اطلاعات - حسن فرازمند: نگاهی و مروری به اولین صفحه روزنامه اطلاعات که عصر ۱۹ تیر سال ۱۳۰۵ از زیرچاپ بیرون آمد و به روزنامه فروشیهای آن روزگار تحویل شد به ما نشان میدهد که این روزنامه نخستین گزارش خود را در صفحه اول درباره اینکه چه شد که اولین شماره این روزنامه به زیرچاپ رفت؟ را به خوانندگان اولین شماره خود و شاید هم به تاریخ اعلام کرده است.
این نه تنها سرمقاله عباس مسعودی سردبیر و مدیر مسئول آن، بلکه اولین خبر در کنار راپورت افتتاح ششمین دوره مجلس شورای ملی بود که در صفحه اول روزنامه چیده شده بود و نیز صورت وضعیت ورود به چنین عرصهای را به تاریخ و به مخاطبان خود میداد و طی آن به اولین خوانندگان روزنامه اطلاعات اطلاع میداد که این محصول و نخستین مکتوبه خبرگزاری کوچک اطلاعات است که سه سال قبل در دو اتاق کوچک با همکاری سه نفر فعالیت خود را شروع کرده بود و منبع تغذیه خبری برای دیگر جراید آن زمان بود.
خوب است که اولین مقاله-گزارش روزنامه اطلاعات را باهم مرور کنیم تا بیشتر متوجه اوضاع واحوال آن روزگار باشیم. در این مقاله به قلم عباس مسعودی آمده است:
شاید هنوز عده کثیری از افراد اهالی طهران و بخصوص نقاط دوردست مملکت یافت شوند که اساساً اسم «مرکز اطلاعات» را نشنیده یا اگر شنیدهاند درصدد برنیامده باشند که از کار و طرز جریان و تشکیلات آن مطلع شده و در نتیجه بداند که این اداره کارش چه و منظور و مقصودش چه و خاصیت آن چیست؟ و آیا قابل استفاده و توجه خواهد بود یا خیر؟... متأسفانه اقدامی هم از طرف خود اداره برای معرفی کامل بوسیله انتشارات و غیره بعمل نیامده است که به تمام معنا هموطنان عزیز مستحضر گردند، ولی روی هم رفته میتوان به کارکنان مرکز اطلاعات حق داد که از عدم توجه و علاقمندی عامه نسبت به این اداره شاکی باشند و از طرفی هم باید اذعان نمود گرفتاری و فقر طوری گریبانگیر عموم شده است که نه تنها نتوانستهاند این موسسه را اقبال نمایند، بلکه تقریباً هر موسسه ملی در مملکت ما، به همین منوال پیش رفته است، زیرا جز فکر تأمین معاش یومیه، آنهم با هزار گونه مشقت و خون دل فرصتی برای کسی باقی نمیماند که هم بتواند این قبیل موسسات سرکشی نموده و مقاصد آنها را مستحضر گردیده، کارکنان آن را تشویق و ترغیب و وادار به پیشرفت آمال و مقاصد خیر خود نمایند. بنابراین لازم است مختصری از جریان کار اداره را به اطلاع عموم رسانیده و طرح جزییات آن و مقاصد و افکار کارکنان و مقامی را که این موسسه برای ملت حائز خواهد بود، بواسطه عدم گنجایش به آتیه محول نماییم.
این اداره در ماه اسد ۱۳۰۲ که تاکنون سه سال کامل است تأسیس گردیده و در قدم اول مبادرت به جمعآوری و تمرکز اخبار نقاط داخلی مملکت و اطلاعات خارجی نمود و در این مدت توانسته است خدمات خود را به عالم مطبوعات انجام دهد. خوشبختانه کسانی که داخل این اداره گردیدند، فقط سرمایه سعی و عمل را نصب العین خود نمودهاند، با عشقی مفرط و علاقه بخصوصی که میتوان گفت با موجود بودن هزارها تومان سرمایه امکان نداشت در پیشرفت اداره و نگاهداری آن مجاهدت نمودند، مخصوصاً نمیتوان زحماتی را که از بدو تأسیس چند نفر جوانان منورالفکر و علاقمند در این اداره با هزار گونه سختی و مضیقه زندگانی بسر بردهاند اغماض نمود، به هر حال این موسسه در نتیجه سعی و عمل سه ساله کارکنان خود در این محیط آلوده به فساد اخلاق که ناشی از بیکاری و فقر و بیچارگی است و در این محیطی که بجای تشویق هزارگونه مشکلات و موانع برای خنثی کردن اقدامات این موسسه که جز برای اصلاح و ترقی مملکت نیست تهیه میکند، توانسته است عرض اندام نموده، قدمهایی بردارد، ولی باید تصدیق کرد که این قدمها فوقالعاده بطئی برداشته شده است، زیرا میبایست این اداره تاحال طوری توسعه یافته باشد که بتواند در برابر آژانسهای خارجی عرض خودی نموده و اقلا با دوسه اداره اخبار ممالک غربی رابطه داشته باشد، ولی متأسفانه بر توجهات فوق و همان بیعلاقگی عمومی هنوز نتوانسته است به این مقاصد نائل گردد، ولی امیدوار است که با توفیقات عمومی در آتیه موفقیتهای کاملی حاصل کند.
