ایران سربلند ما اگرچه با پایمردی مردم، درایت مسئولان و شجاعت فرزندان فداکارش، دشمن را در عرصه نظامی به عقب رانده و او را به آتش بس واداشته است، اما جنگ هنوز تمام نشده و دشمن برای درهم شکستن مقاومت و تاب آوری ملت ما، از تمامی روش‌ها بهره می برد.

یکی از جلوه های بارز تداوم جنگ، در محاصره دریایی ایران و تنش های نظامی گاه و بیگاه در تنگه هرمز، خود را نشان می‌دهد. محاصره اقتصادی البته در تاریخ ما، امری بی‌سابقه نیست. ما از همان سال های نخست پیروزی انقلاب تا امروز که نزدیک به پنج دهه گذشته است، همواره تحت شدیدترین فشارهای اقتصادی امپریالیسم امریکا قرار داشته ایم.

پیش از آن نیز در جریان نهضت ملی شدن صنعت نفت، کشور ما از سوی انگلیس و قدرتهای غربی تحریم شده بود اما این تحریم ها نه تنها نتوانسته است اراده یک ملت مستقل، حق طلب و آرمان خواه را در هم بشکند بلکه او را در تداوم راه عزتمندانه ای که در پیش گرفته، مصمم تر کرده است تا امروز مردم دنیا به چشم یک قدرت جهانی به آن بنگرند.

برای رسیدن به چنین جایگاهی، ملت ایران هزینه های سنگینی داده است؛ از نظر انسانی، بهترین عزیزان، رهبران و فرزندانش را فدا کرده است، از نظر اقتصادی، سال ها با شدیدترین فشارها و سختی ها دست و پنجه نرم کرده است، از نظر فرهنگی، شاهد تهاجم همه  جانبه و روزافزون دشمن برای استحاله جوانان و نوجوانان خود بوده  و از نظر زیرساختی، با دشمنی مواجه بوده و هست که حتی به پل‌ها، جاده  ها، مراکز برق، ارتباطات و دیگر مراکز تامین نیازهای حیاتی مردم رحم نمی کند.

این فشارها و سختی ها بطور طبیعی مردم را در تنگنا قرار داده اما از اراده آنان برای تداوم راه پیروزی، استقلال  و سربلندی نکاسته است.  دولت با همکاری سایر بخش ها در این مدت تلاش کرده است با وجود مصایب جنگ، نیازهای مردم و ارزاق عمومی را از طریق تولید یا واردات تامین کند و برای بهبود شرایط معیشتی، رونق تولید کارخانجات و جلوگیری از تعطیلی آنها، کنترل بازار و خنثی‌کردن توطئه های دشمن در عرصه های مختلف، تلاش بسیاری به عمل می آورد.

با این حال، واقعیت آن است که توان دولت محدود است و برای مدیریت اوضاع و غلبه نهایی بر دشمن تجاوزکار مثل همیشه مردم باید پای کار بیایند. این همان نکته‌ای است که آیت الله سیدمجتبی خامنه ای رهبر معظم انقلاب اسلامی در آخرین پیام خود به مناسبت روز کارگر و معلم بر آن تاکید کردند. در این راستا، مهمترین کاری که همگان می توانند انجام دهند، «صرفه جویی» است؛ همان چیزی که آقای قالیباف، رییس مجلس، به عنوان «موشک مردم» از آن یاد کرده و آقای پزشکیان، رییس جمهوری خواستار «بسیج عمومی» برای آن شده است.

رییس‌جمهوری در این زمینه خواستار «اصلاح الگوی مصرف» در جامعه شده و از علما، مهندسان، متخصصان، بسیجیان، اهالی مسجد، اصناف، اقشار مختلف مردم و همه ۳۳ میلیون نفری که با ثبت نام داوطلبانه در طرح «جانفدا» برای دفاع نظامی از کشور اعلام آمادگی کرده اند، خواسته است به «اصلاح فرهنگ عمومی در حوزه صرفه جویی و مدیریت مصرف» کمک کنند.

اما سوال این است که چگونه می توان به جنبش صرفه‌جویی کمک کرد؟ پاسخ به این سوال کار دشواری نیست. کافی است به دور و برمان نگاهی بیندازیم. هر یک از ما با اندکی تامل می توانیم به جنبش صرفه  جویی بپیوندیم و فعالانه در آن مشارکت کنیم. نمونه بارز آن، صرفه جویی در مصرف آب، برق، سوخت، غذا و مخصوصا، نان است.

