به گزارش اطلاعات آنلاین به نقل از شورای روابط خارجی، دونالد ترامپ، رئیس جمهوری آمریکا، روز پنجشنبه گفت ایالات متحده و ایران در حال نزدیک شدن به توافقی برای حل و فصل درگیری سه ماه و نیمهای هستند که تنگه هرمز را بسته، شوکهای نفتی را در سراسر جهان ایجاد کرده و بر پیشبینیهای رشد جهانی تأثیر گذاشته است.
سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، روز جمعه گفت دو طرف «هرگز تا این حد به هم نزدیک نبودهاند». شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، که به عنوان میانجی بین تهران و واشنگتن عمل کرده، همان بعد از ظهر در یک پست در شبکههای اجتماعی ادعا کرد «متن نهایی توافق صلح حاصل شده است». در حالی که ایالات متحده و ایران احتمالاً هر توافقی را به نفع خود میدانند، یک پیمان اولیه پایان مذاکرات نخواهد بود.
انتظار میرود این توافق - یادداشت تفاهم (MOU) - آتشبس را حداقل برای شصت روز تمدید و تنگه هرمز، گلوگاه یکپنجم عرضه نفت و گاز طبیعی جهان، را باز کند. استیون کوک، عضو ارشد مطالعات خاورمیانه در شورای روابط خارجی، گفت: ما قبلاً اینجا بوده و متوجه شدهایم که طرفین نمیتوانند شکافهای باقیمانده را پر کنند. حتی اگر این کار را انجام دهند و یک یادداشت تفاهم اعلام شود، مذاکرات در مورد مسائل معوقه، به ویژه برنامه هستهای ایران، طولانی و دشوار خواهد بود.
در حالی که مفاد خاص این توافق همچنان مورد اختلاف است، در زیر شش مورد اصلی که از آغاز جنگ در مذاکرات ایالات متحده و ایران محوری بودهاند، آمده است.
تنگه هرمز
چشم بسیاری به این است که آیا ایران کنترل خود بر تنگه هرمز را برخواهد داشت یا نه. خبرگزاری مهر ایران گزارش داد که بازگشایی ظرف سی روز انجام خواهد شد. تهران مینها را پاکسازی میکند و اجازه دریافت عوارض را نخواهد داشت و واشنگتن محاصره دریایی خود را لغو خواهد کرد. خبرگزاری رسمی ایران، ایرنا، اعلام کرد که مفاد پیشنویس شامل واگذاری کنترل تنگه توسط ایران نمیشود. ایالات متحده و ایران اظهارات متناقضی در مورد این آبراه منتشر کردند، به طوری که ایران مدعی شد هرمز دیروز به روی همه ترافیکها بسته بوده و ایالات متحده روز چهارشنبه ادعا کرد که با این وجود کشتیها از این آبراه عبور میکردند.
محاصره ایران که عمدتاً از زمان شروع جنگ در اواخر فوریه اعمال شده، منابع انرژی جهانی را به شدت محدود کرده و قیمت نفت را به شدت بیثبات کرده و ظرفیت تولید برق برخی کشورها را کاهش داده است. قیمت نفت روز جمعه پس از اعلام ترامپ مبنی بر نزدیک بودن توافق، به پایینترین حد خود در هفتههای اخیر رسید.
برنامه هستهای ایران
برنامه هستهای ایران یکی از بحثبرانگیزترین مسائل بوده است. تأسیسات آن هدف حملات عمده ایالات متحده و اسرائیل در سال ۲۰۲۵ قرار گرفت و دولت ترامپ آن را دلیل اولیه برای دنبال کردن جنگ فعلی ذکر کرد. ایران اصرار دارد برنامه هستهایاش صلحآمیز است. ایالات متحده میخواهد اطمینان یابد ایران هرگز به سلاح هستهای دست نمییابد، که شامل کنار گذاشتن اورانیوم غنیشده و تعلیق برنامه هستهای ایران میشود.
توافق روی میز این است که ایران با توقف غنیسازی به مدت پانزده یا بیست سال و برچیدن سایتهای هستهای خود موافقت کند، اما این امر به مذاکرات شصت روزه بعدی موکول شده است. اِوِرز گفت: «جزئیات اینجا اهمیت دارند، از جمله اینکه رژیم بازرسی و راستیآزمایی چگونه خواهد بود.» ری تکیه، پژوهشگر ارشد شورای روابط خارجی در مطالعات خاورمیانه، ماه گذشته نوشت: تهران با ساختن کارگاههای کوچک متعدد حاوی سانتریفیوژهای پیشرفته، میتواند خارجیهای کنجکاو را برای یافتن همه آنها به چالش بکشد. اگر هر گونه ردی پیدا شود، رژیم مسیر امنتری برای تولید بمب دارد.
