قرار است این مسیر جدید به سازمان دریانوردی بینالمللی هم اعلام شود تا به صورت رسمی، ثبت و همه دنیا از آن مطلع و هنگام بازگشایی تنگه هرمز از آن بهرهمند شوند. این نخستین نشست مشترک کشورهای همسایه پس از آغاز تهاجم نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران در سال گذشته است. این رویداد مهم و از نظر تاریخی، بیسابقه، حاوی پیامهای بسیاری است.
برخی نکات و پیامهای این توافق را اینگونه میتوان برشمرد:
۱ـ تقویت اقتدار ایران: امضای این توافق نشانه قدرت و اقتدار ایران در منطقه است. آمریکا و رژیم صهیونیستی در طول دو سال گذشته با جنگ و تهاجم مستقیم نظامی به خاک ایران و قبل از آن، با انواع فشارها و تحریمها تلاش کردند قدرت ملت ایران را در هم بشکنند و با همکاری و همراهی برخی کشورهای عربی و غربی از هیچ اقدامی اعم از نظامی و غیرنظامی در این راه دریغ نورزیدند. جمهوری اسلامی ایران اما با اقتدار و با تکیه بر پشتیبانی مردمی، قدرت نظامی و رهبری خردمندانه نظام ـ حتی پس از آنکه دشمن در اولین گام در جنگ رمضان، امام خامنهای را به شهادت رساند ـ، توانست توطئه دشمن را نقش بر آب کند و با حفظ و تقویت اتحاد داخلی و بهرهگیری از ظرفیتهای نوین نظامی خویش، ضربات مهلکی بر دشمن وارد آورد و او را سرجای خود بنشاند.
این شرایط امروز به گونهای است که همه کارشناسان و تحلیلگران سیاسی و نظامی دنیا اعتراف میکنند بر خلاف خواست آمریکا، ایران نه تنها در این جنگ تضعیف نشده، بلکه قویتر و مقتدرتر در عرصه جهانی و منطقهای ظاهر شده است. بسیاری از شهروندان ایرانی که در ماههای اخیر به کشورهای مختلف مسافرت داشتهاند، به اتفاق اذعان میکنند که اعتبار و احترام ایران و مردم آن پس از جنگ اخیر نزد دیگر ملتهای دنیا بسیار بیشتر و افزونتر شده است. آنچه امروز در مسقط پایتخت عمان رقم میخورد، نشانه روشن دیگری از این اقتدار است.
۲ـ بیاعتمادی به آمریکا: ایران سالها است به کشورهای منطقه گوشزد میکند بر خلاف تصور برخی دولتمردان عربی و اظهارات مقامهای آمریکایی، که اطمینان میدادند پایگاههای آمریکا برای کشورهای همسایه امنیت به همراه میآورد، این پایگاهها نه تنها برای مردم و کشورهای منطقه چنین دستاوردی نداشته بلکه خود به عامل ناامنی، تهدید و تنش تبدیل شده، هزینههای فراوان امنیتی، سیاسی، اقتصادی و فرهنگی برای کشورهای میزبان به همراه آورده و عملاً، این پایگاهها را به ضد فلسفه وجودی خود مبدل میکند.
جنگهای دو سال اخیر ثابت کرد آنچه ایران میگفت کاملاً درست بود. با پاسخ متقابل ایران به تجاوزات دشمن آمریکایی و حملات مکرر آن به پایگاههای آمریکا در کشورهای مختلف، مدتها است امنیت این کشورها از دست رفته، نگرانی در میان مردم آنها افزایش یافته و این پایگاهها به منافع کشورهای همسایه بشدت آسیب زده است. این وضعیت، در مجموع، موجب بیاعتمادی گسترده مردم و کشورهای منطقه به آمریکا شده است.
۳ـ پایبندی ایران به تعهدات: پیام دیگر نشست امروز مسقط، یادآوری این نکته به همه کشورهای منطقه و جهان است که ایران همچنان به تفاهمنامه اسلامآباد متعهد است و اجرای آن، یکی از مهمترین پیش نیازهای توقف جنگ و درگیری در خلیجفارس و فراتر از آن به شمار می رود. در تفاهم نامه ۱۴بندی اسلام آباد که ۲۲ خردادماه با میانجیگری پاکستان میان رؤسای جمهوری ایران و آمریکا امضا شد، ایران متعهد شده بود از طریق رایزنی با کشورهای همسایه و عمان به عنوان همسایه جنوبی تنگه هرمز بر سر سازوکار جدید تردد کشتیها در این مسیر توافق کند.
با این حال، در همان نخستین روزها، آمریکا بیتوجه به مفاد تفاهمنامهای که امضا کرده بود، در صدد برآمد کشتیها را از مسیری تفاهم نشده عبور دهد. و همین امر، آتش دور جدید درگیریهای موسوم به «نبرد هرمز» را از همان روز تاکنون برافروخت.اما، با وجود تنشهای نظامی میان ایران و آمریکا، مسئولان ایرانی و عمانی به مذاکرات خود برای ترسیم مسیر جدید کشتیرانی ادامه دادند. و هفتهها است در این زمینه تفاهم کردهاند اما آمریکا همچنان کارشکنی میکند. آنچه امروز در مسقط امضا میشود، به همه جهانیان نشان میدهد که جمهوری اسلامی ایران همانطور که بارها گفته و عمل کرده است، همواره به تعهدات خود عمل میکند.
