رویداد ۲۴ نوشت: بنزین ۱۰ هزار تومان شد. بنزین که به علت محدودیت‌های تولیدی و تحریمی در کسری حداقل۱۰ میلیون لیتری به سر می‌برد، حالا با افزایش قیمت مواجه شده است. اگرچه برخی مدعی‌اند که این افزایش قیمت چندان فرقی برای حال نزار دولت نخواهد کرد. حالا بنزین ۴ سنتی به عنوان یکی از ارزان‌ترین بنزین‌های جهان، در معرض باک خودروها قرار دارد.

نکته اینجاست که هنوز هم ساز و کار مشخصی برای افزایش قیمت وجود ندارد و هر شنبه صبح ممکن است مقامات با خبر افزایش قیمت بنزین از خواب بیدار شوند چه برسد به مردم؛ این در حالی است که طرح افزایش قیمت دولت خاتمی سالانه ۲۰ درصد رشد قیمت را اعمال می‌کرد و حداقل تکلیف جامعه را با قیمت بنزین مشخص کرده بود.

قیمت بنزین در کشورهای خاورمیانه فاصله قابل‌توجهی با یکدیگر دارد. در حالی که دولت‌های نفت‌خیز منطقه در بسیاری از موارد با استفاده از درآمدهای نفتی، قیمت سوخت را پایین نگه داشته‌اند، در برخی کشورهای دیگر مالیات و هزینه‌های بالاتر انرژی باعث شده قیمت بنزین به چند دلار در هر لیتر برسد.

بر اساس آخرین داده‌های قابل مقایسه در پایان اوت ۲۰۲۶ در وبسایت «گلوبال پترول پرایس»، قیمت بنزین در ایران همچنان در پایین‌ترین سطح منطقه قرار دارد. در مقابل، اسرائیل بالاترین قیمت بنزین را در میان کشورهای مورد بررسی دارد. قیمت بنزین در ایران حدود ۴ سنت و در رژیم صهیونیستی حدود ۲.۸۱۴ دلار به ازای هر لیتر بوده است.

قیمت بنزین ایران ۱۰۰ هزار ریال، معادل ۱۰ هزار تومان در نظر گرفته شده است. با نرخ دلار ۲۲۶ هزار و ۷۰۰ تومان، این رقم حدود ۰.۰۴۴ دلار یا ۴.۴ سنت در هر لیتر می‌شود. اما خوب است بدانید قیمت در بقیه کشورهای همسایه و خاورمیانه دیگر فاصله نجومی با این رقم ندارد.

پس از ایران، کویت یکی از ارزان‌ترین بنزین‌های منطقه را عرضه می‌کند. قیمت هر لیتر بنزین در این کشور حدود ۰.۱۱ دینار کویت یا نزدیک به ۰.۳۴ دلار است. قطر نیز با قیمت حدود ۲.۱۰ ریال قطر، بنزینی معادل حدود ۰.۵۸ دلار در هر لیتر دارد.

در عربستان سعودی، قیمت بنزین حدود ۲.۳۳ ریال سعودی یا ۰.۶۲ دلار است. عمان نیز با قیمت حدود ۰.۲۴ ریال عمان، در محدوده ۰.۶۲ دلار قرار دارد. عراق و بحرین نیز به‌ترتیب حدود ۰.۶۵ و ۰.۶۶ دلار برای هر لیتر بنزین قیمت دارند. امارات متحده عربی در گروه گران‌تر کشورهای نفت‌خیز منطقه قرار می‌گیرد. قیمت بنزین در این کشور در پایان اوت حدود ۳.۶۹ درهم برای هر لیتر بنزین Special ۹۵ بوده که معادل تقریبی ۱ دلار است. در داده‌های بین‌المللی پایان اوت نیز قیمت بنزین امارات حدود ۱.۰۰۵ دلار ثبت شده است.