در مملکت اسلامی همسایه و دوست ما ترکیه به نام «آژانس آناتولی» اداره اخباری تأسیس گردیده است در نتیجه علاقمندی و توجه عمومی، امروز با تمام دنیا مخابرات دارد و خوشبختانه همین اداره از اخبار دولت ترکیه از مرکز اطلاعات ایران استقبال کرده، چندی قبل دوسهفقره تلگراف به عنوان این اداره مخابره نمودکه در جراید مرکزی اشاعت پیدا کرد، ولی متأسفانه اداره موفق به مبادله آن نگردید که بتواند در آتیه رابطه دائمی خود را برقرار نموده، مرتباً اخبار آن دولت را اخذ و اخبار ایران را بدهد، دلیل آن هم پرواضح است و محتاج به توضیح نیست. البته امروز فرق این موسسه با اداره اخبار و ممالک دیگر به قدری است که اساساً طرف مقایسه نیست، ولی نمیتوان از ذکر این نکته هم خودداری کرد که ادارات اخبار ممالک خارجه در بدو تأسیس یک موسسه ضعیفی مثل این اداره بیش نبوده و فقط بر ترقیات خود بروز علاقمندی و توجه دولت و افراد ملت توانستهاند آنرا قدری توسعه بدهند که امروز تشکیلات آن از یک وزارتخانه مهمتر است و با تمام مخابرات دارند و ملاحظه میکنید چه اهمیت و منافع بزرگی را برای مملکت در بردارند، هیچ نمیتوان تصور کرد که اخبار ممالک خارجه یک مرتبه دارای این عرض و طول بوده و از ابتدا توانستهاند باب مخابرات را با علم مفتوح کنند، بلکه ترقیات آن تدریجی و علت واقعی پیشرفت آنها را باید تنها توجه و علاقه عمومی دانست.
شرح تاریخچه آژانس «رویتر» در انگلستان و آژانس «هاواس» در فرانسه و سایرین بخوبی نظریه ما را تأیید میکند. اینها مقدماتی است برای لزوم توجه عامه نسبت به این موسسه با هر موسسه ملی انتظاری را که ادارات اخبار ممالک خارجه از هموطنان خود داشتهاند و استقبال شده است، نداریم زیرا باز باید تصدیق کرد که آنها مراتب دیگری را سیر میکنند و ما مدارج دیگری که قابل مقایسه نیست، ولی نباید مأیوس شد و حتیالامکان باید سعی کرد خود را در همان شاهراه انداخت.
کارکنان این اداره دردومین قدم برای پیشرفت و توسعه موسسه اطلاعات به اتکاء توجه و علاقه عموم هموطنان مبادرت به نشر روزنامه به نام «اطلاعات» خواهندکرد. در حقیقت این نامه وسیلهایست برای استقبال و جلب توجه عامه نسبت به این موسسه که شاید بتواند قدری سریعتر داخل مراحل ترقی و تکامل گردد. این روزنامه به طور یومیه و مرتب انتشار خواهد یافت و حاوی اخبار و حوادث کلیه نقاط ایران و تفصیل پارهای حوادث مهمه دنیا و اخبار خارجه و بعضی مطالب سودمند میباشد.
محسناتی که این روزنامه خواهد داشت را ما فعلا شرح نمیدهیم، البته پس از انتشار دائم مورد آزمایش عموم واقع خواهد شد. همین قدر خاطر محترم هموطنان خود را به این نکته متوجه میداریم سعی فرمایند وسیله تشویق کارکنان و پیشرفت و ترقی این موسسه ملی را که هیچ اتکایی جز افکار عمومی ندارد فراهم نمایند و هر قدر این موسسه را اقبال نمایند به همان اندازه برتوسعه اداره و محسنات روزنامه افزوده خواهد شد و متدرجا میتواند اقداماتی که باعث آبرومندی و ترقی حفظ منافع مملکتی است عهدهدار و انجام دهد.