به گزارش اطلاعات آنلاین به نقل از الجزیره، خواجه آصف، وزیر دفاع پاکستان و همتای کویتی او شیخ عبدالله علی عبدالله السالم الصباح، «توافقنامه پروتکل ۲۰۲۶» را در راولپندی امضا کردند.
اسلامآباد در بیانیهای اعلام کرد که بر اساس این توافق، نیروهای مسلح پاکستان به آموزش ارتش کویت، تقویت ظرفیت دفاعی آن و کمک به مدیریت مرزها کمک خواهند کرد. این توافقنامه بر اساس توافقنامهای اساسی که در ژوئن ۲۰۲۳ امضا اما ماه گذشته رسماً در کویت تصویب شد، بنا شده است.
در سالهای اخیر، پاکستان یک پیمان دفاعی مشترک با عربستان سعودی امضا کرده، به یک توافقنامه امنیتی جمعی سهجانبه با عربستان سعودی و ترکیه به نام «پیمان مکه» پیوسته، هزاران سرباز و یک اسکادران جنگنده را به عربستان سعودی اعزام کرده و ترتیبات آموزشی با قطر را تعمیق بخشیده است.
پاکستان دهههاست که به ارتشهای خلیج فارس آموزش و نیروی انسانی ارائه میدهد. آنچه تغییر کرده، سرعت و شفافیت این نقش و آمادگی پایتختهای خلیج فارس برای رسمی کردن آن از طریق توافقنامههای امضاشده به جای همکاریهای خاموش است.
سوالی که در مورد این سلسله توافقنامهها مطرح میشود، کمتر در مورد یک پیمان خاص، بلکه در مورد خود الگو است: چرا کشورهای خلیج فارس همچنان به پاکستان روی میآورند و پاکستان با گفتن بله چه چیزی به دست میآورد؟
یک رابطه رسمیتر
کویت جدیدترین کشور خلیج فارس است که به اسلامآباد روی آورده است. همکاری دفاعی با کویت به اواخر دهه ۱۹۶۰ برمیگردد. در جنگ خلیج فارس در سالهای ۱۹۹۰-۱۹۹۱، پاکستان یک گروه نظامی بزرگ را به عربستان سعودی اعزام کرد که پس از حمله عراق به کویت در سال ۱۹۹۰، در اطراف مکه و مدینه به صورت دفاعی مستقر شدند.
زاهد محمود، ژنرال دو ستاره سابق پاکستانی و تحلیلگر دفاعی فعلی، گفت که تاریخ، زمینهساز امضای توافقنامه روز پنجشنبه است. او به الجزیره گفت: «همکاری دفاعی پاکستان و کویت چیز جدیدی نیست.»
به گفته محمود، این توافقنامه را نمیتوان با توافقنامه دفاع متقابل راهبردی (SMDA) که پاکستان سپتامبر گذشته با عربستان سعودی امضا کرد، مقایسه کرد. این توافقنامه هیچ بندی شبیه به تعهد اصلی پیمان مکه یا SMDA ندارد، که هر دو تجاوز به یک امضاکننده را تجاوز به همه میدانند.
همکاری با کویت شامل آموزش، لجستیک، اشتراکگذاری اطلاعات و رزمایشهای مشترک است که توسط یک کمیته نظامی مشترک سالانه نظارت میشود.
محمود گفت: «آنچه میتوانیم بگوییم این است که به نظر میرسد کویت از همکاری دفاعی پایه به سمت یک همکاری امنیتی ساختاریافتهتر در حال حرکت است. این بدان معنا نیست که تعهد دفاع جمعی به سبک ماده ۵ وجود دارد. اما این توافقنامه به طور قابل توجهی نهادینهتر و ساختاریافتهتر از قبل است.»
عمر کریم، یکی از اعضای وابسته در مرکز تحقیقات و مطالعات اسلامی ملک فیصل در ریاض، به الجزیره گفت که توافق جدید نه تنها به پاکستان در توسعه قابلیتهای دفاعی گستردهتر کویت، بلکه به طور خاص در تأمین امنیت مرز آن با عراق نیز نقشی میدهد.
