنایت الهی بوده است. وی همچنین به یکی از مشهورترین آموزه‌های فردوسی اشاره کرد و گفت: تأکید بر پیوند «دانایی» و «توانایی» نشان‌دهنده اهمیت دانش در مسیر تعالی فرد و جامعه است. به گفته او، دانش و اندیشه عامل پویایی، وحدت و انسجام اجتماعی بوده و همین ویژگی‌ها در طول تاریخ به حفظ هویت ایرانیان کمک کرده است.
در ادامه این مراسم، میرجلال‌الدین کزازی، استاد زبان و ادبیات فارسی، با نگاهی تحلیلی به نقش فردوسی در تاریخ ایران، اظهار داشت: اگر فردوسی در یکی از دشوارترین دوره‌های تاریخی ایران ظهور نمی‌کرد، شاید امروز مفهومی به نام هویت ایرانی و حتی زبان فارسی به شکل کنونی وجود نداشت. وی این سخن را نه از سر احساس، بلکه مبتنی بر شناخت تاریخی دانست.
کزازی در بخش دیگری از سخنان خود، از شاهنامه به‌عنوان «سپاه واژگان» یاد کرد و گفت: فردوسی با این سپاه نیرومند در برابر تهاجمات فرهنگی ایستادگی کرد؛ سپاهی که از هر ارتشی قدرتمندتر بود. به باور او، شاهنامه اثری است که در بستر فرهنگ و اندیشه مردم شکل گرفت و توانست ایران را از خطر فروپاشی فرهنگی و هویتی نجات دهد. وی افزود: این اثر، ایران را به‌عنوان جهانی باشکوه و الهام‌بخش در ذهن و جان ایرانیان تثبیت کرده است.
شاهنامه فقط حماسه نیست
محمدجعفر یاحقی، دیگر سخنران این مراسم، نیز با تأکید بر شرایط کنونی جامعه، بازگشت به پایه‌ها و ریشه‌های فرهنگی را ضروری دانست و شاهنامه را یکی از استوارترین این پایه‌ها معرفی کرد. وی با اشاره به نیاز امروز جامعه به همبستگی، گفت: شاهنامه تنها یک اثر ملی نیست، بلکه دارای ابعادی جهانی و انسانی است و پیام آن به تمامی انسان‌ها مربوط می‌شود. یاحقی با رد نگاه صرفاً حماسی به شاهنامه، تأکید کرد که این اثر در لایه‌های درونی خود بر مفاهیمی چون همدلی، یگانگی و ارزش‌های انسانی استوار است. وی سه اصل «خرد، دانش و راستی» را از مهم‌ترین آموزه‌های شاهنامه برشمرد و افزود: این مفاهیم می‌توانند پیونددهنده انسان‌ها باشند و جامعه را به سمت تعادل و همگرایی سوق دهند. او همچنین «راستی» را یکی از مفاهیم کمتر مورد توجه اما بسیار کلیدی در این اثر دانست که در قالب دادگری و عدالت اجتماعی نمود پیدا می‌کند.
مبارزه فرهنگی فردوسی
در بخش دیگری از این آیین، محمود جعفری‌دهقی، استاد دانشگاه تهران، با بررسی الگوهای تاریخی مقابله ایرانیان با هجوم بیگانگان، به چهار مرحله اصلی اشاره کرد: مقاومت نظامی، خیزش‌های اجتماعی، ورود نخبگان به ساختار قدرت و در نهایت، مبارزه فرهنگی. وی شاهنامه را یکی از برجسته‌ترین نمودهای این مبارزه فرهنگی دانست.
به گفته او، سنت شاهنامه‌خوانی و روایت حماسه‌های ملی، از دوران باستان تاکنون استمرار داشته و در دوره‌های مختلف تاریخی، به‌ویژه پس از حمله مغول، نقش مهمی در حفظ فرهنگ ایرانی ایفا کرده است. جعفری‌دهقی تأکید کرد: شاهنامه نه‌تنها سند هویت ملی ایرانیان، بلکه اثری متعلق به تمام بشریت است که بر پایه خرد، عدالت و آزادگی بنا شده است.
در پایان این مراسم، قدمعلی سرامی، استاد زبان و ادبیات فارسی، شاهنامه را اثری چندلایه و عمیق توصیف کرد که انسان را به شناخت خویشتن فرا می‌خواند. وی با اشاره به مخاطبان گسترده این اثر، گفت: شاهنامه همه اقشار جامعه را دربرمی‌گیرد و همزمان به هویت انسانی و هویت ایرانی می‌پردازد.
سرامی شاهنامه را «نوری پایدار و بی‌زوال» خواند و افزود: این اثر همانند خورشید، نقش حیاتی در تداوم فرهنگ ایرانی دارد و می‌تواند پیوندی میان جهان مادی و معنوی برقرار کند. وی در پایان تأکید کرد که بهره‌گیری از آموزه‌های شاهنامه، می‌تواند زمینه‌ساز تقویت همبستگی، آگاهی و بالندگی جامعه باشد. این آیین در حالی به پایان رسید که تمامی سخنرانان بر یک نکته مشترک تأکید داشتند: شاهنامه، فراتر از یک اثر ادبی، ستون استوار هویت ایرانی و سرمایه‌ای فرهنگی برای امروز و آینده این سرزمین است.