زحمت تولید گشنیز همانند بسیاری از محصولات کشاورزی، بر دوش کشاورز است اما سود واقعی حاصل از فروش محصولات به کام دلالان؛ چرخهای که نبود زیرساختهای لازم پس از تولید و صنایع تبدیلی، دست کشاورزان را در زمان عرضه محصول برای دسترنج خود کوتاه می کند.
کارشناسان معتقدند که توسعه صنایع تبدیلی، علاوه بر افزایش درآمد کشاورزان، میتواند اشتغالزایی گستردهای در بخشهای مختلف ایجاد و از خروج ارز ناشی از خامفروشی جلوگیری کند. در این میان برخی از محصولات تولیدی مانند گشنیز در نهاوند همدان با معضل خام فروشی و سرازیر شدن سود حاصل از آن به جیب دلالان روبروست.
نهاوند با تولید بیش از ۷۰درصد گشنیز کشور، قطب بی رقیب این محصول راهبردی در ایران به شمار میرود، اما این ظرفیت بزرگ سالهاست با چالش جدی خامفروشی دست به گریبان است و ارزش افزوده واقعی آن به جای جیب کشاورزان، نصیب واسطهها میشود.
سالانه حدود ۱۳هزار تُن گشنیز در ۵۵۰۰ هکتار از مزارع این شهرستان برداشت میشود، اما ۱۰۰ درصد این محصول ارزشمند، به صورت خام به کشورهای اروپایی و آسیایی صادر میشود.
اکنون گشنیز تولیدی نهاوند عمدتاً به صورت خام و بدون فرآوری به کشورهایی مانند پاکستان، هند و برخی کشورهای اروپایی صادر میشود، این در حالیاست که اسانس مرغوب گشنیز نهاوند، پایه تولید ۲۶۰نوع عطر و ادکلن در کشورهای اروپایی است و ظرفیت ایجاد ارزش افزوده چندین برابری را دارد.
طبق اعلام سازمان جهاد کشاورزی استان همدان، گشنیز نهاوند قابلیت ثبت جهانی دارد و فرآوری آن باید در خود شهرستان انجام شود و با وجود فعالیت ۳۰واحد بوجاری و یک کارخانه اسانسگیری در نهاوند، این زیرساختها پاسخگوی حجم بزرگ تولید نیست و عمده محصول همچنان بهصورت خام از کشور خارج میشود.
ایجاد شهرک زنجیره ارزش غذایی گشنیز
راه اندازی شهرک زنجیره ارزش، اقدام مهمی است که می تواند به خام فروشی گشنیز نهاوند پایان دهد که در همین راستا به تازگی در سفر معاون وزیر جهاد کشاورزی به این نقطه از کشورمان مصوب شد تا ایجاد این شهرک، زمینهساز ایجاد اشتغال و تولید در این شهرستان و سودآوری برای کشاورزان شود.
پیمان اسکندری معاون وزیر جهاد کشاورزی و مدیرعامل شرکت شهرکهای کشاورزی در این باره گفت: کل اعتبارات برای ایجاد زیرساختها و ساخت این شهرکها از سوی شرکت شهرکهای کشاورزی تأمین میشود و فقط کافی است زمین معرفی و آب لازم تأمین شود که امیدواریم با همکاری مسئولان این شهرستان بتوانیم طی یک سال آینده شهرک زنجیره ارزش غذایی گشنیز را ایجاد کنیم.
معاون وزیر جهاد کشاورزی تأکید کرد: با ایجاد شهرک گشنیز ، ارزش افزوده محصول تولیدی در شهرستان افزایش می یابد و زمینه اشتغالزایی بیشتر در حوزه کشاورزی فراهم می شود.
کشاورزان چه می گویند؟
امین سیف از کشاورزان نهاوند با اشاره به معضل دیرینه خامفروشی و فقدان صنایع تبدیلی به عنوان بزرگترین مانع توسعه بخش کشاورزی در گفتگو با ایرنا اظهار داشت: گشنیز تولیدی نهاوند توسط دلالان خریداری و به خارج از کشور صادر میشود، اما این پایان ماجرا نیست؛ بخشی از همین محصول پس از فرآوری، بستهبندی و برندسازی در آن سوی مرزها، با قیمتی چندین برابر به کشور بازگردانده میشود و با نامی دیگر بر سر سفرههای ایرانی جای میگیرد.
