اطلاعات - لعیا نورانی زنوز: در ساختار پیچیده و ویژه کشورها در شرایط جنگی، جایی که زیرساختهای اصلی و بنادر،اغلب در معرض تهدیدهای امنیتی قرار می گیرد و زنجیره واردات و صادرات کالا به مخاطره می افتد، نقش مرزها از یک خط فرضی جغرافیایی به یک خط سرنوشت تغییر ماهیت میدهد و میتوان از این ظرفیت استفاده کرد و این همان موضوعی مهم و البته سرنوشت سازی است که در برهه فعلی باید به طور ویژه در دستور کار دستگاه های و نهاد های مسئول کشورمان قرار گیرد.
عموما در کارزار جنگ، اولویتها از حجم تجارت به تداوم جریان کالا تغییر میکند. همانطور که در شرایط فعلی که کشورمان همزمان تحت تأثیر جنگ، تنش ها و تهدیدهای دشمنان قرار دارد، مدیریت زنجیره تأمین کالاهای اساسی به یکی از مهمترین دغدغههای حکمرانی اقتصادی تبدیل شده است.
خوشبختانه ایران به لحاظ شرایط منحصر به فرد جغرافیایی و ژئوپلیتیکی، از ظرفیتهای بسیار خوبی در این حوزه برخوردار است و می توان با اتخاذ راهکارها و تدابیر تخصصی، این ظرفیت های بالقوه را به فرصت
تبدیل کرد.
آذربایجان غربی با توجه به همسایگی با ۳ کشور و دارا بودن ۹گمرک و ۶ پایانه مرزی همواره یکی از کانونهای اصلی پشتیبانی اقتصادی کشور بوده است ؛ ظرفیتی که با تکیه بر تجارت مرزی و ارتباط با کشورهای همسایه، می تواند جدی تر وارد این عرصه شود و بیش از پیش جریان ورود کالاهای ضروری را پایدار نگه دارد و از بروز نوسانات جدی در بازار جلوگیری کند.
در این میان، منطقه آزاد ماکو که سالهاست به عنوان دروازه ورود به بازارهای شمال غرب و پل ارتباطی با ترکیه و ارمنستان شناخته میشود، نه تنها یک نقطه عبور ساده، بلکه به استراتژیکترین فرصت امنیتی و اقتصادی کشور تبدیل شده است، به طوری که براساس مصوبات نشست مشترک استاندار آذربایجانغربی و معاون وزیر اقتصاد و رئیس کل گمرک ایران با وزیر تجارت و رئیسکل گمرک ترکیه، منطقه آزاد ماکو به عنوان هاب تأمین کالاهای اساسی کشور تعیین شده است و ۲ کشور بر افزایش پذیرش روزانه کامیونها و تشکیل یک تیم کارشناسی مشترک برای رفع فوری موانع مرزی توافق کردهاند.
همچنین مقرر شده استجهت تسریع در تأمین نیازهای داخلی، گمرکات آذربایجانغربی جایگزین بنادر جنوبی برای ورود بخشی از کالاهای اساسی و استراتژیک کشور شوند. اکنون این سئوال مطرح است که چگونه میتوان از ظرفیت های موقعیت جغرافیایی ماکو با هدف حفظ و تقویت زنجیره تأمین کالا استفاده کرد ؟
*ضرورت سادهسازی فرآیندهای مرزی
فرماندار ماکو در این باره در گفتگو با اطلاعات میگوید: سرمایهگذاری روی زیرساختهای لجستیکی و سادهسازی فرآیندهای مرزی، کلید اصلی ارتقای جایگاه منطقه آزاد ماکو در اقتصاد کلان کشور است، شهلا تاجفر با اشاره به این که بهبود شبکههای حملونقل و ساخت مراکز لجستیکی مدرن میتواند نقطه عطفی در رشد اقتصادی منطقه باشد، میافزاید: توسعه پایدار مرزها، بدون همکاری و همافزایی مردم دو طرف مرز و با گسترش تعاملات فرهنگی و اقتصادی ممکن نیست.
