لائورا برندن، مسئول هنر جنگ در موزه کانادا، کتابی دارد به نام «هنر و جنگ» که مطالعه‌ای موجز اما ژرف بر تاریخ بصری جنگ دارد. از روایتگری‌های سنگی امپراتوران گرفته تا یادمان مفهومی معاصر. او در این اثر تلاش دارد نشان دهد که هنر جنگ چیزی بیش از مستند سازی یا تبلیغات است و می‌تواند زبان اعتراضی، حافظه جمعی و بازتابی از هویت فرهنگی و سیاسی باشد.

جنگ ویرانی و خرابی دارد و خسارت مادی و انسانی فراوانی را بر جای می‌گذارد. در حالی که هنر ساختن و بازنمایی را بر عهده دارد. چرا که بهترین قالب، فرم و زبان برای روایتگری وتولید محتوی است. کتاب، فیلم سینمایی، سریال تلویزیونی، مستند، تابلو سازی، نگارگری، مجسمه‌سازی، دیوار نوشته، خطاطی، رمان، حجاری، نقش برجسته، دیوارنگاری‌ها، موسیقی، تئاتر، نمایش، شعر، خاطره‌نویسی و... از جمله موضوعات و جلوه‌گری‌های هنر در هر عرصه‌ای، به خصوص جنگ به شمار می‌آیند.

داستان پر غصه سه جنگ علیه ایران در کمتر از نیم قرن اخیر، جنگ تحمیلی هشت ساله رژیم بعثی عراق (۶۸- ۱۳۵۹)، جنگ ۱۲ روزه (خرداد ۱۴۰۴) و جنگ رمضان (اسفند ۱۴۰۴) در خود داستان‌ها و قصه‌هایی دارد سرشار از مقاومت و ایستادگی، شجاعت و ایثارگری، شکست و پیروزی که باید هنر به میدان بیاید تا در تاریخ ثبت و ضبط شود.

در جنگ رمضان، ترامپ رئیس جمهوری آمریکا، ایران را تهدید کرد که ما را به عصر حجر بر می‌گرداند! این سخن گزافه از رئیس جمهور کشوری که تاریخ تأسیس آن کمتر از ۴ قرن است و خط و نشان کشیدن برای کشوری مثل ایران که دارای قدمتی ۷ هزار ساله است، بیانگر نشانه گرفتن میراث فرهنگی ایران است.

وقتی ما از میراث فرهنگی ایران سخن می‌گوییم، در حقیقت از «هویت، تاریخ، تمدن، ریشه و اساس» خود می‌گوییم که دشمن می‌خواهد ما را از حافظه تاریخی و این هویت و گذشته پر افتحارمان جدا کند و اینجاست که هنر نقش خود را در مانایی و پویایی و مقابله با فراموشی و جدا سازی ایفا می‌کند.

هنر در طول تاریخ و در زمانه و روزگار مختلف، در جنگ‌ها ایفای نقش کرده است. در اثر هنری معروف پیکاسو، نقاش شهیر فرانسوی که به جنگ کره اختصاص دارد، می‌توان قتل عام زنان و مردان و کودکان و برهنه سازی آنان توسط متجاوزان را مشاهده کرد.

نقش برجسته اسارت والرین، امپراتور روم توسط شاپور اول، پادشاه ساسانی در شهر تاریخی بیشاپور کازرون، که رهبر شهیدمان به مناسبتی از آن یاد کرد، یک نمونه شاخص و برجسته از هنر و خلق آثار مربوط به جنگ است. استاد کمال  الدین بهزاد، نقاش معروف، در اثر خود با عنوان «نبرد اسکندر و دارا» که بر گرفته از «خمسه نظامی گنجوی» است، تابلو ماندگاری را خلق کرده است.

آرش رئیس‌نژاد در کتاب «شاه و شطرنج قدرت در خاورمیانه» از ۵۰۰ جنگ در دوران ۲۵۰۰ ساله ایران می‌نویسد؛ یعنی هر ۵ سال یک بار جنگ که همه این جنگ‌ها با شکست‌ها و ویرانی‌ها همراه بوده است. اما از آنجا که تاریخ را فاتحان می‌نویسند، چه بسا بسیاری از روایت‌ها و خوانش‌های جنگ را تحت تأثیر خود قرار داده است و این هنر است که در اشکال و ابعاد گوناگون خود می‌تواند «جنگ نامه‌ها» را به درستی روایت کند. از مقاومت و ایستادگی بگوید و فداکاری و ایثارگری مردم را شرح دهد. «جنگ چالدران» و دیوارنگاره و نقاشی‌هایی که در کاخ چهلستون اصفهان نقش بسته است، نمونه عالی از هنر در روایتگری در جنگ است. اثری تاریخی و گرانسنگ که در همین جریان جنگ آمریکا، اسرائیل و متحدان آنها علیه ایران، آسیب دیده است.

