«گسترش جنگ و گشایش جبهه‌های جدید یا حوادثی غیرعمد و شاید هم تاکتیک‌هایی تازه در میدان» کدام‌یک می‌تواند تحولات نظامی اخیر در منطقه غرب آسیا و پیرامون ایران را از دریای خزر تا تنگه هرمز و خلیج فارس، توصیف کند؟ هفته‌ای که در آن اوکراین، کشتی تجاری ایران را در دریای خزر هدف قرار داد و عربستان سعودی و آمریکا مقر نیروهای حشدالشعبی را در عراق. این حملات در شرایطی که مناقشه نظامی ایران و آمریکا در یکی از مبهم‌ترین مقاطع خود قرار دارد و تبادل آتش‌ میان طرفین همزمان با تبادل پیام‌های دیپلماتیک صورت می‌گیرد، شرایط را از منظر سیاسی و نظامی پییچده ساخته است.

اینکه آیا فشار بر ایران با گسترش جبهه‌های درگیری افزایش خواهد یافت یا این اقدامات صرفا برای فشار سیاسی بیشتر و گرفتن امتیاز مذاکراتی است، چندان روشن نیست اما قدر مسلم آن است که تداوم سرایت آتش‌ جنگ به بخش‌های دیگر منطقه و حتی جهان نمی‌تواند، شرایط بازگشت به صلح را تسهیل کند، از آن رو که برای هر یک از طرف‌های درگیر در این مناقشه، شرایط متفاوتی از منافع، انتظارات و خطوط قرمز حکمفرماست که امکان اتخاذ تصمیماتی متفاوت و غیرقابل‌پیش‌بینی را افزایش می‌دهد.

در حال حاضر و در میانه درگیری‌های شبانه ایران و آمریکا و نیز تلاش میانجی‌ها برای کاستن از شدت تنش، «رحمان‌ قهرمان‌پور» کارشناس موضوعات آمریکا، معتقد است که دو طرف در تلاش هستند تا با پیش بردن دو مسیر دیپلماسی و درگیری، موقعیت خود را در هر گونه مصالحه احتمالی بالاتر ببرند. متن کامل گفت‌وگوی ایرنا با این تحلیلگر مسائل بین‌الملل را در ادامه می‌خوانید.

آمریکا و اسرائیل تلاش می‌کنند مسیرها و شیوه‌های جدیدی برای اعمال فشار بر ایران باز کنند

تحلیلگر مسائل بین‌الملل در پاسخ به این پرسش که «حمله به کشتی ایرانی از سوی اوکراین و حملات صورت گرفته به عراق نشانه‌هایی از گسترش جنگ ایران و آمریکا است، آیا گشایش جبهه‌های جدید علیه ایران به منظور فشار بیشتر بر تهران است» گفت: به نظر می‌رسد که چنین است و در واقع آمریکا و اسرائیل تلاش می‌کنند مسیرها و شیوه‌های جدیدی برای اعمال فشار بر ایران باز کنند. گفته می‌شود که در دیداری که بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر رژیم اسرائیل با دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا در کاخ سفید داشته، این موضوع، یعنی راه‌های جدید برای اعمال فشار بر ایران، مورد بررسی قرار گرفته، اما هنوز جزئیات آن به بیرون درز نکرده است.

ورود نظامی عربستان به درگیری ایران و آمریکا یک نقطه عطف است

قهرمان‌پور در توضیح چرایی این اتفاق گفت: ظاهراً آمریکایی‌ها در برابر استراتژی ایران برای گسترش جغرافیای جنگ، متقابلاً تلاش می‌کنند که آن‌ها نیز جغرافیای جنگ را گسترش دهند. نشانه‌های آن، همان‌طور که اشاره کردید، یکی حملات اوکراین به شناور ایرانی و دیگری حملات مشترک آمریکا و عربستان به مقرهای حشدالشعبی در عراق است. به نظرم، این یک نقطه عطف در این منازعه محسوب می‌شود. تا کنون، دست‌کم آمریکایی‌ها و کشورهای منطقه در ورود مستقیم به برخورد با محور مقاومت احتیاط می‌کردند و سعی می‌کردند اسرائیل این کار را انجام دهد یا عملیات مخفی انجام می‌دادند اما حملات دو روز گذشته آمریکا و عربستان به مقرهای حشدالشعبی و به شهادت رسیدن تعدادی از اعضای آن، به نظر می‌رسد حکایت از یک رویکرد جدید در مقابله با ایران از سوی آمریکا دارد.

عربستان نگرانی گذشته درباره حمله به اعضای محور مقاومت را ندارد و آماده تشدید تنش است

قهرمان‌پور درباره «حملات عربستان سعودی و آمریکا به مقرهای حشدالشعبی در عراق و اینکه آیا پیام مشخصی برای ایران دارد یا صرفا تبعات ابهام در وضعیت منطقه و تداوم تنش‌هاست» گفت: حملات آمریکا و عربستان به حشدالشعبی از چند نظر مهم است. نخست اینکه عربستان به وضوح نقش داشتن در این حملات را پذیرفته که مسئله بسیار مهمی است. تا به حال، عربستان سعی می‌کرد موضع صریح و شفافی در این مورد نگیرد و به‌اصطلاح احتیاط پیشه کند؛ اما اینکه عربستان این کار را انجام داده، پیامش این است که آماده است در جاهای دیگری نیز، در صورت لزوم، به محور مقاومت حمله کند که احتمالاً درگیری‌های بعدی در یمن خواهد بود.

