اطلاعات - مینا حیدری: افزایش چندبرابری قیمت داروهای حیاتی، کمبود برخی اقلام و کاهش توان مالی خانوادهها، بسیاری از بیماران را در برابر انتخابی تلخ قرار داده است؛ ادامه درمان یا تسلیم شدن در برابر هزینههایی که هر روز سنگینتر میشوند.
هزینه درمان؛ باری سنگینتر از بیماری
عهدیه امینی از جمله کسانی است که از بیماری رنج میبرد و گرفتار دارو و درمان است. او با اشاره به دشواریهای درمان بیماریهای خاص، تأکید میکند: علاوه بر رنج جسمی و روانی بیماری، هزینههای درمان نیز فشار بسیار سنگینی به بیماران و خانوادههای آنان وارد میکند. به گونهای که در سالهای گذشته بسیاری از بیماران به دلیل ناتوانی در تأمین هزینهها، ناچار به انصراف از ادامه درمان میشدند.
او با اشاره به تجربه شخصی خود و همچنین یکی از نزدیکترین دوستانش که با سرطان دستوپنجه نرم میکند، درباره داروهای موسوم به «داروهای هوشمند» یا داروهای مورد استفاده در ایمونوتراپی توضیح میدهد. به گفته او، «ستوکسیمب» یکی از این داروهاست که براساس تشخیص پزشک متخصص و روند درمان بیماری تجویز میشود و با تقویت سیستم ایمنی بدن به مقابله با سلولهای سرطانی کمک میکند. این دارو معمولا بهصورت تزریق هفتگی یا دو هفته یکبار مصرف میشود.
او میگوید: تا پیش از تغییرات اخیر اقتصادی و حذف برخی حمایتها، هزینه هر نوبت مصرف این دارو با پوشش بیمه و ارز دولتی حدود ۶۰۰ هزار تومان بود. پس از تغییر شرایط، قیمت همان دارو به حدود ۵ میلیون تومان رسید. با این حال، در ادامه به بیماران اعلام شد که قیمت هر نوبت مصرف ممکن است به حدود ۲۵ میلیون تومان افزایش یابد؛ زیرا ارز حمایتی آن حذف شده و دارو همچنان وارداتی است.
وقتی درمان به بنبست مالی میرسد
عباس یکی دیگر از بیماران است که از آنچه آن را «بحران دارو» مینامد، گلایه دارد. او میگوید براساس تجویز متخصص انکولوژی، ماهانه به چند نوبت از داروهای خاص نیاز دارد؛ موضوعی که تنها برای این بخش از درمان، هزینهای حدود ۳۲۰ میلیون تومان در ماه ایجاد میکند. این مبلغ جدا از هزینه سایر داروها و خدمات درمانی است. او میگوید پس از شش سال درمان مستمر، اکنون در شرایطی قرار گرفته است که ادامه مسیر درمان برایش بسیار دشوار و حتی غیرممکن به نظر میرسد.
در حالی که مسئولان از تولید نمونه ایرانی این دارو خبر میدهند، بیماران میگویند هنوز این محصول بهطور گسترده در بازار عرضه نشده است و امکان دسترسی به آن را ندارند. از سوی دیگر، نمونه خارجی دارو یا از چرخه تأمین خارج یا با افزایش شدید قیمت روبرو شده است. به همین دلیل بسیاری از بیماران این پرسش را مطرح میکنند که اگر داروی ایرانی جایگزین شده، چرا همچنان در دسترس نیست؟!
یکی دیگر از بیماران نیز به تغییر شرایط بیمهها و افزایش تعرفههای درمانی اشاره میکند و میگوید: بسیاری از خدماتی که پیشتر تحت پوشش بیمه قرار داشتند، اکنون با هزینههای بسیار بالاتری ارائه میشوند. برای مثال، برخی خدمات تشخیصی و درمانی که پیشتر حدود ۴۰ میلیون تومان هزینه داشت، اکنون به حدود ۷۰ میلیون تومان رسیدهاند.