۴ـ تأمین منافع همسایگان: نکته مهم دیگر نشست مسقط، اثبات این حرف جمهوری اسلامی ایران است که بارها تأکید کرده است که تأمین منافع همسایگان را برای خود یک اولویت جدی میداند و آن را یکی از اصول سیاست خارجی خویش می شمارد.
کشورهای عراق، کویت، عربستان سعودی، قطر، بحرین، و امارات متحده عربی ۶ کشوری هستند که بخش عمده یا تمامی راههای ارتباطی دریایی آنها با دیگر نقاط جهان از طریق تنگه هرمز محقق میشود؛ همان تنگهای که ایران و عمان در دو سوی آن قرار دارند و جنگهای اخیر نشان داد کنترل کامل آن در اختیار ایران است.همانطور که ایران بارها اعلام کرده و در عمل هم نشان داده است، قصد ندارد در این جنگ، مردم کشورهای منطقه قربانی شوند.
حضرت آیتالله سیدمجتبی حسینی خامنهای رهبر انقلاب اسلامی بیستم فروردین در پیامی به مناسبت چهلمین روز شهادت قائد عظیمالشأن انقلاب در این باره چنین گفتند: «به همسایگان جنوبی ایران میگویم که شما در حال دیدن یک معجزه هستید. پس درست ببینید و درست درک کنید و در جای درست بایستید و به وعدههای دروغین شیاطین بدگمان باشید. ما هنوز منتظر واکنش مناسبی از سوی شما هستیم تا برادری و خیرخواهی خود را به شما نشان دهیم. این صورت نمیگیرد مگر با اِعراض شما از مستکبران که هیچ فرصتی را برای تحقیر شما و استثمارتان از دست نمیدهند. این را همه باید بدانند باذن الله تعالی ما حتماً متجاوزین تبهکاری که کشور ما را مورد حمله قرار دادند را رها نمیکنیم. حتماً غرامت تکتک صدمات وارد شده و خونبهای شهیدان و دیه جانبازان این جنگ را طلب خواهیم کرد و حتماً مدیریت تنگه هرمز را به مرحله جدیدی وارد خواهیم نمود...»
۵ـ لزوم تغییر رفتار آمریکا: پیام مهم دیگر نشست مسقط تأکید بر این نکته است که آمریکا باید در رفتارش نسبت به ایران و کشورهای منطقه تجدیدنظر کند. واشنگتن در تفاهمنامه اسلامآباد، تعهدات بسیاری را پذیرفت که تاکنون به هیچکدام عمل نکرده است، حال آنکه این تفاهمنامه، مبنای هرگونه توافق برای پایان جنگ و بهبود شرایطی است که جنگ مسبب و عامل بهم ریختگی و مصیبتهای آن بوده است.
از همین رو، توافق مسقط اگرچه یک گام بزرگ در اجرای تفاهمنامه اسلامآباد به شمار میرود اما نتایج آن را زمانی شاهد خواهیم بود که آمریکا به تعهدات خود در این تفاهمنامه ـ که امضای «دونالد ترامپ» رئیس جمهوری این کشور را پای خود دارد ـ، عمل کند و به سرعت به همه مفاد آن از جمله ۷ شرطی که ایران بارها بر آن تأکید کرده است (توقف کامل جنگ، توقف تهدید مجدد، عقب نشینی ارتش اسرائیل از لبنان، پایان محاصره یمن، آزادسازی داراییهای مسدودشده ایران، لغو همه تحریمها علیه ایران، و عدم مداخله آمریکا در امور هستهای و موشکی ایران) جامه عمل بپوشاند.
با چنین نگاهی، توافق ایران و عمان بر سر ایجاد یک مسیر موقت کشتیرانی در تنگه هرمز که در نشست مسقط مورد تأیید کشورهای عضو شورای همکاری خلیجفارس و عراق قرار میگیرد، هرچند، گامی مهم و پایهای اساسی برای حلوفصل موضوع تنگه هرمز است، اما نتایج عملی آن به رفتار آمریکا و اجرای تعهداتش در تفاهمنامه اسلامآباد بستگی دارد. و نتایج آن را باید در یک بستر کلیتر، یعنی رفع محاصره دریایی و توقف جنگ و درگیری میان ایران و آمریکا تحلیل کرد.
در مجموع، نشست مسقط را باید به معنای ورقخوردن صفحه ای جدید در روابط تهران و همسایگان و یک نشانه جدی از عزم کشورهای همسایه برای پایان دادن به جنگ در منطقه و هشدار به آمریکا برای بازنگری در رفتارش تعبیر کرد؛ موضوعی که اگر واشنگتن به آن بیتوجه باشد، میتواند تبعات جدی و ناگواری برای منافع آن در منطقه به همراه آورد و روند افول دوران ابرقدرتیاش را – که با جنگ علیه ایران آغاز شده است، ـ سرعت بیشتری ببخشد.