محمدعلی حیدری هائی

معادلات سیاسی درعراق معمولا پیچیده، پر دست انداز و بعضا زمان بر و پر حاشیه است، چراکه سیاست و سیاست گذاری در حکومت ۲۳ ساله عراق، از یک مثلث اثرگذار بطور مستقیم متاثر است. سه ضلع این مثلث آمریکا، قدرت های منطقه ای و مناسبات قدرت در داخل است که در هر تحول و تصمیم گیری، اثر سایه روشن آن دیده می شود. این امر باعث شده است عراق از سال ۲۰۰۳ یعنی زمان حمله خارجی و اشغال کشور توسط آمریکا و سقوط دیکتاتور، بارها تا لبه پرتگاه فروپاشی رفته، اما به لطف قوه عاقله مرجعیت و 
جریان های سیاسی، بازگشته است.
اکنون نیز که به ۳۰ سپتامبر موعد ضرب الاجل دولت علی 
فالح الزیدی به گروه های مسلح جهت خلع سلاح و همچنین خروج نیروهای نظامی آمریکا از عراق نزدیک می شویم، بار دیگر اثرات مخرب آن سه ضلع بر فضای سیاسی عراق سایه افکنده و شیپورچیان جنگ، برای شعله ور کردن یک جنگ خانگی در اردوگاه شیعه بسیج شده اند.طی هفته های اخیر یکی از اضلاع مثلث، یعنی آمریکا و اسرائیل همچنان در حال فشار بر دولت الزیدی بوده است. 
این موضوع تا آنجا حکومت عراق را تحت تاثیر قرار داده که هفته گذشته و در جریان سفر رئیس مجلس شورای اسلامی به بغداد، 
نزار آمیدی، رئیس جمهور کرد تبار عراق مجبور شد بارها در برابر رسانه ها تاکید کند که هیچ مقام ایرانی خواستار تاخیر در پرونده مربوط به خلع سلاح یا انحصار سلاح در دست دولت نشده است.
آمریکایی ها در جریان سفر ماه گذشته الزیدی به واشنگتن هم او را رها نکردند و بیشترین انرژی خود را بر موضوع خلع سلاح نیروهایی متمرکز کردند که طی سالیان گذشته علیه تروریسم و داعش در منطقه جنگیده اند و همین کار را برای دولت الزیدی در امر خلع سلاح سخت و سنگین کرده است.ضلع دیگر یعنی بازیگران منطقه ای هم کم نگذاشته اند و در راس آنها عربستان طی ماه های اخیر تلاش زیادی کرده تا از فرصت تنش های منطقه ای و جنگ آمریکا علیه ایران، ضربات خود را به تشکیلات الحشدالشعبی بزند که البته در جریان برگزاری آئین پیاده روی اربعین یک ضربه هم زد. 
سعودی ها با حمله مشترک با آمریکا به یک موکب متعلق به الحشدالشعبی در موسم اربعین، پیامی ویژه برای بغداد و رئیس جوان دولت آن ارسال کردند و آن اینکه بغداد باید حق برادر بزرگتر را به رسمیت بشناسد. سعودی ها که دشمنی شان با الحشدالشعبی به دوران جنگ علیه داعش طی سال های ۲۰۱۴ تا ۲۰۱۸ بازمی گردد، با انجام آن حمله عملا سفر قریب الوقوع الزیدی به ریاض را به تعلیق درآوردند و بجای آن از یک هیات امنیتی عراق در پایتخت سعودی استقبال کردند .
ضلع سوم که معطوف به مناسبات قدرت در داخل عراق است و بعضا از سوی جریان های خاص هدایت و شارژ می شود، با فشار سیاسی بر دولت از طریق جریان های خود در داخل حاکمیت، در تکمیل دو ضلع پیش گفته تلاش زیادی کردند تا اینگونه القا کنند که عراق در آستانه جنگ داخلی است. بنابراین موجی از خبرسازی ها شکل گرفت و البته این بار جنگ داخلی در داخل اردوگاه شیعه تعریف می شد. 