وی با تاکید بر این که منطقه آزاد ماکو به خاطر موقعیت استراتژیک منحصربهفردش،از پتانسیل بالایی برای ایفای نقش محوری در معادلات تجاری کشور برخوردار است، تصریح می کند: بسیاری از مرزها به دلیل خسارات و مشکلات موجود، با محدودیت تردد و تبادل تجاری مواجهند و این موضوع موجب افزایش بار ترافیکی و تجاری در مرز بازرگان شده است، به طوری که در حال حاضر ظرفیت پذیرش روزانه حدود ۷۵۰کامیون در مرز بازرگان وجود دارد، اما طرف ترکیه تنها حدود ۲۵۰کامیون را پذیرش میکند که این مساله موجب ایجاد مشکلات در مرز شده است.
فرماندار ماکو، رفع این مشکل، تقویت زیرساختها و تسریع در بازگشایی بازارچه مرزی «ساریسو» را ضروری می داند و تاکید می کند: بخش عمده کالاهای عبوری از این مرز را کالاهای فسادپذیر تشکیل میدهد. بنابراین، سرعت بخشی به فرآیندهای پذیرش از سوی ترکیه، ضروری است.
وی در عین حال به فعالیت سامانه آشکارساز کامیونی گمرک بازرگان در راستای توسعه زیرساختهای گمرکی و تحقق تجارت هوشمند در مرز اشاره و تصریح میکند: این سامانه نقش مؤثری در تسهیل تجارت، روانسازی تردد ناوگان باری و تقویت جایگاه مرز بازرگان به عنوان یکی از مهمترین مبادی تجاری کشور ایفا میکند، به گفته تاجفر، ظرفیت عملیاتی این سامانه روزانه ۴۰دستگاه کامیون و تریلر است و زیرساخت ایجادشده امکان افزایش ظرفیت تا ۸۰۰دستگاه را نیز فراهم میکند .
فرماندار ماکو ادامه میدهد: حجم بالای ترددهای مسافری و تجاریدر کنار ضعف برخی زیرساختها و کمبود امکانات، ضرورت توجه ویژه ملی به این گذرگاه مرزی را میطلبد
*ضرورت تحول در رویههای اجرایی
مدیرعامل سازمان منطقه آزاد ماکو هم در گفتگوی اختصاصی با اطلاعات رویکرد این مجموعه را ایجاد گشایش اقتصادی، رفع موانع و تکمیل زیرساختهای توسعهای منطقه اعلام میکند و میگوید: در این راستا تحول در مدیریت و رویههای اجرایی ضروری است.
حسین گروسی با اشاره به فقدان مدیریت یکپارچه در مرز، می گوید: اگرچه قوانین لازم وجود دارد، اما از ظرفیتهای قانونی منطقه آزاد بهدرستی بهرهبرداری نمیشود. نباید فراموش کنیم برای ایجاد تأثیر واقعی بر تولید ناخالص داخلی، ضروری است که رویههای فعلی اصلاح و فرآیندها کوتاهتر شود.
وی با اشاره ضرورت عمل به یک طرح جامع می افزاید: در حال حاضر فقطدر ۳ منطقه آزاد اروند، انزلی و ماکو طرح جامع الزامات محیطزیستی داریم و این در حالی است که بدون طرح جامع، توسعه اصولی و هدفمند امکانپذیر نیست.
مدیرعامل سازمان منطقه آزاد ماکو می گوید: در این راستا کارهای خوبی در مرز بازرگان آغاز شده است، اما کافی نیست. به عنوان مثال، تکلیف دیوار حائل ۸متری در مرز ایران و ترکیه پس از ۱۳سال مشخص نشده است و این زیبنده شأن مردم منطقه که همسایه با اروپا هستیم، نیست.
