روزنامه فرهیختگان نوشت: حدوداً ۲۵ روز پس از امضای تفاهم‌نامه بین ایران و آمریکا و رسیدن تردد کشتی‌های عبوری از تنگه هرمز به اعداد ۳۰، ۴۰ و حتی ۵۰ فروند در روز، با اتفاقاتی که در روزهای اخیر رخ داد، بامداد روز یکشنبه نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در اطلاعیه‌ای اعلام کرد که تنگه هرمز مجدداً بسته شده است. با اعلام این خبر، داده‌های رصد کشتیرانی نیز نشان می‌دهد عبورومرور از تنگه هرمز در روز یکشنبه تا زمان نگارش گزارش حاضر، صفر بوده است.

با این اتفاقات، حال چندین سؤال مطرح می‌شود؛ اول اینکه تکلیف بازار نفت چه می‌شود؟ دوم اینکه آیا عمق بحران صادرات نفت از تنگه هرمز مشابه دوره جنگ و دوره آتش‌بس و محاصره دریایی ایران خواهد بود؟ و نکته سوم هم اینکه آیا مسیرهای جایگزین که این روزها رسانه‌های حوزه انرژی در مورد آن صحبت می‌کنند کارایی بالاتری نسبت به جنگ ۴۰ روزه خواهند داشت یا خیر؟ نکته قابل‌تأمل اینکه، داده‌های رصد کشتی‌ها نشان می‌دهد بحران عبورومرور از تنگه هرمز حتی در دوره امضای تفاهم‌نامه تداوم داشته است.

براساس این داده‌ها، برخلاف برخی تحلیل‌های رسانه‌های فارسی‌زبان مبنی بر آزادسازی کامل عبورومرور از تنگه هرمز در دوره امضای تفاهم‌نامه، عبورومرو از تنگه در این دوره معادل ۲۰ و نهایتاً ۳۰ درصد قبل از جنگ بوده است. این داده‌ها می‌گوید برخلاف تبلیغات فراوان دولت ترامپ، جهان هنوز باور ندارد که آمریکا توان تضمین عبورومرور کشتی‌ها از تنگه هرمز را دارد.

به نظر می‌رسد نباید از کنار این موضوع به‌راحتی گذشت. بازار جهانی نفت به ما می‌گوید زمانی شرکت‌های کشتیرانی و بیمه‌ای به امنیت تنگه هرمز اعتماد خواهند کرد که چالش بین ایران و آمریکا به طور کامل و نه مقطعی و با بلوف‌های رسانه‌ای ترامپ حل شده باشد.

سقوط ۹۰ درصدی عبورومرور از تنگه هرمز 

داده‌های گردآوری‌شده «فرهیختگان» از مؤسسات و منابع معتبر رصدکننده عبورومرور کشتی‌ها همچون کپلر و Vortexa، MarineTraffic، hormuztracking و Bloomberg Terminal نشان می‌دهد تا قبل از جنگ علیه ایران یعنی تا قبل از روز ۲۸ فوریه ۲۰۲۸ تعداد کشتی‌های عبوری از تنگه هرمز بین ۱۴۰ تا ۱۵۰ فروند در روز بوده که این تعداد در زمان جنگ در برخی روزها به صفر رسیده و در برخی روزها نیز بین ۴ تا ۵ فروند بوده است.

گفتی است در طول جنگ برخی از کشتی‌های عبوری مربوط به کشتی‌های کالاهای اساسی و کود و امثال آن بوده و سهم نفتکش‌ها و کشتی‌های LNG و LPG بسیار محدود بوده است.

در طول دوره محاصره دریایی ایران نیز این وضعیت همچنان برقرار بوده و میانگین روزانه عبور کشتی‌ها حدود ۶ فروند بوده که تنها یک کشتی بیشتر از میانگین دوره جنگ است.

در دوره پس از امضای تفاهم‌نامه بین ایران و آمریکا (در تاریخ ۱۷ ژوئن برابر با ۲۷ خردادماه) به طور میانگین روزانه ۲۷ کشتی از تنگه هرمز عبور کرده، بیشترین تعداد آن ۴۰ تا ۵۰ فروند و کمترین تعداد نیز بین ۸ تا ۱۰ فروند بوده است. طی سه روز گذشته به‌طور میانگین ۱۰ تا ۱۲ کشتی و روز گذشته نیز آماری از عبور کشتی اعلام نشده است.

درمجموع اگر وضعیت عبورومرور کشتی‌ها از ابتدای جنگ را در نظر بگیریم تعداد کشتی‌های عبوری با ۹۰ درصد سقوط از ۱۴۰ تا ۱۵۰ کشتی به ۱۰ تا ۱۵ کشتی در ماه‌های اخیر رسیده است.

تنگه هرمز در دوره تفاهم‌نامه با ۲۰ درصد ظرفیت کار می‌کرد!

یکی از مواردی که معمولاً در تحلیل‌ها و به‌ویژه تحلیل‌های فارسی‌زبان نسبت به آن کم‌توجهی می‌شود این است که داده‌های رصد کشتی‌ها نشان می‌دهد کشتیرانی در این گذرگاه بین‌المللی یعنی تنگه هرمز حتی در دوره امضای تفاهم‌نامه هم به شرایط عادی یعنی شرایط قبل از جنگ برنگشته است؛ به‌طوری که بر اساس داده‌های رصد عبورومرور کشتی‌ها، تعداد کشتی‌های عبوری از تنگه هرمز در بالاترین سطح خود ۴۰ تا ۵۰ فروند و به‌طور میانگین ۳۰ کشتی بوده است. این عدد معادل ۲۱ درصد تعداد کشتی‌های عبوری از تنگه هرمز در قبل از جنگ بوده است. این موضوع از چند زاویه حائز اهمیت است.

اول اینکه به‌رغم امضای تفاهم‌نامه و تبلیغات بسیار زیاد دولت ترامپ مبنی بر آزادی کامل دریانوردی در تنگه هرمز، مؤسسات بیمه‌ای و شرکت‌های کشتیرانی حاضر نشده‌اند از این مسیر عبور کنند و ریسک مخاطرات را به جان بخرند. اهمیت این موضوع بسیار حیاتی است. بازار نفت و بازیگران آن زمانی به تنگه هرمز باز خواهند گشت که احتمال درگیری بین ایران و آمریکا به صفر برسد. توجه داشته باشیم بخشی از کشتی‌های عبوری در دوره امضای تفاهم‌نامه مربوط به کشتی‌هایی است که چند ماه (از ابتدای جنگ در ۲۸ فوریه) در خلیج‌فارس گرفتار شده بودند و به‌محض اعلام خبر امضای تفاهم‌نامه از این گذرگاه خارج شده‌اند.

به عبارتی قراردادهای جدید حمل و انتقال نفت از خلیج‌فارس در دوره امضای تفاهم‌نامه نیز چندان رواج نداشته و عمده عبور کشتی‌ها مربوط به کشتی‌های گرفتار در داخل تنگه بوده است.