طی سال های گذشته برداشت بی حد و حصر آب از منابع زیر زمینی و تداوم کشاورزی سنتی سبب شده است بسیاری از تالاب ها و دریاچه های کشورمان خشک و به کانون ریزگرد بدل شوند که در این میان تالاب صالحیه ،یکی از زیستگاههای حساس و استراتژیک در مرز استانهای قزوین و البرز، در حالی با چالشهای جدی مواجه شده است که با وجود بارشهای اخیر، هنوز نشانی از احیا و آبگیری مناسب در پهنه این تالاب دیده
نمیشود.
تالاب صالحیه (اللهآباد) با وسعت ۴۸هزارو ۶۱۷ هکتار که حدود ۳۰هزار هکتار آن در استان قزوین (با همپوشانی با دشت شکار ممنوع اللهآباد) و بیش از ۱۸ هزارو و۶۰۰ هکتار آن در استان البرز قرار دارد، به عنوان یک «پلایای نیمهبسته» و تالابی فصلی شناخته میشود که تنها در دورههای ترسالی و بارشهای مازاد، بخشهایی از آن آبدار می شود .
برآوردها نشان میدهد که تالاب صالحیه (اللهآباد) با وجود نداشتن حقآبه ثبتشده زیستمحیطی، به سالانه ۲۰۷میلیون مترمکعب آب نیاز دارد؛ این در حالی است منابع اصلی آن شامل رودخانههای خررود، ابهررود و حاجیعرب، در حال حاضر فاقد هرگونه آورده آبی هستند.
این وضعیت، نه تنها اکوسیستم منطقه را به مخاطره انداخته، بلکه ظرفیت تبدیل شدن به یکی از کانونهای اصلی گرد و غبار را نیز افزایش
داده است.
نقشه راه احیای تالاب اله آباد
مدیر کل حفاظت محیط زیست استان قزوین در زمینه نقشه راه احیای تالاب الله آباد در گفتگو با اطلاعات می گوید : مطالعات مرکز پژوهشهای آیندهنگری کشور، راهکارهای کلیدی و چندجانبهای شامل اصلاح زیرساختهای آبی ، مدیریت منابع و کشاورزی ،بازسازی اکوسیستم و مدیریت چرای دام و توانمندسازی جوامع محلی از دامداری و کشاورزی سنتی به سمت فعالیتهای پایدار را برای مدیریت این تالاب و جلوگیری از گسترش گرد و غبار پیشنهاد داده است.
سید اسدالله هاشمی مهم ترین عوامل تاثیر گذار بر خشک شدن تالاب اله آباد را شامل زهکش و جاده زهکش ، شترهای سرگردان ،توسعه بی رویه کشاورزی در منطقه، سدسازی بی رویه در حوضه ذکر بر می شمارد و ادامه می دهد: ایجاد زهکش و رشد شترداری غیر مجاز و بدون پروانه ، باعث آسیب جدی به پوشش گیاهی منطقه و حذف گونه های گیاهی بومی و در نتیجه رشد پدیده بیابانزایی و گسترش فاجعه بار کانون های محلی گرد و غبار در محدوده دشت اله آباد شده است.
وی بهترین راهکار مدیریت تالاب الله آباد برای جلوگیری از توسعه کانون های گرد و غبار را حرکت به سمت احیای تالاب بر اساس مطالعات انجام شده توسط مرکز پژوهش های آینده نگری کشور اعلام می کند و می افزاید : بر اساس این مطالعات باید عملکرد کانال و جاده زهکش با رویکرد حذف زهکش انجام شود و قرق چرای دام ، اجرای کشاورزی حفاظتی و پایدار ، کنترل برداشت آب از چاههای زیر زمینی ، تأمین بخشی از نیاز آبی تالاب از پساب تصفیه شده استاندارد شهرک های صنعتی ، بازگشایی مسیل های رودخانه های اصلی منتهی به تالاب ، تبدیل شترداری سنتی به شترداری صنعتی ،بذرپاشی و بوتهکاری هم در دستور کار قرار گیرد.
