به گزارش اطلاعات، اکنون وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی از ثبت ملی «سنت تجمعات و مشارکتهای اجتماعی در دفاع از میهن» خبر داده؛ رویدادی که به گفته مسئولان این وزارتخانه، ریشه در سنتهای دیرینه ایرانی دارد و در جریان جنگ ۴۰ روزه اخیر در قالبی نوین بازتولید شد.
علی دارابی، معاون میراث فرهنگی کشور، با اشاره به گستردگی تجمعات مردمی در کشور به روزنامه اطلاعات گفت: «در ۴۰۰ شهر کشور و در ۵۵ میدان اصلی شهر تهران از زمان جنگ ۴۰ روزه تاکنون تجمعات مردمی با محوریت رجزخوانی برای آمریکا و اسرائیل و اعتراض به حملات آنها به ایران برگزار شد.»
زنجیره بزرگ انسانی
به گفته او، این اجتماعات که به صورت خودجوش و با مشارکت اقشار مختلف مردم شکل گرفت، به عنوان بخشی از سرمایه اجتماعی کشور مورد توجه قرار گرفت و مقدمات ثبت ملی آن فراهم شد.
دارابی افزود: «مقدمات ثبت ملی زنجیره بزرگ انسانی مردم ایران در فهرست میراث معنوی کشور در وزارت میراث فرهنگی فراهم شد که افتخار بزرگی بود. چون هر کشوری به سرمایه بزرگ اجتماعی خود که مردم آن کشور هستند افتخار میکند و در ایران نیز وزارت میراث فرهنگی این سنت دیرینه را با اتکا به رجزخوانی برای دشمن که در متون ملی و حماسی نیز قابل مشاهده است به ثبت ملی رساند.»
رجزخوانی در فرهنگ ایرانی سابقهای طولانی دارد. در روایتهای تاریخی و حماسی، از جمله در شاهنامه فردوسی، رجز نه فقط ابزاری برای تهدید دشمن، بلکه شیوهای برای تقویت روحیه نیروهای خودی و نمایش اقتدار و انسجام جمعی بوده است.
مسئولان میراث فرهنگی معتقدند تجمعات مردمی اخیر را میتوان در امتداد همین سنت تاریخی تحلیل کرد؛ سنتی که اگرچه شکل ظاهری آن در گذر زمان دگرگون شده، اما کارکرد اجتماعی و فرهنگی آن همچنان پابرجاست.
دفاع از میهن
علیرضا ایزدی، مدیرکل دفتر ثبت آثار تاریخی نیز با اشاره به ثبت ملی این رویداد گفت: ثبت آثار ناملموس بر اساس معیارهای مشخصی انجام میشود و وجود پیشینه تاریخی، استمرار فرهنگی و نقش آن در هویت جمعی از جمله این معیارهاست. ایزدی گفت: «موضوع تجمعات مردمی، فارغ از ارزشهای ثبتی آن، یک رویداد بسیار بزرگ بود که به صورت خودجوش در میادین شهری و روستایی کشور تشکیل شد و روز به روز هم بر آن افزوده شد. اتفاقی که تصویر جدیدی از همدلی و همراهیهای مردمی در این برهه حساس از کشور ایجاد کرد.»
به اعتقاد او، این حضور گسترده مردمی تنها در عرصه داخلی اثرگذار نبود، بلکه در سطح بینالمللی نیز بازتاب یافت. ایزدی با اشاره به تأثیر این اجتماعات بر افکار عمومی جهانی گفت: «این تجمعات تأثیر عجیب و شگرفی در اذهان عمومی بینالمللی ایجاد کرد و نشان داد ملت، دولت و مجموعه نظامی با یکدیگر همدل و همراه هستند.»
سنت رجزخوانی
مدیرکل دفتر ثبت آثار تاریخی تأکید کرد که در فرهنگ ایرانی، آیینهای متعددی با هدف ایجاد امید، انگیزه و آمادگی در شرایط دشوار وجود داشته است و رجزخوانی یکی از شناختهشدهترین نمونههای آن به شمار میرود.
او افزود: «امروز دیگر رجزخوانی را در میادین جنگ و همراه با شمشیرزنی نداریم، اما به شکلی جدید و به صورت خودجوش و مردمی، با تکیه بر پیشینه تاریخی آن، شاهد شکلگیری تجمعات و شعارهایی بودیم که فیالبداهه خلق شدند.»
به گفته ایزدی، همین پویایی و زنده بودن سنتها یکی از مهمترین معیارهای ثبت میراث ناملموس است؛ میراثی که نه در قالب بناها و اشیای تاریخی، بلکه در رفتارها، آیینها، مهارتها و حافظه جمعی ملتها تداوم مییابد. ثبت ملی سنت تجمعات و مشارکتهای اجتماعی در دفاع از میهن را میتوان تلاشی برای مستندسازی بخشی از تجربه معاصر ایرانیان دانست؛ تجربهای که از نگاه متولیان میراث فرهنگی، ریشه در لایههای عمیق فرهنگ ایرانی دارد و بازتابی از پیوند میان حافظه تاریخی، هویت ملی و کنش اجتماعی در بزنگاههای حساس کشور است.
اگر شاهنامه فردوسی روایتگر رجز پهلوانان در میدانهای نبرد گذشته است، امروز نیز به باور متولیان میراث فرهنگی، میدانهای شهری و زنجیرههای انسانی شکل تازهای از همان سنت دیرینه را بازنمایی میکنند؛ سنتی که اکنون در فهرست میراث ناملموس ایران جای گرفته است.