قطعهای از پرده کعبه، در کنار نسخههای قرآن کریم، آثار خوشنویسی و مسکوکات اسلامی، از جمله آثاری است که در نمایشگاه «جهان؛ یک پرده روشنتر» در کتابخانه و موزه ملی ملک به تماشا گذاشته شده است. این نمایشگاه میکوشد از خلال اشیای تاریخی، تصویری از حضور نام و یاد پیامبر اکرم(ص) در فرهنگ و هنر مسلمانان ارائه کند و همزمان نمونهای از ظرفیت وقف برای حفظ و انتقال میراث فرهنگی باشد.
به گزارش خبرنگار اطلاعات، نمایشگاه «جهان؛ یک پرده روشنتر» دیروز همزمان با هفته وقف و با محوریت شخصیت پیامبر اکرم(ص) در کتابخانه و موزه ملی ملک گشایش یافت. این نمایشگاه مجموعهای از آثار تاریخی و هنری گنجینه ملک را گرد هم آورده است؛ آثاری که هر یک به شکلی با فرهنگ اسلامی، قرآن، کعبه و ارادت مسلمانان به پیامبر رحمت(ص) پیوند دارند. قطعهای از پرده کعبه از شاخصترین اشیای این مجموعه است.
در توضیح این نمایشگاه، هدف اصلی آن بازنمایی جلوههایی از حضور نام، یاد و سیره پیامبر(ص) در فرهنگ و زندگی مسلمانان عنوان شده است. از این منظر، آنچه در ویترینها قرار گرفته صرفاً مجموعهای از اشیای قدیمی نیست؛ بلکه هر شیء بخشی از تاریخ مواجهه مسلمانان با مفاهیمی چون قرآن، وحی، کعبه، پیامبر و زیارت را روایت میکند.
در میان این آثار، قطعهای از پرده خانه خدا جایگاه ویژهای دارد. پرده کعبه در سنت اسلامی تنها پوششی برای ساختمان کعبه نیست و خود به یکی از جلوههای هنر اسلامی تبدیل شده است. استفاده از پارچههای نفیس و دوخت و بافت آیات قرآن با نخهای طلا و نقره، این پردهها را در طول تاریخ به آثاری هنری و آیینی تبدیل کرده است. پرده امروزی کعبه نیز از ابریشم ساخته میشود و آیات قرآن بر بخشهای مختلف آن با نخهای زرین و سیمین نقش میبندد.
یکی از اشیای مورد توجه نمایشگاه، پردهای است که آیاتی از سوره آلعمران بر آن نقش بسته و بر روی پارچهای از جنس ابریشم، با گلابتوندوزی و نخ نقره اجرا شده است. چنین آثاری نشان میدهند که آیات قرآن چگونه از صفحات نسخههای خطی فراتر رفته و به پارچه، معماری، اشیای آیینی و دیگر عرصههای زندگی مسلمانان راه یافتهاند.
در کنار این قطعه، آثاری از جنس نسخههای قرآنی، خوشنویسی و مسکوکات اسلامی قرار گرفتهاند تا روایت نمایشگاه از یک شیء منفرد فراتر برود. به این ترتیب، قرآن در مقام متن مقدس، خوشنویسی در مقام یکی از مهمترین عرصههای هنر اسلامی و سکه در مقام سندی از تاریخ سیاسی و فرهنگی سرزمینهای اسلامی، در کنار یکدیگر قرار میگیرند.
موزهای که فقط برای بازدید حضوری نیست
در آیین گشایش نمایشگاه، امیر خوراکیان، رئیس کتابخانه و موزه ملی ملک، با اشاره به تغییر رویکرد این مجموعه در سالهای اخیر گفت: فعالیتهای موزه دیگر منحصر به بازدید حضوری نیست و بهویژه پس از جنگ، تولید محتوای دیجیتال برای معرفی آثار و روایت داستان آنها تقویت شده است.
به گفته او، از ابتدای سال تاکنون بیش از ۱۲۰ محتوای فرهنگی از سوی این مجموعه تولید شده که در مجموع بیش از ۶ میلیون بازدید داشته است. حدود ۹۰۰ هزار نفر از این شمار، مخاطبان غیرتکراری بودهاند و میزان قابل توجهی نیز واکنش و مشارکت مخاطبان ثبت شده است.
او همچنین گفت: ۵۶ درصد دنبالکنندگان این محتواها مرد و ۴۴ درصد زن هستند و مخاطبان موزه از سراسر کشور آن را دنبال میکنند؛ در حالی که تنها حدود ۲۱ درصد مخاطبان تهرانیاند.
خوراکیان بر پیوند میان این نمایشگاه و سنت وقف نیز تأکید کرد و گفت: برگزاری نمایشگاهی با محوریت پیامبر(ص) در هفته وقف، نمونهای از یک «وقف فرهنگی موفق» است. به گفته او، زندهیاد حاج حسین آقا ملک نیز از جمله مناسبتهایی که بر برگزاری برنامه درباره آنها تأکید داشت، میلاد پیامبر اکرم(ص) بود.
حفظ میراث، وظیفهای برای امروز
حجتالاسلام والمسلمین سیدعلی قاضیعسکر، تولیت آستان حضرت عبدالعظیم حسنی(ع)، نیز در این مراسم بر اهمیت حفظ میراث مکتوب و مادی تمدن اسلامی تأکید کرد. او گفت: اسلام و مکتب تشیع در زمینه حفظ آثار فرهنگی، هنری و علمی سابقهای طولانی دارند و از همان صدر اسلام، کتابت قرآن و حدیث و انتقال دانش به نسلهای بعد مورد توجه بوده است.
قاضیعسکر با اشاره به تلاش عالمانی چون آیتالله مرعشی نجفی برای گردآوری نسخههای خطی، حفظ آثار را وظیفهای عمومی و شرعی دانست و از سفرنامههای حج بهعنوان بخشی از ذخایر مهم تاریخی یاد کرد. به گفته او، مجموعه این سفرنامهها که با همکاری پژوهشگران منتشر شدهاند، اطلاعات ارزشمندی درباره آداب، رفتار و فرهنگ جوامع مسلمان در دورههای مختلف در اختیار امروز قرار میدهند.
او همچنین کعبه را یکی از مهمترین نمادهای مادی و معنوی جهان اسلام دانست و تأکید کرد: همانگونه که نسخههای خطی باید حفظ شوند، آثار تاریخی و هنری نیز نیازمند حفاظت و معرفیاند.
«جهان؛ یک پرده روشنتر» از همین زاویه، بیش از آنکه نمایش مجموعهای از اشیای نفیس باشد، روایتی از تداوم یک میراث است؛ میراثی که از متن قرآن و کتابت آغاز میشود، در هنر خوشنویسی و بافت و دوخت پرده کعبه ادامه پیدا میکند و در سکهها و دیگر اشیای تاریخی به نشانههایی از زندگی مادی و فرهنگی مسلمانان بدل میشود.
این نمایشگاه همچنین یادآور نقش واقفانی چون حاج حسین آقا ملک است؛ کسی که مجموعهای بزرگ از آثار و کتابها را به نیت بهرهمندی عمومی ماندگار کرد. اکنون، بیش از یک قرن پس از شکلگیری این گنجینه، نمایشگاههایی از این دست میتوانند میان «شیء تاریخی» و «مخاطب امروز» پلی تازه بسازند؛ پلی که یک سوی آن در ویترین موزه و سوی دیگرش در تلفن همراه مخاطبی است که شاید هزاران کیلومتر با تهران فاصله داشته باشد.
شما چه نظری دارید؟