روزنامه هفت صبح نوشت: در شرایطی که منابع متحرک مهمترین منبع آلودگی هوای تهران بوده و نوسازی و توسعه ناوگان حمل و نقل عمومی یکی از اصلیترین راهکارها برای کنترل آلودگی در پایتخت به حساب میآید، شورای شهر تصمیم دارد سیستم حمل و نقل شهری را بهطور دائم رایگان کند. تصمیمی که به اعتقاد کارشناسان ممکن است بر انجام برنامههای مرتبط با توسعه و نوسازی ناوگان و آلودگی هوای تهران تاثیرگذار باشد.
شورای شهر در شرایط اضطراری جنگ اخیر تصمیم گرفت تا سیستم حمل و نقل عمومی در پایتخت را رایگان کند. این تصمیم با وجود آتش بس، تمدید شد تا اینکه خبر رسید، مسئولان شهری قصد دارند ناوگان حمل و نقل عمومی را برای همیشه رایگان کنند. ناوگانی که تامین منابع مالی برای توسعه و نوسازی آن همواره محل مناقشه بین دولت و شهرداری بوده است. مسئولان شهری همواره از این موضوع گله دارند که دولت سهم خود در نوسازی و توسعه ناوگان حمل و نقل عمومی را پرداخت نمیکند و همین توسعه اندک هم از محل جیب مردم محقق میشود و پول بلیت و عوارض شهری صرف نوسازی و توسعه ناوگان حمل و نقل شهری میشود. حالا شهرداری تصمیم دارد بساط بلیت فروشی برای استفاده از خدمات حمل و نقل را جمع کند؛ اما آیا این تصمیم میتواند بر وضعیت نوسازی ناوگان و به دنبال آن آلودگی هوای تهران تاثیرگذار باشد؟
مشوقی برای استفاده از حمل و نقل عمومی
محمد علیزاده کارشناس محیط زیست، رایگان شدن تجهیزات فعلی در ناوگان حمل و نقل عمومی را عاملی معرفی میکند که میتواند انگیزه مصرف خودروی شخصی در افراد را کاهش داده و آنها را به سمت استفاده از حمل و نقل عمومی هدایت کند.
اما نکته اینجاست که در کلانشهری مثل تهران، کمبود ناوگان حمل و نقل عمومی مردم را به سمت استفاده از خودروهای تک سرنشین سوق داده و نبود اعتبارات کافی برای جایگزینی این ناوگان فرسوده، بر بار آلودگی تهران اضافه میکند و نفس مردم تهران را تنگ میکند. در چنین شرایطی، آیا تعریف مشوق برای استفاده از ناوگان حمل و نقل عمومی اقدام مناسبی است؟ اگر اندک منابع حاصل از فروش بلیت هم از دست برود، نوسازی ناوگان حمل و نقل عمومی به مشکل بر نمیخورد؟
از این منظر، علیزاده تاکید میکند که باید به حساب و کتابهای شهرداری دسترسی داشته باشیم تا بتوانیم در رابطه با تاثیر حذف این منابع مالی بر آلودگی تهران اظهار نظر کنیم. به اعتقاد او، اگرچه بیشتر منابع لازم برای نوسازی ناوگان از منابع ملی تامین میشود اما اگر فروش بلیت تامین کننده بخشی از نیازهای مالی نوسازی و توسعه ناوگان باشد، با حذف این منابع و عدم جایگزینی منابع مالی جدید، بدون شک سرعت نوسازی ناوگان با مشکل مواجه شده و عملا آلودگی هوا تشدید میشود.
بنابراین، اگر با این منظر به موضوع نگاه کنیم، وابستگی به منابع مالی حاصل از فروش بلیت، میتواند بر آلودگی هوا تاثیرگذار باشد.او تاکید میکند: حتما باید روشن باشد منابعی که با حذف بلیت فروشی از دست میرود، چه جایگزینی دارد تا بتوان نظر قطعی درباره تصمیم شورای شهر داد. در چنین مواردی باید به تبعات تصمیمات توجه جدی شود و حسابرسی دقیق در رابطه با چنین تصمیماتی انجام شود.