کمبود دارو و نگرانی از آینده
امینی هم به کمبود برخی داروهای هورمونی مورداستفاده در درمان سرطان پستان اشاره میکند و میگوید که پیش از این داروی موردنیاز خود را با قیمت حدود ۵ میلیون تومان تهیه میکرد، اما در ماههای اخیر با کمبود آن مواجه شده است.
پس از پیگیریهای متعدد، به او پیشنهاد شده است از نمونهای تحتلیسانس ایتالیا استفاده کند. هرچند قیمت این دارو تغییر محسوسی نداشته اما نگرانی اصلی او تداوم دسترسی به آن در ماههای آینده است.
عدهای از بیماران از مشکلات اداری و بیمهای گلایه دارند و میگویند: دریافت پوشش بیمهای برای برخی داروها نیازمند ثبت اطلاعات در سامانهها و طی شدن فرآیندهای زمانبر است؛ در غیر این صورت بیمار ناچار است دارو را با قیمت آزاد تهیه کند.
به گفته آنها، تغییر فضای مراکز درمانی نیز قابلتوجه است. بیمارستانها و مراکز تشخیصی که پیشتر با ازدحام بیماران مواجه بودند، اکنون خلوتتر از گذشته به نظر میرسند. امینی این وضعیت را نشانهای از کاهش مراجعه بیماران برای تشخیص و درمان میداند و معتقد است فشار اقتصادی باعث شده برخی افراد حتی پیگیری وضعیت سلامت خود را نیز به تعویق بیندازند.
کاهش مصرف دارو
دکتر مژگان اجودی، داروساز و داروخانهدار هم این کاهش مراجعات را تائید میکند. او درباره وضعیت فروش داروهای اساسی و تخصصی، بهویژه داروهای مورداستفاده در شیمیدرمانی، به «اطلاعات» میگوید: در ماههای اخیر، میزان مراجعه بیماران برای دریافت خدمات شیمیدرمانی کاهش یافته است. این روند در سفارش و مصرف داروهای تخصصی نیز مشاهده میشود و به تبع آن فروش این داروها کاهش پیدا کرده است.
او با اشاره به افزایش هزینههای درمان میافزاید: هزینه تزریق یک دوره درمانی که پیش از جنگ حدود دو میلیون تومان بود، اکنون به حدود شش میلیون تومان رسیده است؛ آن هم بدون احتساب هزینه داروها.
اجودی میگوید: ارز ترجیحی برخی داروها حذف شده و بیمهها نیز بسیاری از اقلام دارویی را بهطور کامل پوشش نمیدهند. هر چند برای برخی داروها نمونه داخلی وجود دارد و به همین دلیل ارز حمایتی آنها قطع شده است اما دسترسی به این نمونهها همیشه آسان نیست. در نتیجه قیمت برخی داروها از حدود ۵ میلیون تومان به ۲۵ میلیون تومان رسیده است.
او ادامه میدهد: بیماران مبتلا به سرطان و بیماریهای خاص، معمولا گزینه درمانی جایگزین ندارند و درمان آنها به یک یا دو مرحله محدود نمیشود، بلکه روندی طولانیمدت و مستمر دارد؛ از همین رو افزایش هزینهها فشار مالی سنگینی بر دوش بیماران و خانوادههایشان گذاشته است.
این داروساز همچنین از کاهش فروش مکملهای دارویی خبر میدهد و میگوید: قدرت خرید مردم به شکل محسوسی کاهش پیدا کرده است و برخی مکملها مانند امگا ۳ که پیشتر حدود ۳۰۰ هزار تومان قیمت داشته و اکنون به حدود ۹۰۰ هزار تومان رسیده، با تقاضا ی کمتری مواجه است.