این کشاورز پیشکسوت نهاوندیتصریح کرد: این چرخه معیوب، سود حاصل از ارزشافزوده را از جیب کشاورز زحمتکش نهاوندی خارج و به جیب دلالان و شرکتهای خارجی سرازیر میکند، در حالی که با ساخت واحدهای فرآوری و بستهبندی در محل تولید، نه فقط اشتغالزایی پایدار انجام میشود، بلکه سود بیشتری هم به خود کشاورزان بازمیگردد.
سیف ادامه داد: معضل خامفروشی فقط به گشنیز محدود نمیشود و بسیاری از محصولات باغی این شهرستان هم به صورت خام به استانهای دیگر ارسال میشود، همچنین با آغاز فصل برداشت، خریدارانی از استانهای همجوار به باغهای نهاوند هجوم میآورند تا محصول مرغوب کشاورزان را به صورت عمده و با نرخهای پایین خریداری کنند و از منافع آن بهرهمند شوند.
وی با اشاره به سابقه طولانی مشکلات فرآوری کشاورزان منطقه ادامه داد: کشاورزان نهاوندی سالهاست که از نبود یا کمبود صنایع تبدیلی و تکمیلی در قالب شهرک زنجیره غذایی در این منطقه رنج میبرند و این خلأ، هر ساله بر میزان ضرر و زیان کشاورزان میافزاید.
فرماندار نهاوند هم با اشاره به وسعت ۸۰هزار هکتاری اراضی زراعی و ۲۰هزار هکتاری باغهای این شهرستان، بر لزوم تغییر رویکرد از کشاورزی سنتی به سمت ایجاد زنجیرههای ارزش غذایی تاکید کرد و گفت: راهبرد اصلی مدیریت شهرستان، تکمیل زنجیره تولید و کاهش وابستگی به خامفروشی است که در این زمینه، پیگیریهای مستمر برای تحقق پروژههای کلیدی در دستور کار قرار دارد.
وی با اشاره به تصویب ایجاد شهرک تخصصی زنجیره غذایی گشنیز در سفر اخیر معاون جهاد کشاورزی به این شهرستان، افزود: تمرکز بر راهاندازی این شهرک و پایانه صادراتی، گامی اساسی برای ساماندهی تولید و صادرات این محصول راهبردی محسوب میشود و میتواند تحولی بزرگ در معیشت کشاورزان و اشتغال پایدار جوانان منطقه ایجاد کند.
نصب یادمان گشنیز
در این میان شهردار نهاوند از نصب نشان گشنیز در ورودی این شهر خبر داد؛ اقدامی که ارتباط مستقیمی با تولید و فروش گشنیز نهاوند ندارد اما می تواند در راستای برندسازی این محصول ، کمک کند.
مجید یوسفینوید اظهار داشت: برای برندسازی و معرفی ظرفیتهای برجسته کشاورزی این شهرستان، طراحی و نصب یادمان گشنیز در میدان ورودی شهر از سمت کوهانی در دستور کار شهرداری قرار گرفت.
وی افزود: همزمان با نصب این یادمان، عملیات محوطهسازی اطراف آن هم آغاز شده است و پیشبینی میشود با بهرهبرداری از این فضای شهری، ضمن زیباسازی سیما و منظر ورودی نهاوند، گامی مؤثر در شناساندن محصول شاخص این خطه به گردشگران و مسافران برداشته شود.
شهردار نهاوند با اشاره به جایگاه ویژه گشنیز این شهرستان در بازارهای داخلی و خارجی، تصریح کرد: گشنیز نهاوند به دلیل کیفیت و مرغوبیت بالا، سهم عمدهای در اقتصاد کشاورزی منطقه دارد و بخش مهمی از معیشت کشاورزان این دیار را تامین میکند.
یوسفینوید ادامه داد: این یادمان نه فقط نمادی هویتی برای معرفی کشاورزی نهاوند است، بلکه با ماندگاری بصری خود، نقش مؤثری در ایجاد خاطره جمعی از این محصول برای شهروندان و رهگذران ایفا خواهد کرد.
کشاورزان نهاوند طی سال های گذشته توانسته اند با افزایش کمی و کیفی تولید گشنیز، این شهرستان را به قطب این محصول تبدیل کنند اما سهم آنها از تولید این محصول، بسیار اندک است و سود اصلی به دلیل نبود صنایع تبدیلی، روانه جیب دلالان می شود.