رشد منفی اعتبارات حمل و نقل عمومی در بودجه امسال
همه میدانند که مترو و اتوبوس در تهران آمادگی پذیرش تقاضای اضافه را ندارند و متاسفانه شهرداری در بودجه ۱۴۰۵ خود، این شبکه را آنطور که باید تامین مالی نکرده است. بررسیها نشان میدهد که رشد واقعی اعتبار این شبکه، در لایحه بودجه ۱۴۰۵ شهرداری تهران منفی ۶۶ درصد است و این، یعنی شهر تهران ترافیک بیشتری را در سال جاری تحمل خواهد کرد.ژدر شرایطی که رشد بودجه این بخش منفی است، با رایگان شدن خدمات این قسمت، اعتبارات مرتبط با حمل و نقل عمومی با عقبگرد بیشتری مواجه میشود و این یعنی سیستم حمل و نقل عمومی، خدمات کمتری به شهروندان تهرانی ارائه میدهد و خودروهای شخصی بیشتری روانه خیابانها خواهند شد.
برخی مسئولان شهری مدعی هستند که پول بلیت دریافتی از شهروندان صرفا تکافوی نیاز حقوق پرسنل این ناوگان را میدهد و سهم این منابع در بودجه شهری چندان چشمگیر نیست. حتی اگر این گفته هم درست باشد، عدم تزریق اعتبارات مرتبط با پول بلیت حمل و نقل عمومی و پیشبینی نشدن جایگزینهای مالی مناسب برای منابع اعتباری حذف شده، میتواند شهرداری را در پرداخت حقوق پرسنل دچار مشکل کرده و زمینه نارضایتی در بین رانندگان ناوگان حمل و نقل عمومی به دلیل تاخیر در پرداخت حقوق ایجاد کند. در چنین شرایطی ناوگان زمینگیر میشود و خودروهای شخصی بیشتری راهی خیابانها خواهند شد. آیا پیشنهاد دهندگان طرح رایگان شدن حمل و نقل عمومی، برای این موارد تدابیری اندیشیدهاند؟
حمل و نقل رایگان برای خوش حسابها
مسئولان شهری اعلام کردهاند که بلیت رایگان مترو و اتوبوس قرار است مختص افرادی باشد که عوارض شهری خود مثل عوارض نوسازی، پسماند و غیره را به موقع پرداخت کرده باشند. یعنی خدمات رایگان، قرار است به خوش حسابهای شهری ارائه شود اما از نگاه محمد علیزاده اجرای این ایده اساسا امکانپذیر نیست. اگرچه از طریق سامانهها میتوان فهمید که چه کسی عوارضش را پرداخت کرده اما ممکن است مالک یک واحد مسکونی که خوش حساب است، اصلا از وسایل حمل و نقل عمومی استفاده نکند یا برای مستاجرها که عوارض پسماند پرداخت میکنند، شهرداری امکان صدور کارت متروی رایگان را ندارد. بنابراین، اجرای چنین ایدهای شدنی نیست.
طرحی مشابه طرح شکست خورده تثبیت قیمتها
طرحی موسوم به طرح تثبیت قیمتها در اوایل فعالیت مجلس هفتم به تصویب رسید که صنعت آب و برق کشور را زمینگیر کرد. بر اساس این طرح، قیمت فروش بنزین، نفتگاز، نفت سفید، نفت کوره و سایر فرآوردههای نفتی، گاز، برق و آب، همچنین نرخ خدمات فاضلاب، ارتباطات تلفن و مرسولات پستی در سال اول برنامه چهارم، به اندازه قیمتهای پایان شهریور ۱۳۸۳ تعیین شد. با این مصوبه، تزریق منابع مالی به شبکه برق کشور متوقف شد و ناترازیهای برق به دلیل به تعویق افتادن اجرای برنامههای توسعهای در ایران کلید خورد. آیا اعضای شورای شهر به دنبال اجرای طرحی شکست خورده در حوزه حمل و نقل شهری با وجود تجربیات قبلی هستند؟