دلایل کمبود دارو
دکتر مهدی پیرصالحی، معاون وزیر بهداشت و رئیس سازمان غذا و دارو در گفتگو با «اطلاعات» درباره علت کمبود برخی داروها در بازار پس از تحولات اخیر منطقهای میگوید: اگرچه شرایط جنگ و بسته شدن مسیرهای حملونقل به وضعیت موجود دامن زده است، اما ریشه بسیاری از مشکلات به مسائل ساختاری، ارزی و بوروکراسی اداری بازمیگردد.
او تأکید میکند که بخش عمدهای از کمبودهای فعلی ناشی از عدم انتقال بموقع ارز به خارج از کشور، بلاتکلیفی منابع مالی و تأخیر در تأمین مواد اولیه تولیدکنندگان داخلی بوده و بسته بودن مسیرهای دریایی و نیاز به تغییر مسیرهای لجستیکی، فرآیند واردات را با کندی مواجه کرده است.
به گفته رئیس سازمان غذا و دارو، در زمان تصویب بستههای حمایتی، فرض بر تأمین ارز دارو و تجهیزات با نرخ پایه بود، اما به دلیل محدودیت منابع دولت و کسری بودجه در سایر بخشها از جمله یارانهها، حمایت کامل از صنعت دارو با دشواریهایی روبرو شده است.
پیرصالحی با اشاره به وجود محمولههایی در مناطقی مانند بندر جبلعلی امارات، از شرکتهای تأمینکننده میخواهد تا نسبت به بارگیری و انتقال سریعتر کالاها اقدام کنند. با این حال، اطمینان میدهد که با همکاری نهادهای ذیربط، موانع موجود در حال رفع شدن هستند و پیشبینی میشود از حدود یک ماه آینده، شاهد بهبود چشمگیر در تأمین داروها و خروج از شرایط کمبود باشیم.به گفته او مکاتبات متعددی با بانک مرکزی و سازمان برنامه و بودجه انجام شده و حتی دستورات لازم نیز اخذ شده، اما به دلیل عدم تأمین منابع، اجرای کامل این دستورالعملها با تأخیر مواجه شده است.
بانک مرکزی این موضوع را در حیطه مسئولیتهای سازمان برنامه میداند و آن سازمان نیز حل مسأله را به بودجه سال آینده موکول کرده است. با وجود این، تفاهمهایی صورت گرفته است تا از خردادماه جاری تخصیص ارز افزایش یابد و منابع ریالی با سرعت بیشتری در اختیار این صنعت قرار گیرد.
رئیس سازمان غذا و دارو در بخش دیگری از سخنان خود به موضوع قیمتگذاری اشاره میکند و میگوید: در این حوزه با فشارهای متعددی از سوی مجلس، سازمان بازرسی کل کشور و سایر نهادهای نظارتی مواجهیم.در برخی موارد ناچار به افزایش قیمتها هستیم، اما تلاش میشود با کاهش حاشیه سود، قیمت نهایی برای مصرفکننده کمتر شود. این سیاست اگرچه به زنجیره تولید و توزیع فشار وارد میکند، بهویژه با توجه به تأخیر ۸ تا ۹ ماهه در دریافت مطالبات از سوی دولت، اما برای کنترل تورم و کاهش فشار بر مردم ضروری است.
پیرصالحی همچنین به موضوع حملونقل بینالمللی اشاره میکند و میگوید: خوشبختانه مسیرهای حملونقل هوایی از طریق برخی کشورهای همسایه برقرار شده است. وزارت امور خارجه و وزارت راه و شهرسازی نیز به صورت جدی در حال رایزنی برای بازگشایی مسیرهای جایگزین دیگر هستند.
معاون وزیر بهداشت تاکید میکند: دولت با جدیت پیگیر راهاندازی مسیرهای جدید است تا گرههای پشتیبانی باز شود و ترخیص کالاهای سلامتمحور با حداکثر سرعت انجام شود. وی همچنین از تأمینکنندگان و فعالان صنعت دارو میخواهد تا ظرفیتهای خود را به کار گیرند و از طریق مجاری قانونی مانند مجلس و اتاق بازرگانی، مطالبات خود را پیگیری کنند تا فرآیندها تسهیل شود.