در سوریه و لبنان قیمت‌ها بالاتر می‌رود. قیمت بنزین در سوریه حدود ۱.۲۶ دلار و در لبنان حدود ۱.۳۰ دلار به ازای هر لیتر گزارش شده است. در اردن نیز هر لیتر بنزین حدود ۱.۸۵ دلار قیمت دارد. اما در بالاترین نقطه این مقایسه، اسرائیل قرار دارد. قیمت بنزین در این کشور در پایان اوت حدود ۸.۵۱ شِکِل یا ۲.۸۱ دلار در هر لیتر بوده است. به این ترتیب، بنزین در اسرائیل ده‌ها برابر قیمت بنزین ایران است.

چرا قیمت بنزین این‌قدر متفاوت است؟

قیمت بنزین تنها به قیمت جهانی نفت وابسته نیست. مالیات، یارانه، هزینه پالایش و توزیع، نرخ ارز و سیاست دولت‌ها در تعیین قیمت نهایی نقش دارند. کشورهای نفت‌خیز خلیج فارس معمولاً به دلیل برخورداری از درآمدهای نفت و گاز و ظرفیت بالای تولید، امکان بیشتری برای کنترل قیمت سوخت دارند. با این حال، این کشورها طی سال‌های اخیر در بسیاری از موارد تلاش کرده‌اند یارانه‌های انرژی را کاهش دهند و قیمت داخلی سوخت را به قیمت‌های بازار نزدیک‌تر کنند. به همین دلیل، حتی میان کشورهای بزرگ صادرکننده نفت نیز اختلاف قیمت وجود دارد. کویت، قطر، عربستان و عمان همچنان بنزین نسبتاً ارزانی دارند، اما امارات قیمت بالاتری را تجربه می‌کند.

بنزین ارزان یا یارانه سنگین؟

تفاوت قیمت ایران با بخش قابل توجهی از کشورهای منطقه، بیش از آنکه ناشی از تفاوت هزینه تولید باشد، نتیجه سیاست قیمت‌گذاری داخلی است. وقتی قیمت داخلی بنزین بسیار پایین‌تر از قیمت قابل‌دستیابی در بازارهای بین‌المللی تعیین می‌شود، دولت عملاً بخشی از هزینه فرصت مصرف سوخت را به شکل یارانه پرداخت می‌کند. این اختلاف قیمت می‌تواند مصرف داخلی، قاچاق سوخت و فشار بر منابع مالی دولت را افزایش دهد.

از سوی دیگر، افزایش قیمت بنزین در ایران مسئله‌ای صرفاً اقتصادی نیست. تجربه‌های گذشته نشان داده است که تغییر قیمت سوخت می‌تواند مستقیماً بر هزینه حمل‌ونقل، قیمت کالاها و انتظارات تورمی اثر بگذارد. این موضوع در شرایط فعلی اهمیت بیشتری پیدا کرده است. بازار جهانی نفت در سال ۲۰۲۶ تحت تأثیر تنش‌های ژئوپلیتیک منطقه قرار گرفته و قیمت نفت خام در مقاطع مختلف افزایش قابل‌توجهی داشته است. آژانس بین‌المللی انرژی نیز در گزارش اوت خود از اختلال در تولید و صادرات نفت منطقه خلیج فارس و کاهش صادرات منطقه‌ای خبر داده بود.

فاصله ایران با کشورهای منطقه

اختلاف قیمت بنزین در ایران و کشورهای منطقه، یکی از مهم‌ترین شاخص‌ها برای بررسی سیاست یارانه انرژی در ایران و کشورهای نفت‌خیز خاورمیانه است اما کافی نیست. برای تحلیل دقیق‌تر باید قیمت سوخت در کنار درآمد سرانه، دستمزد، مصرف سرانه بنزین، مالیات سوخت، هزینه حمل‌ونقل و قدرت خرید مردم بررسی شود.

بنزین ارزان لزوماً به معنای رفاه بیشتر نیست آنچه اهمیت دارد، نسبت قیمت سوخت به درآمد خانوار و همچنین هزینه‌ای است که دولت برای پایین نگه داشتن قیمت پرداخت می‌کند. با این حال، از نظر قیمت اسمی هر لیتر، ایران همچنان در انتهای جدول کشورهای منطقه قرار دارد؛ موضوعی که بنزین را به یکی از بزرگ‌ترین نمونه‌های سیاست یارانه‌ای در اقتصاد ایران تبدیل کرده است.