او افزود: «اگر نیروهای پاکستانی به کویت اعزام و در مرز آن مستقر شوند، اساساً این توافق را به توافق پاکستان-عربستان نزدیکتر میکند. در حال حاضر، تعامل دفاعی پاکستان با کشورهای خلیج فارس در حال شکلگیری شکل ملموستری است. اگرچه هنوز اساساً یک چتر امنیتی نیست، اما به این کشورها کمک میکند تا مشارکتهای دفاعی خود را متنوع کرده و لایه دیگری از بازدارندگی را اضافه کنند.»
یوسف الملا، سرلشکر بازنشسته نیروی هوایی کویت، در مصاحبه با رسانه العربی الجدید نکته مشابهی را مطرح و خاطرنشان کرد که توانایی رو به رشد نظامی-صنعتی و وضعیت هستهای پاکستان به آن «وزن راهبردی» میدهد.
آنچه پاکستان به ارمغان میآورد
تحلیلگران معتقدند اعتماد به ضمانتهای امنیتی واشنگتن در خلیج فارس پس از حمله اسرائیل به مجتمعی که میزبان مقامات حماس در دوحه قطر بود، در سپتامبر ۲۰۲۵ تضعیف شد. رهبران حماس بخشی از تیم مذاکرهکنندگانی بودند که در آن زمان در مذاکرات غیرمستقیم با اسرائیل، زمانی که اسرائیل قطر را بمباران کرد، شرکت داشتند.
چند روز بعد، پاکستان و عربستان سعودی توافقنامه همکاری امنیتی (SMDA) را امضا کردند. در جریان جنگ آمریکا و ایران که در فوریه امسال آغاز شد، حملات ایران به اهداف آمریکایی و کویتی در خاک کویت آغاز شد، از جمله حملهای که به کشته شدن شش سرباز آمریکایی در نزدیکی بندر شعیبه انجامید.
سلمان الجوانا، رئیس بخش مطبوعات سیاسی سندیکای روزنامهنگاران کویت، به العربی الجدید گفت که این توافق «نباید به عنوان یک پیمان دوجانبه معمولی تلقی شود، بلکه باید در چارچوب تغییر شکل فضای امنیتی در خلیج فارس پس از تشدید تهدیدات منطقهای در نظر گرفته شود».
مزایای خود پاکستان به توضیح این موضوع کمک میکند که چرا از این تغییر شکل بهرهمند میشود. کریم خاطرنشان کرد که پاکستان تنها کشور مسلح به سلاح هستهای در جهان اسلام است.
همچنین فضای دیپلماتیک نادری را اشغال میکند: این کشور یک میانجی اصلی در جنگ بین ایالات متحده و ایران است، رهبری آن مورد اعتماد هر دو کشور است، در عین حال روابط قوی با کشورهای عربی خاورمیانه و چین، ابرقدرت نوظهوری که کشورهای منطقه میخواهند آن را به خود جلب کنند، مدیریت میکند.
این امر به کشورهایی که به طور سنتی به چتر امنیتی ایالات متحده متکی بودهاند، اجازه میدهد تا گزینههای خود را بدون اینکه واشنگتن را مانند مجموعه مشابهی از توافقات با چین ناراحت کنند، گسترش دهند.
چه سودی برای پاکستان دارد؟
آنچه اسلامآباد به دست میآورد، کمتر از آنچه ارائه میدهد، قطعی است. طبق گزارش بانک دولتی پاکستان، پاکستان در سال مالی گذشته ۴۱.۶ میلیارد دلار حواله دریافت کرده که نزدیک به نیمی از آن از عربستان سعودی و امارات متحده عربی بوده است.
فیلد مارشال عاصم منیر در سال ۲۰۲۳ به بازرگانان پاکستانی گفت که کشورهای حوزه خلیج فارس میتوانند تا ۱۰۰ میلیارد دلار در این کشور سرمایهگذاری کنند. سه سال بعد، سرمایهگذاری انجامشده هنوز کسری از این رقم است.
کریم گفت آنچه پاکستان میتواند از کویت انتظار داشته باشد، هنوز مشخص نیست: «نمیدانیم پاکستان در عوض چه چیزی به دست خواهد آورد، اما به احتمال زیاد حمایت کویت میتواند به شکل تأمین انرژی یارانهای باشد، هر چند این حمایت تنها در صورتی محقق خواهد شد که ماجرای تنگه هرمز به نحوی پایان یابد. کویت همچنین ممکن است ویزا را برای کارگران پاکستانی باز کند.» این کشور در حال حاضر محل سکونت حدود ۹۵۰۰۰ پاکستانی است.