وی افزود: از طرف دیگر، پیام آن این است که هر جایی که پهپادها از آنجا به سمت عربستان فرستاده شوند، عربستان آن نقاط را هدف قرار خواهد داد. پیام دیگر، که باز هم حائز اهمیت است، همکاری عربستان با آمریکاست. ما می‌دانیم که پس از آنکه ترامپ اعلام کرد عملیات آزادسازی کشتی‌ها را در تنگه هرمز انجام می‌دهد، عربستان و قطر با آمریکا همکاری نکردند و گفتند که این کار می‌تواند منجر به تشدید بحران در منطقه شود. بنابراین، وقتی عربستان به‌صورت مشترک با آمریکا علیه حشدالشعبی اقدام نظامی انجام می‌دهد، می‌تواند این معنا و پیام را داشته باشد که دیگر نگرانی گذشته را ندارد و در واقع می‌خواهد به ایران بگوید که آماده تشدید تنش است و در صورتی که این روند ادامه پیدا کند، ممکن است وارد درگیری مستقیم با ایران شود.

ترامپ تشکیل ائتلاف چندگانه علیه ایران را محک می‌زند

تحلیلگر روابط بین‌الملل در ارزیابی «دلایل حمله اوکراین به کشتی ایرانی»، گفت: در مورد چرایی این حمله دلایل زیادی مطرح شده است. در واقع، از ابتدا هم اوکراین به نوعی مواضع تندی علیه ایران داشت و معتقد بود که ایران پهپادهای شاهد را در اختیار روسیه قرار داده و روسیه از این طریق به اوکراین حمله می‌کند. اما اینکه چرا در این مقطع این کار را انجام داده و چرا این زمان را انتخاب کرده، می‌تواند چند دلیل داشته باشد. یکی اینکه ولودیمیر زلنسکی، رئیس جمهور اوکراین اعلام کرده یک کمپین چهل‌روزه فشار سنگین علیه روسیه را انتخاب کرده تا ولادیمیر پوتین، رئیس جمهور روسیه را وادار به صلح کند. پیش از این نیز شاهد بودیم که اوکراین به پالایشگاه‌های روسیه حمله کرد و حتی روسیه مجبور شد خواستار خرید بنزین از قزاقستان شود. بنابراین، شاید بتوان این موضوع را نیز در همین راستا، یعنی اعمال فشار بیشتر بر روسیه برای پذیرش صلح، قلمداد کرد.

قهرمان‌پور موضوع دیگر موثر را اینگونه توضیح داد: شاید بتوان با قدری احتیاط به آن اشاره کرد، این است که این اقدام شاید با اطلاع آمریکا بوده یا دست‌کم آمریکا با آن مخالفت نکرده است. معنای این مسئله می‌تواند این باشد که آمریکا در حال ارسال این پیام به ایران است که اگر قرار باشد جنگ گسترش پیدا کند، آمریکا نیز می‌تواند از طریق اوکراین، عربستان و دیگر متحدان خود به ایران فشار وارد کند. ما در یک ماه گذشته شاهد روندی بودیم که طی آن برخی در آمریکا گفتند آقای ترامپ به‌تنهایی نمی‌تواند از پس ایران برآید و باید یک ائتلاف شکل بگیرد. زمزمه‌های این موضوع نیز شنیده می‌شد. شاید بتوان گفت اقدامی که اوکراین انجام داده، از جمله اقداماتی است که احتمالاً آمریکایی‌ها تا پیش از این علاقه زیادی به آن نداشتند، اما اکنون به آن تمایل نشان می‌دهند.

وی افزود: می‌دانیم که آقای زلنسکی بارها به ترامپ گفته بود که می‌تواند در زمینه رهگیری پهپادهای ایرانی به آمریکا کمک کند، اما آمریکا تمایل زیادی به این کار نشان نداد. در هر صورت، اقدام اوکراین علیه ایران و اقدام عربستان علیه حشدالشعبی نشان می‌دهد که شاید در کاخ سفید، درباره همان اقدامات جدیدی که شما نیز به آن اشاره کردید، این باور وجود دارد که ترامپ بتواند با همکاری برخی متحدان خود، گستره جغرافیایی جنگ علیه ایران را گسترش دهد.

ایران و آمریکا مسیر دیپلماسی و درگیری را به‌طور هم‌زمان پیش می‌برند

قهرمان‌پور در تحلیل چشم‌انداز پیش‌روی جنگ و اینکه آیا باید منتظر جنگ تمام‌عیار در جغرافیای منطقه و یا حتی فراتر از آن باشیم یا این اقدامات آخرین فشارها پیش از رسیدن به راه‌حل دیپلماتیک است، گفت: فعلاً به نظر می‌رسد که هم ایران و هم آمریکا به این جمع‌بندی رسیده‌اند که هر دو مسیر، یعنی هم دیپلماسی و هم درگیری، را به‌طور هم‌زمان پیش ببرند. در این زمین بازی، هر دو طرف تلاش می‌کنند از همه توانمندی‌های خود استفاده کنند تا طرف مقابل را وادار به امتیاز دادن کنند.

وی افزود: از این رو، سخنی که آقای ترامپ دیروز مطرح کرد و گفت که «این دفعه نوبت ماست»، به‌خوبی نشان می‌دهد که حتی در داخل کاخ سفید نیز این باور وجود دارد که همچنان باید مسیر دیپلماسی به موازات مسیر اقدام نظامی ادامه پیدا کند. این مسئله احتمال فرسایشی شدن درگیری کنونی را افزایش می‌دهد.