تصور کنید اگر هر کدام از ما در خانه، اداره یا محل کار بتوانیم حداقل یک لامپ را خاموش کنیم، چه حجم عظیمی از مصرف برق ذخیره خواهد شد تا در خدمت تولید قرار گیرد. کارشناسان و مقام های مسئول هشدار داده اند با گرم شدن هوا، روزانه ۲ ساعت قطعی برق خانگی، تجاری و اداری خواهیم داشت و به همین دلیل، برنامه زمان بندی خاموشی‌ها تدوین شده است. این زمان بندی یعنی توقف فعالیت کارخانجات، یعنی کاهش تولید، یعنی بیکاری کارگران، یعنی گرانی و مشکلات بسیاری که از این ناحیه برای جامعه و خانواده ها ایجاد خواهد شد.

اما فقط کارخانجات تنها قربانی آن نیستند. کشاورزان هم متحمل زیان های جدی از ناحیه کمبود برق می شوند. همه چاه‌های عمیق کشاورزی به عنوان مهمترین تامین کننده آب باغات و مزارع دشت های وسیع کشور، برقی هستند و قطع انرژی آنها به معنای بی‌آبی بخش کشاورزی است و وقتی آب نباشد، کشاورزی دیگر معنا نخواهد داشت. معنای آن، تورم فزاینده تر و آواره شدن هزاران خانواده کشاورز در روستاها و شهرهای کوچک به سمت دیگر شهرها با دنیایی از مشکلات است.

اما، مشکل فقط صنایع و کشاورزی نیست. همانطور که در سال های گذشته شاهد بودیم، کمبود برق موجب می شود برنامه قطعی برق در شهرها و محلات مختلف به اجرا درآید. این یعنی هم خانه‌ها، هم فروشگاه‌ها و هم مراکز مختلف خدماتی و درمانی با مشکلات جدی مواجه خواهند شد. فرض کنید هوا به شدت گرم است اما در خانه نه برق دارید و نه، حتی آب. یخچال هم خاموش است. چه بر سر شما خواهد آمد؟!

مساله دیگر، مدیریت مصرف غذا به ویژه نان است. کافی است هر روز که از خانه خارج می شوید، مخصوصا در شهرهای بزرگ، به اطراف نگاه کنید. حجم عظیمی از مواد غذایی و نان مصرف نشده را در مقابل خانه ها یا محل های جمع آوری زباله خواهید دید که روی هم تلنبار شده اند.

کسانی که در خرید، مصرف و نگهداری نان دقت نمی‌کنند، باید بدانند گندم یا حاصل تولید کشاورزان ایرانی است که برای جمع‌آوری دانه دانه آن زحمات بسیاری می کشند و یا از طریق واردات و پرداخت ارز دولتی تامین شده؛ آن هم در شرایطی که کشور به دلیل تحریم ها، به شدت در تنگنا قرار دارد و باید این ارز صرف تامین کالاهای مختلف بویژه در حوزه دفاع و یا تامین تجهیزات و زیرساخت های کشور شود.

مصرف بیش از اندازه مواد غذایی از جمله برنج و گندم همراه با شیوه  های ناسالم تغذیه به نوبه خود به بروز زنجیره‌ای از مشکلات دیگر نظیر انواع بیماری ها، کاهش عمر افراد، افزایش هزینه های بیمارستانی و مانند آن منجر خواهد شد.

مصرف سوخت نیز وضعیت مشابهی دارد. چه اصراری وجود دارد بسیاری از افراد برای انجام امور خود در مسیرهایی که خودروهای عمومی وجود دارد، با خودروهای تک سرنشین در سطح شهر تردد کنند و یا برای تفریح، فقط «دور دور» کنند؟!

از طرفی، وقتی مجبور به استفاده از خودرو برای انجام کاری هستیم، بکوشیم حتی الامکان هموطنان خود را در همان مسیر جابجا کنیم. در یکی از روزنامه ها مطلب جالبی خواندم: در جنگ جهانی دوم، آمریکا که هزاران کیلومتر با جبهه‌ها فاصله داشت، برای تقویت فرهنگ دفاع و صرفه جویی در میان مردم، پوستری را با این مضمون همه جا نصب کرده بود: «اگر تنهایی رانندگی کنی و کسی را سوار نکنی، بدان با هیتلر همسفر شده‌ای! سهم شما از جنگ ۱۰ درصد کاهش مصرف بنزین است.»

اگر اندکی به اطرافمان نگاه کنیم، از این موارد که قابلیت صرفه  جویی دارد، فراوان خواهیم یافت. برای بهبود این وضعیت، پیش از هر چیز باید فرهنگ مصرف را در جامعه اصلاح کنیم. این کار نیز با آموزش و ارتقای آگاهی های عمومی از طریق رسانه‌ها، مساجد، مدارس، دانشگاهها، مراکز بهداشت، اصناف، گروه‌های مردمی و مجموعه های محلی در همه نقاط کشور میسر است. اما این به تنهایی کافی نیست.