باری، اینک نوبت نویسندگان، نقاشان، خطاطان، تصویرگران، عکاسان، فیلم سازان، مستند سازان، نمایشنامه نویسان، کارگردانان، بازیگران، تهیه کنندگان، فیلم‌نامه نویسان، رمان نویسان، و خالقان آثار فرهنگی و هنری است که رسالت تاریخی خود را بشناسند و متعهدانه وارد عمل شوند.

آنها باید بتوانند بهترین آثار را در سطح جهانی تولید کنند. این آثار باید هم مظلومیت ایران را در جنگ نشان دهند، هم اقتدار و مقاومت را. هنرمندان ما باید بتوانند در آثار خود، جلوه‌های باشکوه بیش از یکصد و ده شب قدرت نمایی در میادین را که در قالب یک زنجیره بزرگ انسانی، انسجام ملی و همبستگی اجتماعی ایرانیان در جنبش بزرگ ضد استکباری و بیگانه ستیزی نمودار شد، به تماشای جهانیان بگذارند.

هنرمندان می‌توانند با آثار ارزشمند خود، قدرت نمایی و اقتدار نیروهای مسلح غیور ایران را در دفاع از تمامیت ارضی، استقلال و یکپارچگی ایران عزیز را در قالب‌های مختلف هنری تبیین کنند. وزارتخانه‌ها، سازمان‌ها، نهادها، بنیادهای فرهنگی ـ هنری، انجمن‌ها و تشکل‌های دینی و مذهبی و هنری باید تمام قد وارد عرصه شوند. هم از هنرمندان حمایت کنند و هم با سرمایه‌گذاری مادی و معنوی، رقابت سالم و سازنده میان هنرمندان برای خلق و تولید بهترین آثار را فراهم سازند. زمینۀ برگزاری جشنواره‌های فرهنگی، هنری، کنگره‌های علمی و پژوهشی در ابعاد استانی، ملی و بین‌المللی باید از هم اکنون برنامه‌ریزی شود.

«کتاب سال جنگ» و اهداء جوایز ارزنده‌ای به این آثار، بهترین سریال‌ها، مستندها، موسیقی‌ها و سمفونی‌های بین‌المللی باید در دستور کار قرار گیرد. دشمنان ما اعلام کرده‌اند که ۱۳۵۰۰ هدف را در کشور بمباران کرده‌اند؛ از حسینه امام خمینی گرفته که محل زندگی و دفتر کار رهبر شهیدمان بوده است تا مدرسه شجره طیبه میناب که ۱۶۸ دانش‌آموز و کادر مدرسه در آن به شهادت رسیدند. در این جنگ چهل روزه، بیش از ۴۰۰۰ نفر به شهادت رسیدند که زندگی تک تک این شهیدان می‌تواند دستمایه بهترین رمان‌ها، کتاب‌ها و فیلم‌ها باشد.

اگر چه شکایات حقوقی و اقامه دعوی در مجامع و محاکم بین‌المللی، اقدامی لازم از سوی سازمان‌ها و نهادهای مسئول ایران محسوب می‌شود، اما تردید نباید داشت که «زبان هنر» بُرنده‌تر و مؤثرتر از هر اقدامی خواهد بود. فیلم سازان و هنرمندان ایرانی در داخل و خارج از کشور باید بدانند که در برابر تاریخ مسئولیت دارند و باید پاسخگوی امروز و فردا در برابر خدا، مردم و تاریخ باشند.

در عصر هوش مصنوعی که دارد انسان را به موجودی مکانیکی تبدیل می‌کند، باز این هنر است که به مدد جامعه می‌شتابد و جنگ و صلح، قهر و آشتی، شکست و پیروزی، اشک‌ها و لبخندها را «روایتگری» می‌کند و به «تصویر» می‌کشاند. امید آنکه جامعه هنری ایران که پر از انسان‌های عالم، متشخص، وطن دوست و عاشق میهن است، در «جنگ روایت‌ها» موفق و سربلند باشند.