محمدعلی الستی، جامعهشناس ارتباطات، در گفتگو با «اطلاعات آنلاین» درباره تجمع عجیب در یکی از مراکز خرید تهران برای دیدار با یک تیکتاکر مشهور گفت: نام ستایش جلالی که به عنوان یک تیکتاکر در شبکههای اجتماعی تولید محتوا میکند، به این دلیل سر زبانها افتاده که تعداد زیادی از نوجوانان و جوانان برای دیدن این چهره در یکی از مراکز خرید تهران تجمع پرشور و پرجمعیتی داشتند. برای شرح این پدیده لازم میدانم توضیحی درباره ظهور نسل جدید در جامعه ارائه کنم.
وی افزود: در واقع با توجه به رشد رسانههای جدید، شاهد ظهور و بروز نسلی هستیم که تفاوت عمیقی با نسل گذشته خود دارد. کسانی که به عنوان نسل هزاره یا بعد از آن شناخته میشوند و به نسل زد معروفند، بومیان دیجیتال شناخته میشوند. با این توضیح که وجهه مشخص و مشترکشان این است که تقریبا همه زندگیشان را در محاصره دستگاههای دیجیتال و دنیای رسانههای اجتماعی میگذرانند. بنابراین اگر بخواهیم این دسته را با گروه گذشته جدا کنیم، به افرادی که قبل از این دوره دنیا آمدهاند، مهاجران دیجیتال گفته میشود و نسل زد بومیان دیجیتال هستند.
استاد دانشگاه در ادامه گفت: تعریف گروهی که در دهههای پنجم و ششم زندگی خود هستند این است، افرادی که قبل از گستردگی فناوری به دنیا آمده و رشد کردهاند. به همین دلیل به لحاظ ذهنی به فناوری وابستگی ندارند و با ورود رسانههای جدید وارد این فضا شدهاند. بنابراین به این دسته مهاجرین دیجیتال میگویند. برعکس نسل بومیان دیجیتال یا همان نسل زد افرادی هستند که بعد از گسترده شدن فناوری وارد دنیا شدند و به رایانه، اینترنت و تمامی لوازم این دوره وابستگی زیاد پیدا کردهاند. به همین دلیل سیستم عصبی شناختیشان اساسا با جهان دیجیتال رشد کرده است.
الستی یادآور شد: متولدین قبل از ۱۳۵۹ که نسل ایکس شناخته میشوند و متولدین ۱۳۶۰ تا ۱۳۷۹ که نسل ایگرگ یا نسل هزاره شناخته میشوند، به نوعی آغاز نسل دیجیتال یا نسل داتکام هستند. این گروه کم کم با عادات دیجیتال آشنا شدند. اما متولدین ۱۳۸۰ تا ۱۴۰۰ را نسل زد مینامند که در واقع ظهور نسل بومیان دیجیتال از اینجا آغاز میشود. پس جوانترین اعضای نسل دیجیتال ۶ ساله و بزرگترینشان ۲۵ ساله هستند. به متولدین ۲۰۲۰ به بعد هم نسل آلفا گفته میشود که بنای ورود به ویژگیهای این نسل نوپا را نداریم.
این چهره دانشگاهی خاطرنشان کرد: کاملا پیداست تجمعکنندگان در مرکز خرید برای اینکه بتوانند ستایش جلالی از از نزدیک ببینند، همهشان به نسل زد تعلق دارند. اینکه این گروه چرا برای دیدن یک تیکتاکر دور هم جمع میشوند و چرایی محبوبیت تیکتاکرها برای این نسل این است که شخصیتهای محبوب نسلهای قبل از نسل زد از نظر فرهنگی برجسته بودند. اما برای نسل زد، به جای شخصیت برجسته، چهرههای مشهور هستند که معنی دارند.
وی توضیح داد: شخصیتهای برجسته علت پوشش رسانهای بودند. یعنی توجه رسانهها را با کار و اثری برجسته جلب میکردند. بنابراین با اعمال قهرمانانه و کردار شایسته و همچنین اختراع یا اکتشاف هوادار پیدا میکردند. اینها الگوهای تولید مادی و معنوی بودند و میتوانستند دور از هیاهو و در کمال احترام مشهور باشند و مشیشان الگوی طرفداران باشد. اما در نسل زد میبینیم به جای شخصیتهای برجسته، این سلبریتیها و چهرهها هستند مورد توجه قرار میگیرند. شخصیتهای برجسته علت توجه و پوشش رسانهای و سلبریتیها محصول پوشش رسانهای هستند. شخصیتهای برجسته پیرو و مرید دارند و سلبریتیها هوادار.
الستی یادآور شد: چون ارزشهای فرهنگی نسل زد با ارزشهای مهاجران دیجیتال تفاوت دارد، طبیعی است چهرههایی چون ستایش جلالی میتوانند این نسل نوپا را به سرعت جذب خود کنند. ارزشهای فرهنگی مهاجران دیجیتال احترام به بزرگتر، اهمیت خانواده، افتخار به هویت ملی و همچنین صداقت، قناعت و رضایت از خود است. برای این دسته زندگی در خانواده ارزش بسیار بسیار زیادی دارد. اما برای نسل زد، زیست توام با تنوع و لذت اولویت دارد و به جای صداقت و قناعت، آزاد بودن را ارزش میدانند!
او افزود: با این تفاسیر، میتوانیم عوامل تجمع برای دیدار با ستایش جلالی را بررسی کنیم. عامل اول به تغییر نقش رسانهها مرتبط میشود. به این معنی که در گذشته شهرت عمدتا از طریق تلویزیون، سینما، رادیو و مطبوعات به دست میآمد. اما امروز شبکههای اجتماعی مانند تیکتاک، یوتیوب و اینستاگرام باعث شدهاند افراد با تلفن همراه مخاطبین میلیونی پیدا کنند. در اینجا الگوریتمهای شبکه اجتماعی نقش زیادی دارند. همچنین مورد بسیار مهم برای نسل زد احساس صمیمیت با چهرههای مجازی است. نوجوانان و جوانان فقط با یک لایک با چهرهها احساس نزدیکی میکنند که این پدیده در رفتارشناسی رسانه، رابطه شبهِ اجتماعی است. نسل نوپا وقتی با سلبریتیها روبرو میشود، خیلی راحت با اسم کوچک همدیگر را صدا میکنند که به معنی دوستی نزدیک است که در واقعیت اینطور نیست.
الستی در پایان گفت: نسل زد و در کل قشر نوجوان و جوان شدیدا به هویت و تعلق احساس نیاز میکند. بنابراین دنبال کردن اینفلوئنسر و حضور در جمع آنها را برای خود هویت میداند. در حالی که عضو خانواده بودن برای این قشر چنین معنا و مفهومی ندارد. آخرین نکته هم فرهنگ شهرت دیجیتال است که باید جدی گرفته شود. در گذشته شهرت معمولا محصول سالها فعالیت هنری، علمی، ورزشی و... بود. اما امروز بخشی از شهرت حاصل توانمندی جلب توجه در فضای مجازی است. هر چند این شهرت ممکن است خیلی سریع ایجاد و به همان میزان خیلی سریع از بین برود، اما به هر حال شهرت یکشبه میتواند، هم مورد توجه نسل زد باشد، هم نقش الگو را ایفا کند.
