بیست و هفتمین نشست «گفتمان کاهش رنج مردم» روزنامه اطلاعات دیروز در محل این مؤسسه با حضور دکتر سارا هاشمی، عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد و متخصص روانشناسی سلامت و با موضوع «شناخت نسل زد» برگزار شد تا ضمن تشریح ویژگیهای روانی، اجتماعی و رفتاری این نسل، راهکارهای مواجهه درست با این بخش از فرزندان ایران بررسی شود.
هاشمی با اشاره به تجربه سالها آموزش دانشگاهی و فعالیت پژوهشی و حرفهای در حوزه روانشناسی سلامت، اظهار کرد: نسل زد که حدوداً متولدین اواسط دهه ۱۳۷۰ تا اواخر دهه ۱۳۸۰را شامل میشود، «بومیان دیجیتال» هستند؛ نسلی که از کودکی با تلفن همراه، اینترنت و شبکههای اجتماعی رشد کردهاند و جهان را از دریچه فناوری تجربه میکنند.
وی با بیان اینکه نسلهای پیشین «مهاجران دیجیتال» محسوب میشوند، افزود: تفاوت اصلی میان این دو گروه در نوع ارتباط، سبک یادگیری و شیوه معنا دادن به زندگی است. نسل زد، زمان را بسیار فشرده میبیند و به دریافت اطلاعات فوری و خلاصه عادت دارد؛ کتابهای قطور، سخنرانیهای طولانی و ساختارهای آموزشی سنتی برای آنان چندان جذاب نیستند .
این استاد دانشگاه یکی از مهمترین ویژگیهای نسل زد را «منفعتمحوری» دانست و توضیح داد: این نسل در برابر هر فعالیت، درس یا شغل میپرسد «فایدهاش برای من چیست؟» و اگر پاسخ قانعکنندهای نیابد، بهراحتی مسیر خود را تغییر میدهد. به همین دلیل، برخلاف نسلهای پیشین که سالها در یک شغل باقی میماندند، جوانان امروز انعطاف بیشتری در انتخاب مسیر حرفهای دارند و به کارآفرینی و فعالیتهای مستقل گرایش نشان میدهند.
هاشمی تصریح کرد: «هویت سیال» یکی دیگر از شاخصههای این نسل است؛ زیرا بسیاری از این جوانان در فضای مجازی چندین هویت متفاوت دارند و پیامدهای اجتماعی رفتار خود را کمتر تجربه میکنند. این امر موجب کاهش حساسیت اخلاقی در برخی تعاملات آنلاین شده و امکان بروز رفتارهایی را فراهم کردهاست که در فضای واقعی کمتر دیده میشود.
وی چالش جدی این نسل را ضعف در ارتباط چشمی و روابط عمیق انسانی دانست و ادامه داد: اگرچه نسل زد ارتباطات گستردهای در شبکههای اجتماعی دارد، اما کیفیت روابط عاطفی و حضوری آنان کاهش یافتهاست. بسیاری از نوجوانان ترجیح میدهند بهجای گفتوگوی رو در رو با والدین یا دوستان خود، از طریق پیامک یا چت ارتباط داشتهباشند. این در حالی است که پژوهشها نشان میدهند ارتباط انسانی قوی، مهمترین سپر در برابر استرس و اضطراب است.
این روانشناس سلامت درباره افزایش سطح هیجان و کاهش تمرکز میان جوانان گفت: عادت به ویدیوهای کوتاه، تصاویر سریع و محتواهای چندثانیهای باعث شده دامنه توجه نسل زد محدود شود. به همین دلیل، اختلال توجه و تمرکز در میان آنان رو به افزایش است؛ در حالی که بخشی از این مسأله، نتیجه سبک زندگی دیجیتال و محرکهای محیطی فراوان است.
هاشمی تأکید کرد: نصیحت و تحمیل ارزشها برای این نسل کارآمد نیست. نسل زد هر قاعدهای را به چالش میکشد و فقط زمانی آن را میپذیرد که دلیل منطقی و قابل فهم برای او ارائه شود. آزادی بیان، گفتوگو و مشارکت در تصمیمگیری برای آنان اهمیت بالایی دارد. اگر احساس کنند دیده و شنیده نمیشوند، بهسرعت از تعامل فاصله میگیرند.
وی «مدارا و انعطافپذیری و همدلی» را کلیدهای اصلی ارتباط با نسل جدید دانست و افزود: منظور این است که بتوانیم خود را جای آنان بگذاریم و جهان را از دریچه تجربه زیستهشان ببینیم. جامعهای که افرادش احساس دیدهشدن و دوستداشتهشدن داشته باشند، رنج کمتری را تجربه میکند.اگر «رنج» را معنا کنیم، به «رشد» میانجامد و اگر از معنا تهی شود، «پوچی» بهبار میآورد.
در پایان این نشست، دکتر هاشمی تأکید کرد: بحرانهای روانی نسل زد فقط یک تهدید نیستند، بلکه فرصتی برای بازاندیشی در نظام آموزش، خانواده و فرهنگ عمومی بهحساب میآیند. اگر این نسل با زبان خودش فهمیده شود و ارزشهایی چون مسئولیتپذیری، تعهد و اخلاق را با ادبیات خودش دریابد، همچون نیرویی خلاق و اثرگذار برای آینده جامعه عمل میکند؛ در غیر این صورت، شکاف نسلی عمیقتر و هزینههای روانی و اجتماعی آن سنگینتر میشود .
