مرتضی جوهری - ضمیمه دانش روزنامه اطلاعات| همان‌طور که وابستگی ما به فناوری بیشتر شده، کاملاً واضح و روشن است که مصرف انرژی هم افزایش یافته است. مصرف بالای انرژی به‌ویژه سوخت‌های فسیلی باعث کاهش منابع، کمبود انرژی و آلودگی‌های زیست‌محیطی می شود که پیامدهای آن را امروزه دیده و حس کرده‌ایم؛ تغییرات آب و هوایی و گرمایش زمین. به همین دلیل دستگاه‌ها یا سیستم‌هایی که با وجود کارایی و بازدهی بیشتر، انرژی کم‌تری مصرف می‌کنند پرطرفدارتر و پر فروش‌تر هستند.

شاید تصور کنیم، حالا که محصولات ساخته شده با فناوری‌های روز نسبت به گذشته مصرف کم‌تری دارند دیگر لازم نیست نگران کمبود انرژی باشیم. اما باید رشد جمعیت و نیز وابستگی بیشتر ما به فناوری و در نتیجه افزایش کاربران را نیز در نظر گرفت. هر کدام از ما در شبانه‌روز بسته به نوع کار و سبک زندگی باید با چند نوع فناوری سر و کار داشته‌باشیم.

در فناوری‌های نوین دیگر خبری از تعبیه قطعات بزرگ درون دستگاه‌ها و سیستم‌ها نیست. به‌کارگیری قطعات کوچک‌تر و کارآمدتر در تولید محصولات، کاهش مصرف انرژی را به همراه دارد که در تولیدات امروزی اهمیت بسیاری دارد. به‌طور مثال در گذشته تلویزیون‌ها، رایانه‌ها و رادیوها قطعات بزرگ‌تری داشتند. بیشتر از نصف برقی که برای کار کردن دستگاه نیاز بود به گرما یا صداهای اضافی تبدیل می‌شد. قطعات این دستگاه‌ها هم زود داغ می‌کردند و هم عمر خیلی کمی داشتند. خودروها، وسایل سرمایشی و گرمایشی گذشته نیز همین وضعیت را داشتند و سوخت و برق زیادی صرف تولید صدا، لرزش، گرمای اضافی و راه‌اندازی آنها می‌شد.

نوع و اندازه باتری‌ها و آداپتورها و شارژرها و حتی نوع اتصال آنها به برق سراسری از مواردی  به شمار می روند که هر روز در حال ارتقا و تغییر هستند تا سهمی در مصرف بهینه انرژی داشته‌باشند.

به همین دلیل توصیه می‌شود برای کاهش مصرف انرژی تا حد امکان از وسایلی استفاده کنیم که پیشرفته و به‌روز شده‌باشند. بهتر است قبل از خرید هر وسیله‌ای، با کمی تحقیق و جستجو در اینترنت یا فضای مجازی از نحوه ساخت، میزان مصرف انرژی و نوع قطعات به‌کاررفته در آنها با خبر شویم.

ذخیره انرژی نیز از فناوری‌هایی به شمار می‌رود که نسبت به گذشته پیشرفت کرده و امروزه به یک نیاز ضروری تبدیل شده است. فناوری‌های نوظهوری در زمینه ذخیره انرژی ایجاد شده‌اند یا در مرحله پژوهش و مطالعه هستند که به ذخیره بهتر آن کمک می‌کنند؛ مانند استفاده از سیستم‌های ذخیره‌سازی با گرمای نهان با استفاده از مواد تغییر فاز دهنده (PCM) که یک راه مؤثر برای ذخیره‌سازی انرژی حرارتی است.

همچنین بازیافت حرارت، یکی از راهکارهای ذخیره انرژی محسوب می‌شود. بخش قابل توجهی از انرژی حرارتی مصرف شده در صنایع به روش‌های مختلف بدون استفاده اتلاف می‌شود که با توجه به حجم بالای آن، بازیافت حرارت اتلافی در صنایع به‌عنوان راهکاری مؤثر جهت بهره‌برداری مناسب از منابع انرژی پیشنهاد می‌شود.

برای تولید برخی از محصولات نیازی نیست از روش‌های پیچیده برای ساخت آنها استفاده کنیم تا مصرف کم‌تری داشته‌باشند. به‌عنوان مثال همین چراغ‌های کوچکی که در سه‌راهی‌ها و چندراهی‌های برق می‌بینیم، هنگام اتصال همیشه روشن هستند و کاربردشان نشان‌دهنده وضعیت اتصال به برق است همانند یک هیولا برق مصرف می‌کنند. اگر در هر خانه‌ای چند تا از اینها باشد و شبانه‌روز هم روشن باشند در یک شهر و یک کشور به‌طور حتم میلیون‌ها عدد از این چراغ‌های کوچک روشن هستند.

هر چقدر هم که این دستگاه ها مصرف پایین داشته‌باشند در سال میزان برق مصرفی آنها غیرقابل تصور است. بهتر است جایگزین‌های مناسبی برایشان پیدا شود مثلاً با تغییر وضعیت کلید، رنگش نیز عوض شود. همچنین در کلیدها و پریزهای برق نیز این چراغ‌ها وجود دارند که هم وضعیت خاموش و روشن بودن را نشان می‌دهند و هم در تاریکی می‌توان آنها را به‌راحتی پیدا کرد. برای این منظور می‌توان لامپ‌های اس ام دی در آنها به‌کار برد تا در طولانی‌مدت برق کم‌تری مصرف شود.

در هر خانه‌ای با کمی خلاقیت می‌توان مصرف انرژی را کاهش داد. بهتر است چیدمان و دکور خانه را طوری طراحی کنیم که جریان هوا به‌خوبی برقرار شود؛ انباشتن وسایل اضافی به‌ویژه در کنار و کنج دیوارها باعث اختلال در جریان هوا می‌شود و گرما یا سرمای بیشتری به هدر می‌رود. این‌که وسیله گرمایشی و سرمایش در کجای خانه باشد تا کارایی بیشتری داشته باشد نیز مهم است.

اتصال چندین سه‌راهی برق به یکدیگر نه‌تنها ممکن است خطرناک باشد بلکه موجب هدر رفتن انرژی الکتریکی زیادی در طولانی‌مدت می‌شود. اینها نمونه‌ای از کارهایی است که غیر از استفاده از فناوری‌های مدرن و کم‌مصرف می‌توانیم با انجام آنها در به حداقل رساندن مصرف انرژی سهیم باشیم.