وی در مورد اقدامات انجام شده برای حفاظت از تالاب الله آباد برای جلوگیری از تبدیل شدن به کانون گرد و غبار توضیح می دهد :در راستای حفاظت از تالاب اله آباد از سال ۱۳۹۸تا کنون اقداماتی شامل بکار گیری نیروی حفاظتی (قرق بان) جهت ممانعت از چرا و خروج دام سنگین از منطقه ، ایجاد مرز تلفیقی شامل خاکریز، کاشت گونه های شور پسند (مرز بیولوژیکی) و ممانعت از خروج آب توسط زهکش به خارج از حوزه استان در سیلاب سالهای ۱۳۹۸و ۱۳۹۹انجام شده است.
وی با اشاره به تصویب اجرای برنامه عملیاتی احیای تالاب الله آباد(مصوب یازدهمین و سیزدهمین ستاد ملی گرد و غبار کشور در سال ۱۴۰۱ ) تصریح می کند: موضوع احیای تالاب الله آباد در سومین جلسه شورای حفظ حقوق بیت المال استان قزوین مطرح شده است و در این رابطه کارگروه استانی مدیریت تالاب الله آباد هر ۳ ماه یک بار با حضور نمایندگان جهاد کشاورزی، آب منطقه ای ، امور عشایری، سازمان مدیریت و منابع طبیعی تشکیل می شود.
میزان تاثیر بارندگیها
مدیر کل حفاظت محیط زیست استان قزوین در پاسخ به این سئوال که بارندگی های اخیر چه میزان در احیا تالاب موثر بوده است؟ می گوید: با توجه به این که تالاب اله آباد، تالابی فصلی و اتفاقی است و فقط در دوره ترسالی آبگیری می شود؛ علی رغم بارندگی های اخیر با توجه به اینکه بارش ها در استان قزوین و حوزه آبریز تالاب هنوز در حد کمتر از نرمال است تا کنون شاهد آبگیری مناسبی در پهنه آبدار تالاب نبوده ایم.
طرح انتقال پساب شهر صنعتی به تالاب
هاشمی در مورد طرح انتقال پساب شهر صنعتی به تالاب می افزاید : این طرح به پیشنهاد و اجرای شرکت آب منطقه ای استان برای انتقال پساب شهرک صنعتی کاسپین به تالاب شامل انتقال ۱۱میلیون مترمکعب پساب برای زراعت چوب و تزریق به تالاب مطرح شد اما پیگیری های این اداره کل بیانگر این بوده که تاکنون به مرحله اجرایی نرسیده است.
تاثیر پساب بر اکوسیستم منطقه
وی در پاسخ به این نکته که آیا پساب ناشی از فاضلاب بر اکوسیستم منطقه تاثیر نخواهد گذاشت؟ تاکید می کند : اجرای هرگونه طرح در محدوده های تالابی مشروط به عدم ایجادآلودگی غیر قابل جبران برای تالاب بوده و بدیهی است این اداره کل در صورت آغاز فرآیند اجرای طرح در حریم و بستر تالاب، خواستار ارائه مطالعات کامل و ارزیابی اثرات زیست محیطی طرح خواهد شد.
هاشمی در مورد وضعیت مسدود سازی زهکش توضیح می دهد : با توجه به مصوبات استانی موجود و مطالعات انجام شده ، تامین اعتبار لازم برای مسدود سازی زهکش انجام شده است وبزودی وارد مرحله اجرایی
خواهد شد.
مدیر کل حفاظت محیط زیست استان قزوین تفاهم نامه منعقده بین سازمان برنامه و بودجه، دانشگاه تهران و آکادمی علوم چین را یکی از دست آورد های بزرگ سازمان حفاظت محیط زیست برای کنترل کانون های گرد و غبار در دشت الله آباد و برداشتن گام هایی برای احیا تالاب اله آباد می داند.
به گفته هاشمی این تفاهم نامه شامل مواردی مانند انسداد زهکشها و بازگردانی آبراههها، ایجاد بادشکنهای زنده و غیرزنده، اجرای عملیات بیولوژیک، استفاده از مالچهای زیستسازگار و سایر موارد است که در سال جاری سازمان حفاظت محیط زیست کشور اعتبار مناسبی را برای مسدود سازی زهکش موجود اختصاص داده است.
شما چه نظری دارید؟