رسانه های جریان های پیش گفته، چنان بر طبل های جنگ داخلی کوبیدند که موضوع در عراق رنگ و بوی جدی به خود گرفت و در عین حال واکنش های گسترده ای طی روزهای گذشته در پی داشت.واکنش ها در برابر شیپورچیان جنگ در عراق، بیانگر بیداری جریان های سیاسی بود؛ بطوری که شیخ همام الحمودی رئیس مجلس اعلای اسلامی عراق به نقش مرجعیت (آیت الله سیستانی) اشاره و تاکید کرد هرگونه تلاش برای شعله ور کردن آتش جنگ داخلی میان شیعیان محکوم به شکست است.
نخست وزیر عراق هم در بحثی پیرامون خلع سلاح گروه های مسلح گفت هیچ احتمالی در خصوص برخورد نظامی وجود ندارد و به دشمنان اجازه نخواهیم داد سوء استفاده کنند.پیشتر هم شیخ ناظم السعیدی مسئول اجرایی جنبش النجباء عراق به عنوان یکی از گروه های مخالف طرح دولت، گفته بود پیمان ما با برادران نظامی شکسته نخواهد شد .قاسم الاعرجی مشاور امنیت ملی نیز بر ضرورت قطع پیوند میان احزاب سیاسی و یگان‌های الحشد الشعبی تأکید کرد، اما درباره برخی گروه های مخالف خلع سلاح گفت این گروه‌ها دشمنان حکومت نیستند، بلکه بخشی از آن محسوب می‌شوند و رویارویی با این گروه‌ها خط قرمز است و حکومت، پس از تحویل سلاح، بزرگ‌ترین ضامن آن‌ها خواهد بود.
 عمار حکیم رئیس ائتلاف نیروهای ملی و رهبر جریان حکمت نیز در دو دیدار جداگانه با مقام هایی از سفارت آمریکا و انگلیس در بغداد، در خصوص بحث خلع سلاح بر استفاده از زبان تفاهم و گفت وگو تاکید کرد و در عین حال به آنان متذکر شد که سلاح های در اختیار این گروه ها، در مقابله با داعش نقش داشته و بکار گرفته شده است و آنها هزاران شهید برای آزادسازی سرزمین های اشغال شده توسط داعش تقدیم عراق کرده اند.
عدنان فیحان، نایب‌رئیس اول پارلمان عراق هم در خصوص پیامدهای طرح خلع سلاح گفت مطمئن است هیچ‌گونه درگیری میان گروه‌های شیعه رخ نخواهد داد .فیحان درباره گروه های الحشدالشعبی گفت آنها پس از سقوط موصل و ورود جنایتکاران به استان‌ها و صدور فتوای مبارک جهاد کفایی از سوی 
آیت الله سیستانی، در شرایط ویژه و فوق العاده تشکیل شدند. این نیروها ماهیتی هم قانونی و هم عقیدتی یافته اند و به عاملی تعیین‌کننده در برقراری امنیت تبدیل شده اند.واکنش ها به فضاسازی جنگ داخلی در اردوگاه شیعه، پاسخی به جنگ افروزان و تضمین به مردم عراق بود؛ از سال ها پیش تلاش های زیادی شده تا نیروهای شیعی را در عراق به جان هم بیاندازند. با اینحال، تجربه تاریخی نشان داده که دولت های عراق معمولا به شکل ایمن از گردنه های سخت سیاسی و امنیتی از سوی مثلث اثرگذار عبور کرده اند که مهمترین عامل آن نقش بی بدیل مرجعیت و ساختار منعطف سیستم سیاسی است.
در کنار آن، گفت وگوها و نشست های دو و چندجانبه - بدون کشیده شدن به عرصه رسانه - میان دولت، جریان های سیاسی و گروه های مخالف خلع سلاح در جریان است و راس هرم تصمیم گیری در تلاش است این مسیر بدون غلطیدن در گرداب منازعات مسلحانه طی شود.