دولت و نهادهای عمومی هم برای تسریع در ترویج فرهنگ صرفه جویی باید اقداماتی انجام دهند و حتی در این زمینه پیشگام باشند. به این نمونه‌ها دقت کنید:

۱- ساختمان‌های ادارات، مدارس، دانشگاه‌ها و... از هدردهندگان اصلی انرژی اعم از آب و برق هستند. چه دلیلی دارد وقتی ادارات و مدارس تعطیل است، سیستم‌های تهویه و روشنایی آنها روشن باشد؟! وقتی اتوبوس‌های واحد در پایانه‌های مسافری توقف طولانی دارند، موتورهای آنها روشن باشد؟! وقتی آب به اندازه کافی وجود ندارد، در فضای سبز ادارات، شبانه روزی آب جاری باشد؟! و... دولت برای سامان دادن این وضعیت، باید تدابیر و مقررات لازم را تمهید کند و بطور جدی بر اجرای آنها نظارت داشته باشد.

۲- باید همه ساختمان‌های عمومی و شخصی ملزم به استفاده از سنسور برای وسایل روشنایی و آبی شوند. متاسفانه، در روز روشن، بسیاری از لامپ‌ها در سطح شهر و خیابان‌ها روشن است.

۳- تامین آب اکنون یکی از مشکلات جدی کشور به ویژه در حوزه آب شرب شهری است. با این حال، بسیاری از ساختمان‌های چند طبقه فقط یک کنتورآب دارند در حالی که هر واحد آن معمولا از یک کنتور برق و یک کنتور گاز برخوردار است و مصارف عمومی برق در هر ساختمان نیز کنتوری ویژه دارد.

زمانی که ساکنان واحدهای مختلف احساس کنند، صرفه‌جویی آنها در کاهش مصرف ساختمان تاثیری ندارد و به دلیل فقدان عدالت، آنها باید هزینه مصرف آب همسایگان را هم پرداخت کنند، بطور طبیعی، انگیزه آنها برای صرفه جویی کاهش می‌یابد. دولت، شهرداری و سازمان نظام مهندسی باید این مشکل را با سرعت برطرف کنند.علاوه بر آن، ترویج فرهنگ استفاده از کاهنده‌های آب و ارایه تسهیلاتی در این زمینه نیز بسیار اثرگذار خواهد بود.

۴- دولت اکنون به درستی بر اصلاح کولرهای آبی و استفاده از موتورهای کم مصرف در آنها اصرار دارد. برای تحقق این هدف، کولرها باید به گونه‌ای طراحی شود که علاوه بر برق، آب کمتری هم مصرف کند ولی راندمان سرمای بیشتری داشته باشد.

جوانان ایرانی بی تردید، در عرصه طراحی و نوآوری، سرآمد هستند. آنها در همین جنگ با ارایه پهپادها، موشک‌ها و طرح‌های دشمن‌شکن، شگفتی در جهان آفریده‌اند. چرا این نبوغ و هوش فوق العاده آنان را در حوزه کاهش مصرف انرژی در حوزه‌های مختلف به کار نمی گیریم؟!

۵ـ یکی از دلایلی که بسیاری از رانندگان خودروهای تک سرنشین برای استفاده از خودرو مطرح می کنند، فقدان ناوگان حمل و نقل عمومی در مسیرهای موردنظر آنها است. دولت باید کاری کند که از یکسو، ناوگان یادشده ظرفیت کافی برای بهره‌گیری همه مردم را داشته باشد و مشوق‌های لازم هم در این حوزه ارایه شود و از سوی دیگر، تدابیر بازدارنده مناسب برای کاهش استفاده از خودروهای تک سرنشین طراحی و عملیاتی شود. برخی گزارش‌ها نشان می دهد با رایگان شدن استفاده از مترو و ناوگان اتوبوسرانی شهری تهران، میزان استفاده مردم از آنها در هفته‌های اخیر بسیار افزایش یافته است. چنین طرح‌هایی باید تقویت شود.

۶- برای ترویج فرهنگ صرفه جویی، رسانه‌ها نیز با همراهی کارشناسان و دستگاههای متولی باید همه همت خویش را به کار گیرند. این موضوع روشن‌تر از آن است که نیاز به توضیح داشته باشد در باره ترویج فرهنگ صرفه جویی، باز هم خواهیم نوشت.