نیروهای نیابتی ایران
شبکهای از گروههای شبهنظامی در سراسر خاورمیانه که از سوی ایران حمایت میشوند، در سالهای اخیر به تشدید چند درگیری، از جمله جنگ اسرائیل و حماس که پس از حملات ۷ اکتبر ۲۰۲۳ آغاز شد و جنگ ایران، کمک کردهاند. حوثیها در یمن و حزبالله در لبنان بازیگران غیردولتی اصلی درگیر بودهاند: حوثیها در ۲۸ مارس به اسرائیل موشک پرتاب کردند و اسرائیل و حزبالله در ارتباط با حملات اولیه اسرائیل به ایران در ماه فوریه، چندین هفته درگیر جنگ بودند.
پیشنویس توافق ایالات متحده و ایران تصریح میکند که خصومتها از همه طرفها متوقف میشود و این شامل جبهه اسرائیل و حزبالله نیز میشود. یک مقام آمریکایی به بیبیسی گفت که ایران همچنین موافقت میکند که از گروههای تروریستی - اشاره به نیروهای نیابتی ایران - حمایت مالی نکند. در گذشته، ایران هم با مذاکره در مورد شبکه نیابتی خود مخالفت و هم از توقف خصومتهای اسرائیل در لبنان حمایت کرده است.
محدودیتهای نظامی
محدودیتهایی که ایالات متحده مایل است بر برنامه موشکی ایران اعمال کند، شاید از دشوارترین نکات مورد اختلاف برای مذاکره باشد. ایران تغییرات در برنامه موشکی خود را خط قرمز غیرقابل حل مطرح کرده است. عراقچی پس از مذاکرات ماه فوریه، در کانال تلگرام خود نوشت برنامه موشکی کشورش «هرگز قابل مذاکره نیست» و آن را «مسئلهای دفاعی» خواند. پیشنهاد متقابل ایران، منحصراً بر مسائل هستهای، کاهش تحریمها و جبران خسارت اقتصادی متمرکز است - به برنامه موشکهای بالستیک خود اشاره نمیکند.
اما اسرائیل همچنان از خارج به شدت برای تحمیل این موضوع تلاش و ایالات متحده تأکید کرده است که هر توافقی باید قابلیتهای موشکی ایران را برای تضمین امنیت منطقهای در نظر بگیرد. ایران همچنین اعلام کرده است میخواهد به عنوان بخشی از یک توافق، با الزام نیروهای آمریکایی به خروج از مناطق پیرامونی ایران، قدرت ایالات متحده در منطقه را محدود کند. ترامپ گفته است که «نمیتواند تصور کند» که این درخواست را بپذیرد.
جبران خسارت و تحریمها
ایران با نارضایتیهای مالی ناشی از حملات ایالات متحده و اسرائیل در ماههای اخیر وارد مذاکرات جنگ شد. جمهوری اسلامی خواستار غرامت شده و مقامات ایرانی از ۲۸ فوریه تاکنون ۲۷۰ میلیارد دلار خسارت مستقیم و غیرمستقیم جنگ را ادعا کردهاند. در حالی که ایالات متحده چارچوب غرامت را رد کرده، انتظار میرود توافقی شامل مشوقهای مالی برای ایران، احتمالاً به شکل آزادسازی داراییهای مسدود شده و لغو تحریمها، باشد.
ایران ادعا کرده است باید بتواند به حدود ۲۴ میلیارد دلاری که ایالات متحده و متحدانش بلافاصله پس از امضای توافق مسدود کردهاند، دسترسی پیدا کند، در حالی که مقامات واشنگتن معمولاً استدلال کردهاند داراییها باید تا زمانی که تهران استانداردهای خاصی را رعایت کند و توافق نهایی و قابل اجرا وجود داشته باشد، مسدود بمانند. هیچیک از طرفین در مورد جدول زمانی لغو تحریمها و آزادسازی داراییها انعطافپذیری نشان ندادهاند.
جنگ اسرائیل در لبنان
درگیری در لبنان هم به عنوان یک نقطه فشار برای ایران و هم به عنوان یک پیچیدگی مداوم برای دیپلماسی ایالات متحده با جمهوری اسلامی عمل کرده است. ایران صریحاً جنگ اسرائیل علیه همسایه خود را به هر گونه آتشبس احتمالی بین تهران و واشنگتن مرتبط کرده است. جمهوری اسلامی حتی در اوایل این ماه در پاسخ به عملیات اسرائیل در لبنان، مذاکرات را به حالت تعلیق درآورد.
اسرائیل، کارزار خود در لبنان را یک هدف جداگانه و مداوم - که با حمایت یا بدون حمایت ایالات متحده دنبال کرده است - تنظیم کرده است. نتانیاهو در ماه مارس گفت که اسرائیل بر «برچیدن حزبالله» به عنوان بخشی از کارزار گستردهتر خود علیه ایران متمرکز است. اورز از شورای روابط خارجی گفت: گنجاندن لبنان در این تفاهم بین ایران و ایالات متحده، همانطور که ایران خواسته است، حتی اگر اجتنابناپذیر باشد، ایدهآل نیست. برای دولت اسرائیل، توقف مبارزه با حزبالله یک کار دشوار است.