به گفته گروسی دیوار احداثشده در خط مرزی موجب کاهش حدود ۳۰درصدی حجم ترانزیت شده است که باید برای آن تدبیر اساسی اندیشیده شود، وی با بیان این که در راستای جلوگیری از افزایش قیمت کالاهای ضروری و حمایت از معیشت مردم، سود بازرگانی کالاهای اساسی از ۵ درصد به ۳ درصد کاهش یافته است، تصریح میکند: راهبرد ما حرکت به سمت تقویت تولید و افزایش نقش منطقه در اقتصاد ملی است.
* نقش آذربایجان غربی در اقتصاد ملی
رئیس کل دادگستری آذربایجان غربی هم میگوید: امروز با توجه به وضعیت خاص کشور، اهمیت و حساسیت گمرکات و آذربایجان غربی در اقتصاد ملی خود را پررنگتر نشان میدهد.
ناصر عتباتی میافزاید: با مصوبه خوب شورای دستگاههای نظارتی در راستای تسریع و تسهیل ورود کالاهای ضروری مردم، طی دو ماه، ۳۵۰۰ تن کالا که ۱۱۰۰ تن آن اقلام دارویی بوده، از گمرک بازرگان وارد کشور شده است.
وی تاکید میکند: کشور در یک شرایط جنگی و تحریمهای ناجوانمردانه همهجانبه قرار دارد، لذا مدیران باید اختلاف نظر و دیدگاهها را کنار گذارند و از ظرفیت مرزهای استان برای پوشش همه کشور بهره گیرند.
عتباتی می افزاید: برخی از ارگانها برای تسریع و تسهیل ترخیص کالاهای مورد نیاز مردم باید پیشدستانه عمل کنند و نباید تعلل باعث بروز مشکل در تامین مایحتاج مردم شود که در این امر تشکیلات قضایی در کنار آنها ست.
تشکیل ستاد توسعه فرصتهای اقتصادی استاندار آذربایجان غربی هم از تشکیل ستاد توسعه فرصتهای اقتصادی مرزی خبر میدهد و میگوید: مرزها ظرفیت بزرگی هستند که برای بهرهبرداری کامل باید همه مسئولان، از مرزبانان تا دستگاههای نظارتی، دغدغه تسهیل مراودات مرزی را داشته باشند.
رضا رحمانی میافزاید: پیش از جنگ، افزایش صادرات و واردات از مرزهای استان در دستورکار بود،اما در زمان نیاز باید سرعت این مبادلات به شدت افزایش یابد. کشورهای همسایه علاوه بر مبادلات ریلی و جادهای، خواهان برقراری پروازهای مستقیم از ارومیه (کارگو) برای تسهیل تجارت هستند.
مقام عالی دولت در آذربایجان غربی تصریح میکند: با همراهی و حمایت مسئولان استانی و کشوری از توسعه مرزها، ۶ مرز آذربایجانغربی پویا و زنده شده است و نقش اصلی خود را در اقتصاد کشور ایفا خواهند کرد.
*سخن آخر
امروز مرزهای کشور دیگر فقط گذرگاههایی برای تجارت نیستند؛ آنها در خط مقدم نبرد با محاصره اقتصادی دشمن ایستادهاند؛ در این شرایط، نقش این مناطق از یک فعالیت صرفاً اقتصادی فراتر رفته و به یک ضرورت راهبردی برای بقای کشور تبدیل شده است.
منطقهایمثلماکوباداشتن زیرساختهای مجهز و توان لجستیکی بالا، میتواند همزمان ۲ مأموریت حیاتی را انجام دهد؛نخست تضمین امنیت اقتصادی کشور و دوم حفظ مسیر توسعه پایدار حتی در سختترین شرایط جنگی و تحریمی.
درواقع،بهموضوعتقویت زیرساختهای مرزی نباید به عنوان یک تصمیم مقطعی یا واکنشی نگاه شود؛ بلکه این اقدام، سرمایهگذاری بلندمدت و هوشمندانه برای آینده اقتصاد ایران است. آیندهای که برای ادامه حیات و رشد، به ستونهای پایدار، متنوع و مقاوم نیاز دارد و این ستونهای استوار، همان مناطق مرزی قدرتمند هستند که امروز باید برایشان برنامهریزی کرد.